Yapı Denetim Firmaları İçin Uygulanan Havuz Sisteminin Osmaniye İli Özelinde Değerlendirilmesi

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 196 - 213, 14.01.2026

Veysel Burak Boysal , Şahin Tolga Güvel , Abdulkadir Budak

https://doi.org/10.47495/okufbed.1666118

https://izlik.org/JA59YJ42UT

Öz

Özel yapıların üretimi denetimlerinde, yapı denetim firmalarının belirlenmesine yönelik ‘Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara’ Dair Tebliğ’ ile mevzuatta değişiklik yapılmış ve havuz sistemi getirilmiştir. Havuz sistemi ile birlikte yüklenici firmaların, çalışacakları yapı denetim firması ulusal yapı denetim sistemi tarafından atanmaya başlamıştır. Bu durum yapı denetim firmalarının, yapı müteahhitlerine, işverenlere (proje tasarımcıları) ve yapı sahiplerine olan bağlılığını ortadan kaldırmıştır. Böylece yapım işlerinin yapı denetim firmalarına daha adil dağıtılması sağlanmıştır. Bu çalışma iki kısımdan oluşmaktadır. Birinci kısımda, Osmaniye ili özelinde havuz sisteminin yapı denetim sistemine etkisi konuyla ilgili taraflara anket yoluyla sorulmuş, veriler istatistiksel metotlarla analiz edilmiştir. İkinci kısımda ise Osmaniye ilindeki yapım işlerinin 2019 yılı öncesi ve sonrasında yapı denetim firmaları arasındaki dağılım oranları incelenmiştir. Sonuç olarak, havuz sisteminin gelmesiyle, 2011 yılı ve 2019 yılındaki inşaat kalitesinin sistemde iyileşmeyi etkilemediği anlaşılmaktadır. Ancak 2011 yılına nazaran, 2019 yılı yapı denetim sistemi mevzuat değişiminin inşaat kalitesinde daha fazla etkili olduğu belirlenmiştir. Elde edilen tüm bulgular değerlendirilmiş ve sonuçlara yönelik öneriler sunulmuştur. Bu çalışmanın yapı üretim taraflarına, konuyla ilgili akademik çalışmalara ve mevzuata oldukça faydalı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yapı , Yapı denetim , Havuz sistemi , Yapı denetim firmaları

Evaluation of the Repository System Applied for Building Inspection Companies in Osmaniye Province

https://izlik.org/JA59YJ42UT

Öz

The legislation was amended and a pool system was introduced with the Communiqué on the "Procedures and Principles for the Electronically Determination of Building Inspection Agencies to Sign Building Inspection Service Contracts with Building Owners" for the determination of building inspection companies in the production inspections of private buildings. With the pool system, the construction inspection company that the contractor companies will work with has started to be appointed by the national building inspection system. This situation has eliminated the dependence of building inspection firms on building contractors, employers (project designers) and building owners. Thus, a fairer distribution of construction works to building inspection companies was ensured. This study consists of two parts. In the first part, the effect of the pool system on the building inspection system in Osmaniye province was asked to the relevant parties through a questionnaire, and the data were analyzed with statistical methods. In the second part, the distribution rates of construction works in Osmaniye province before and after 2019 were examined. As a result, with the arrival of the pool system, it is understood that the construction quality in 2011 and 2019 did not affect the improvement in the system. However, compared to 2011, it was determined that the 2019 building inspection system legislation change was more effective on construction quality. The obtained all findings were evaluated and suggestions for the results were presented. It is thought that this study will be very beneficial to the building production parties, academic studies and legislation on the subject.

Anahtar Kelimeler

Building , Building control , Repository system , Bulding inspection companies

Kaynakça

• Açıkel DA. Yapı denetiminin kalite üzerine etkisi ve Konya örneği. Konya Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya, Yüksek Lisans Tezi, 1998.
• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, 18.03.2018, “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği”. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-2.htm , Erişim Tarihi: 01.09.2023.
• Akbıyıklı R., Opçin G., Akdemir M., Gündüz E. Türkiye’de yapı denetim kavramı, amacı, yasal dayanağı ve uygulamaları üzerine bir inceleme. Uluslararası Katılımlı 7. İnşaat Yönetimi Kongresi 2017; 217-229.
• Bakanlar Kurulu Kararı, 18.03.2018, “Türkiye Deprem Tehlike Haritası ve Parametre Değerleri Hakkında Karar” https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1.htm Resmi Gazete Erişim Tarihi: 22.08.2023.
• Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, 03.06.1985, “3194 sayılı İmar Kanunu”. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3194&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5. , Erişim Tarihi: 16.08.2023.
• Bayraktar S. Yapı denetiminin dünyadaki uygulamaları ve Türkiye’deki gelişimi. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Türkiye, 2001.
• Bayram S., Aydınlı S., Budak A., Oral E. Ethical problems in the production and inspection of construction in Turkey. Pamukkale Univ. J. Eng. Sci., 2018; 24(3): 461–467.
• Boysal VB. 4708 sayılı yapı denetimi hakkında kanun kapsamındaki yapı denetim sistemi ve sorunları üzerine bir saha çalışması, Osmaniye ili örneği. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Osmaniye, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
• Budak A., Karataş İ. Danışmanın, tasarım öncesi, tasarım ve yapım öncesi aşamalarında BIM sistemindeki rolünün literatür kapsamında incelenmesi. Osmaniye Korkut Ata University Journal of The Institute of Science and Techn 2019; 2(1): 89-96.
• Budak A., Karataş İ. Impact of the BIM system in construction management services in developing countries; Case of Turkey. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi 2022; 28(6): 828–839.
• Budak A., Oral E. The level of training in consultancy services in construction management in Türkiye. Hendese Tek. Bilim. Müh. Dergisi 2024; 1(2): 85–90.
• Budak A., Öcal ME., Oral EL. Consultancy and owner representation service in construction management. BIDGE Publications, Ankara, 2024.
• Bülbül S. Kruskal wallis testi ve friedman testinin alternatif parametrik tekniklerle karşılaştırılması ve bazı parametrik parametrik olmayan çoklu karşılaştırma yöntemleri ile incelenmesi. Öneri Dergisi 2001; 4(15): 89-96.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 13.07.2001, “4708 Sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun”. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4708&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5., Erişim Tarihi: 17.08.2023.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 05.02.2008, “Yapı Denetim Uygulama Yönetmeliği”. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=11951&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. Erişim Tarihi: 21.08.2023.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 03.07.2017, “Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği”. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23722&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. Erişim Tarihi: 21.08.2023.
• Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 29.12.2018, “Yapı Sahipleri İle Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğ”, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/03/20230309-3.htm Erişim Tarihi: 03.09.2023.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 11.01.2019, “Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Tebliğ”, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/01/20190111-7.htm , Erişim Tarihi: 07.09.2023.
• Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 02.03.2019, “Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik”, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/12/20221229-1.htm Erişim Tarihi: 04.09.2023.
• Demir MŞ. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yapı denetimi uygulaması ve yeni bir yapı denetimi modeli önerisi. Adıyaman Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Adıyaman, Türkiye, 2017.
• Divine G., Norton HJ., Hunt R., Ronald M., Jacqueline D. A review of analysis and sample size calculation considerations for Wilcoxon tests. International Anesthesia Research Society 2013; 117(3): 699-710.
• Doğan A. Ankara’da yapı denetim sorunlarının belirlenmesiyle ı̇lgili bir saha çalışması. Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara, Türkiye, 2013.
• Erdiş E., Gerek İH. Yapı denetim sürecinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. e-Journal of New World Sciences Academy 2012; 7(1): 291-298.
• İç İşleri Bakanlığı, 02.05.2018, “TS 10970 Formlar-Yapı Kullanma İzin Belgesi Standardına ve TS 8737 “Yapı Ruhsatı” Standardına İlişkin Tebliğ”, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/08/20190824-5.htm Erişim Tarihi: 01.09.2023.
• İnce HH., Soylu EN. 6 ŞUBAT 2023 Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Yapı Denetim Sisteminin Değerlendirilmesi. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 2024; 2(8): 172-181.
• Karahan AY. İstanbul’da faaliyet gösteren yapı denetim şirketlerinin uygulamaya yönelik karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerilerine yönelik bir araştırma. Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Türkiye, 2008.
• Karaoğlu E. 4708 sayılı yapı denetim kanununun denetimdeki verimliliği. Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Türkiye, 2011.
• Kural R. İnşaat sektöründe yapı denetimi ve Afyonkarahisar ı̇lindeki uygulamaların araştırılması. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Afyon, Türkiye, 2015.
• Öcal ME., Pancarcı A. Yapı işletmesi ve maloluş hesapları. Birsen Yayınevi, Ankara, 2008.
• Özmen B. 17 Ağustos İzmit körfezi depreminin hasar durumu. Türkiye Deprem Vakfı, Ankara, 2020.
• Özdemir H. Problems of building ınspection companies and problems in the construction inspection system: Muğla example. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Muğla, Türkiye, 2018.
• Sakallı F. Yapı denetim sisteminde yaşanan sorunlar, 4708 sayılı yapı denetim hakkında kanun’daki eksiklikler ve çözüm önerileri. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Türkiye, 2008.
• Taber KS. The use of Cronbach’s Alpha When developing and reporting research ınstruments in science education. Res Sci Educ 2018; 48: 1273-1296.
• Ünal C. Yapı denetim firmalarının sorunlarının belirlenmesi ve Adana örneği. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Adana, Türkiye, 2017.
• Yağız S. Türkiye’de yapı denetimi uygulaması ve konut niteliğine etkisi: Bursa alan araştırması. Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Bursa, Türkiye, 2019.