Akdeniz Meyve Sineği Ceratitis capitata Wiedemann (Diptera: Tephritidae)’nın Malatya (Türkiye) İli Kurutmalık Kayısı Alanlarındaki Zarar Potansiyeli

Öz

Akdeniz meyve sineği (AMS) Ceratitis capitata Wied. adaptasyon yeteneği yüksek olan polifag bir zararlıdır. Son yıllarda Türkiye’de yoğun bulunduğu Akdeniz ve Ege bölgesinden iç bölgelere doğru yayılış alanını genişlemektedir. Bu genişleme iç bölgelerinde meyvecilik açısından tehdit oluşturmaktadır. Malatya ili Doğu Anadolu Bölgesinde karasal iklime sahiptir. Türkiye’de önemli bir kayısı dikim alanına sahip olup aynı zamanda tek başına dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık yarısı bu ilde üretilmektedir. AMS’nin Malatya ili kayısı alanlarındaki popülasyon takibi ve zarar durumunu belirlemesi çalışmaları, yoğun yetiştiriciliğinin yapıldığı Akçadağ, Battalgazi, Darende, Doğanşehir, Hekimhan, Kale, Yazıhan ve Yeşilyurt ilçelerinde birer bahçede iki yıl süreyle (2021- 2022) yapılmıştır. Ayrıca kuru kayısı hasadından sonra olgunlaşan bazı meyve türlerindeki zarar durumları tespit edilmiştir. Biyolojik, fenolojik ve meteorolojik veriler birlikte değerlendirilerek mücadele zamanları belirlenmiştir. AMS’nin ildeki kışlama durumunun belirlenmesi için Akçadağ, Battalgazi, Kale ve Yeşilyurt ilçelerinde farklı rakımlardaki (745 m, 747 m, 1030 m, 1038 m) dört lokasyonda kafesler kurularak kışlama durumu izlenmiştir. Popülasyon takibi sonucu her iki yılda ilk ergin yakalanma Yeşilyurt ilçesinde haziran ayının son haftası olarak belirlenmiştir. Popülasyonun en yoğun olduğu ilçeler sırasıyla Yeşilyurt, Battalgazi ve Kale olmuştur. 2021 yılında tüm ilçelerde zararlı tespit edilirken 2022 yılında Doğanşehir, Kale ve Yazıhan ilçelerinde zararlı tespit edilmemiştir. Tuzaklarda elde edilen ergin sayıları, meteorolojik veriler ve kayısının fenolojik dönemleri birlikte değerlendirilerek AMS’nin kayısı yetiştirilen alanlarda zarar oluşturabilecek popülasyon seviyesine ulaşmadığı ve kuru kayısı yetiştiriciliğinde şu an için ciddi tehdit oluşturmadığı belirlenmiştir. Ancak Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde yerleşim yerine yakın bahçelerde hasadın aşırı geciktirildiği durumlarda zarar oluşturma potansiyelinin olduğu tespit edilmiştir. AMS’nin Malatya ilindeki takibi yapılan dört lokasyonda da kışı geçiremediği belirlenmiş olup başlangıç popülasyonunun başka illerden gelen meyve ve sebzelerle olduğu kanısına varılmıştır. AMS’nin Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde yılda ortalama üç döl verme kapasitesine sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışma ile elde edilen sonuçlar AMS’nin bölgede yetiştiriciliği yapılan kayısı ve diğer meyvelerdeki tehlikesine dikkat çekmekte ve önemli bir ihraç ürünü olan kuru kayısıya tehdit oluşturmaması için karar vericilere veriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ceratitis capitata
• Kayısı
• Kışlama durumu
• Malatya
• Popülasyon takibi

Damage Potential of Mediterranean fruit fly Ceratitis capitata Wiedemann (Diptera: Tephritidae) in Dried Apricot Fields in Malatya (Türkiye)

Öz

The Mediterranean fruit fly (medfly) Ceratitis capitata Wied. is a polyphagous pest with high adaptability. In recent years, it has extended its prevalence area from the Mediterranean and Aegean regions to the inland regions of Türkiye. This spread poses a threat to fruit cultivation in the inland regions. The province of Malatya has a terrestrial climate in the Eastern Anatolia region. It is an important apricot growing area in Türkiye and about half of the world's dried apricot production is produced in this province alone. Population monitoring and medfly damage assessment in apricot fields of Malatya province were conducted for two years (2021-2022) in one orchard each in Akçadağ, Battalgazi, Darende, Doğanşehir, Hekimhan, Kale, Yazıhan and Yeşilyurt districts where intensive cultivation is practised. In addition, the damage conditions of some fruit species that ripen after the harvest of dried apricots were determined. Biological, phenological and meteorological data were analysed together and pest control periods were determined. In order to determine the overwintering status of medfly in the province, cages were set up at four locations at different altitudes (745 m, 747 m, 1030 m, 1038 m) in the districts of Akçadağ, Battalgazi, Kale and Yeşilyurt and the overwintering status was monitored. As a result of population monitoring, the first catch of adults in both years was recorded in the last week of June in the Yeşilyurt district. The districts with the highest population density were Yeşilyurt, Battalgazi and Kale respectively. In 2021, pests were detected in all districts, while in 2022 no pests were detected in the districts of Doğanşehir, Kale and Yazıhan. By jointly evaluating the number of adults found in the traps, the meteorological data and the phenological periods of the apricot, it was determined that the medfly has not reached the population level that can cause damage in the apricot growing areas and does not pose a serious threat to the cultivation of dried apricots for the time being. However, in Battalgazi and Yeşilyurt districts, it has been found to have the potential to cause damage if the fruit harvest is excessively delayed in orchards near settlements. Medfly was found to be unable to overwinter in all four monitored sites in Malatya province, and it was found that the original population was found with fruits and vegetables from other provinces. It was found that medfly in Battalgazi and Yeşilyurt districts is capable of producing an average of three offspring per year. The results of this study highlight the danger of medfly in apricots and other fruits grown in the region and provide data for decision makers to prevent medfly from threatening dried apricot, which is an important export product.

Anahtar Kelimeler

• Ceratitis capitata
• Apricot
• Overwintering
• Malatya
• Population monitoring

Kaynakça

1. Akgül GM. Hatay ve Osmaniye illerindeki turunçgil çeşitleri üzerinde zararlı Akdeniz meyve sineğine Ceratitis capitata (Wiedeman) (Diptera: Tephritidae)’na karşı trimedlure ve cezbedicilerin etkinliğinin araştırılması ve zarar oranının belirlenmesi. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, sayfa no 97, Hatay, Türkiye, 2023.
2. Anonim. Turunçgil entegre mücadele teknik talimatı. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü yayını, s: 128 Ankara. 2022. https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/Entegre/Turun%C3%A7gil%20Entegre%20M%C3%BCcadele%20Teknik%20Talimat%C4%B1.pdf, (Erişim tarihi: 15.05.2025).
3. Anonim. Meyve zararlıları zirai mücadele teknik talimatları 2025. https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Meyve%20Zararl%C4%B1lar%C4%B1%20Zirai%20M%C3%BCcadele%20Teknik%20Talimatlar%C4%B1.pdf, (Erişim Tarihi:20.05.2025).
4. Anonymous. EPPO global database 2025. Ceratitis capitata distribution, https://gd.eppo.int/taxon/CERTCA/distribution, (Erişim tarihi: 15.05.2025).
5. Atar D. Türkiye’de Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata Widemann (Diptera: Tephritidae)’nın Akdeniz Bölgesinden Kuzey Doğu Anadolu’ya göç serüveninin araştırılması, Kafkas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi sayfa no 85, Kars, Türkiye, 2025.
6. Balcıoğlu YE., Kaya C., Demircan M. İklim değişikliğinin Malatya ilinde kayısı rekoltesi ve coğrafi dağılışına etkileri. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies 2022; 4(2): 119-146. https://doi.org/10.53472/jenas.1136337.
7. Başpınar H., Çakmak İ., Koçlu T., Başpınar N. Aydın ili meyve bahçelerinde Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)’nin biyo-ekolojisi, zararı, yayılışı ve turunçgil bahçeleri üzerindeki çalışmaları. Türkiye II. Bitki Koruma Kongresi Bildirileri 27-29 Ağustos 2007, 48 s. Isparta.
8. Birişik N., Bayram Y., Kılıç M., Mutlu Ç., Öğreten A., Eren S., Kaplan M., Süer İE., Baran B., Duman K., Karaca V., Duman M., Çiftçi O., Türkölmez Ş., Peçen A., Sağır P., Yatkın G., Güler B., Kaya C., Çelik Y., Orak AB., Yaman B., Ateş E. Teoriden pratiğe kültürel mücadele (Ed: Nevzat Birişik). Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yayınları 2018.

9. Bodenheimer FS. Citrus entomology in the Middle East. Uitgeverij W. Junk 1951.
10. Bokonon-Ganta AH., Ramadan MM., Messing RH. Insectary production and synopsis of Fopius caudatus (Hymenoptera: Braconidae), parasitoid of tephritid fruit flies indigenous to Africa. Journal of Asia-Pacific Entomology 2019; 22(1): 359-371, https://doi.org/10.1016/j.aspen.2019.01.018.
11. Buğday M., Keçeci M. Elazığ ve Malatya illerinde, Akdeniz meyve sineği’nin bazı biyo-ekolojik özellikleri ve zarar durumu üzerine çalışmalar. Derim 2020; 37(1): 64-75. https://doi.org/10.16882/derim.2020.692963.
12. Darwish AA. Relative susceptibility of some fruits to the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann) and peach fruit fly, Bactrocera zonata (Saunders)(Diptera: Tephritidae) in Egypt. Journal of Entomology and Zoology Studies 2016; 4(4): 42-48.
13. Demirdere A. Çukurova bölgesinde Akdeniz meyve sineği (Ceratitis capitata Wied.)’nin biyolojisi ve mücadelesi üzerinde çalışmalar. Tarım Bakanlığı, Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Umum Müdürlüğü, Ankara, Ayyıldız Matbaası, 118s. 1961
14. Demirtaş MN, Öztürk K., Fidan Ş., Çolak S., Şahin S., Yılmaz KU., Gökalp K. Kayısı yetiştiriciliği 2006. Meyvecilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Yayın No:2, s.56. https://kutuphane.tarimorman.gov.tr/vufind/Record/18790 (Erişim tarihi: 15.05.2025)
15. Elekçioğlu NZ. Akdeniz meyve sineği. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 2009; 2(1): 61-65.
16. Elekçioğlu NZ. Efficacy of IPM, Mass trapping and chemical control in the suppressing of Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera:Tephritidae) in citrus. Applied Ecology and Environmental Research 2020; 1(18): 185-199. DOI: http://dx.doi.org/10.15666/aeer/1801_185199
17. FAO. Dünya Gıda ve Tarım Örgütü 2022. http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC. (Erişim tarihi: 20.12.2022) Gahramanova G., Mamay M. Population development and infestation rate of Tomato leafminer [Tuta absoluta (Meyrick, 1917) (Lepidoptera: Gelechiidae)] in tomato and eggplant greenhouses in Absheron region of Azerbaijan. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 2020; 24(4): 372-380. https://doi.org/10.29050/harranziraat.790224
18. Giunti G., Benelli G., Campolo O., Canale A., Kapranas A., Liedo P., ... , Papadopoulos NT. Management of the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata: past, present, and future. Entomologia Generalis 2023; 43(6): 1241-1263.
19. Gilioli G., Sperandio G., Colturato M., Pasquali S., Gervasio P., Wilstermann A., Dominic AR., Schrader G. Non-linear physiological responses to climate change: the case of Ceratitis capitata distribution and abundance in Europe. Biol Invasions 2022; 24, 261–279. https://doi.org/10.1007/s10530-021-02639-9
20. Gunduz O., Aslan A., Ceyhan V., Bayramoglu Z. Measuring the metafrontier efficiencies and technology gaps of dried apricot farms in different agro-ecological zones. Custos E Agronegocio on line 2021; 17(1): 63-87.
21. Gürbüz T. Antalya ili turunçgil bahçelerinde Akdeniz meyve sineği, Ceratitis capitata (Wıedemann) (Diptera: Tephritidae)’ne karşı farklı cezbedicilerin etkinliğinin araştırılması ve zarar oranının belirlenmesi. Doktora Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, sayfa no 211, Hatay, Türkiye, 2024
22. Hashem AG., Saafan MH., Haris EJ. Population ecology of the Mediterranean fruit fly in the reclaimed area in the western desert of Egypt. Egyptian Journal of Agricultural Research. Annual Agriculture Science 1987; 32: 1803–1811.
23. Hendrichs J., Vreysen MJB., Enkerlin WR., Cayol EJ. Strategic options in using sterile insects for area-wide integrated pest management. In sterile insect technique 2021; 841-884. CRC press.
24. INC. Statistical yearbooks of the international nut and dried fruit council 2019. https://www.nutfruit.org/industry/technical-resources?category=statistical-yearbooks, Erişim tarihi: 24/12/2019.
25. İleri M. Türkiye’de Akdeniz meyve sineği (Ceratitis capitata Wied.) durumu ve mücadelesi. Tarım Bakanlığı, Ankara Zirai Mücadele Enstitüsü Md. Yayını 1961; 38s. Ankara.
26. Kasap A., Aslan M. Akdeniz meyve sineğinin feromon tuzaklarla Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)’nin nar ve hurmadaki populasyon takibi ve zarar oranının tespiti. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi 2016; 19(1): 43-50. https://doi.org/10.18016/ksujns.21217.
27. Kaya T., Ada E., İpekdal K. Modeling the distribution of the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera, Tephritidae) in Turkey and its range expansion in Black Sea Region. Turkish Journal of Entomology 2017; 41(1): 43-52. https://doi.org/10.16970/ted.28388.
28. Kaya T., İpekdal K. Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata (Diptera: Tephritidae)’nın Kırşehir’deki ilk kaydı ve barkodlaması. Mediterranean Agricultural Sciences 2018; 31(2): 101-105. doi: 10.29136/mediterranean.398935.
29. Kılıç G. Hatay ili Trabzon hurması bahçelerinde Akdeniz meyve sineği, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)’nin popülasyon yoğunluğu ve zarar oranının belirlenmesi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, sayfa no 156, Hatay, Türkiye, 2015.
30. Kızılyamaç S. Farklı yükseltilerdeki Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae) popülasyonlarının biyoekolojisi üzerine araştırmalar. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki Koruma Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, sayfa no 74, Adana, Türkiye, 2016.
31. Laamari M., Bouasbana MS., Mahmoudi R. Effect of climate change on the spatio-temporal distribution of the Mediterranean fruit fly Ceratitis capitata Wiedemann (1824) in Algeria. European Journal of Environmental Sciences 2022; 12(2): 93-100. https://doi.org/10.14712/23361964.2022.12.
32. Liquido NJ., Shinoda LA., Cunningham RT. Host plants of the Mediterranean fruit fly (Diptera Tephritidae): an annotated world review. Entomological Society of America. Miscellaneous publications, No. 77, 1991.
33. Liquido NJ., Mcquate GT., Hanlin MA., Suiter KA. Host plants of the mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann), version 3.5. USDA CPHST Online Database 2017; Available: https://www.ars.usda.gov/research/publications/publication/?seqNo115=347486 (Accessed date: 17.06.2025)
34. Mamay M. Important parameters in mechanical management of Carob moth [Apomyelois (= Ectomyelois) ceratoniae Zeller (Lep.: Pyralidae)] in pomegranate orchards: Determination of overwintering population density and infestation rate. Fresenius Environmental Bulletin 2018; 27(12 B): 9542–9548.
35. Mamay M., Ünlü L., Yanık E., Doğramacı M., İkinci A. Efficacy of mating disruption technique against Carob moth, Apomyelois ceratoniae Zeller (Lepidoptera: Pyralidae) in pomegranate orchards in Southeast Turkey (Şanlıurfa). International Journal of Pest Management 2016; 62(4): 295–299. DOI 10.1080/09670874.2016.1185552.
36. Mamay M., Yanık E., Doğramacı M. Phenology and damage of Anarsia lineatella Zell.(Lepidoptera: Gelechiidae) in peach, apricot and nectarine orchards under semi arid conditions. Phytoparasitica 2014; 42(5): 641-649. https://doi.org/10.1007/s12600-014-0405-6.
37. Mansour M., Mohamad F. Seasonal occurence of the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824) (Diptera: Tephritidae) in Soutern Syria. Polish Journal of Entomology 2016; 85: 311-323.
38. Mau RFL., Kessing JLM. Ceratitis capitata (Wiedemann) 2007. http://www.extento.hawaii.edu/Kbase/crop/type/ceratiti.htm (Erişim Tarihi: 04.01.2023)
39. Meier U., Graf H., Hack H., Hess M., Kennel W., Klose R., Mappes D., Seipp D., Stauss R., Streif J., Van Den Boom T. Phänologische entwicklungsstadien der kernobsten (Malus domestica Borkh. und Pyrus communis L.), des steinobstes (PrunusArten) der johannisbeere (Ribes-Arten) und der erdbeere (Fragaria x ananassa Duch.).
40. Nachrichtenblatt Deutsche Phanzenschutzd 1994; 46: 141-153. https://www.openagrar.de/receive/openagrar_mods_00067136
41. MGM. TC Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2020; Malatya/Kayısı Arş. Ens./18353, Battalgazi/Meyvecilik Arş.(Tagem)/18187, Akçadağ/Sultansuyu Tigem/17706, Darende/18185, Doğanşehir/17872, Hekimhan/18183, Kale/17845, Yazıhan/18188 Nolu İstasyonların Meteorolojik verileri.
42. MGM. TC. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2021; Malatya/Kayısı Arş. Ens./18353, Battalgazi/Meyvecilik Arş.(Tagem)/18187, Akçadağ/Sultansuyu Tigem/17706, Darende/18185, Doğanşehir/17872, Hekimhan/18183, Kale/17845, Yazıhan/18188 Nolu İstasyonların Meteorolojik verileri.
43. MGM. TC Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2022; Malatya/Kayısı Arş. Ens./18353, Battalgazi/Meyvecilik Arş.(Tagem)/18187, Akçadağ/Sultansuyu Tigem/17706, Darende/18185, Doğanşehir/17872, Hekimhan/18183, Kale/17845, Yazıhan/18188 Nolu İstasyonların Meteorolojik verileri.
44. MGM. TC Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü, resmi iklim istatistikleri 2025. https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=MALATYA, (Erişim Tarihi: 15.06.2025).
45. Ovruski S., Aluja M., Sivinski J. et al. Hymenopteran parasitoids on fruit-infesting Tephritidae (Diptera) in Latin America and the Southern United States: Diversity, distribution, taxonomic status and their use in fruit fly biological control. Integrated Pest Management Reviews 2000; 5, 81–107, https://doi.org/10.1023/A:1009652431251.
46. Özkan C. Doğu Akdeniz Bölgesi’nde Akdeniz meyve sineği, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)’nın konukçu değişimi üzerinde araştırmalar. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitki koruma Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, sayfa no 54, Adana, Türkiye, 1993.
47. Öztürk N., Ulusoy MR. Mersin ili kayısılarında saptanan zararlılar. Alatarım 2003; 2(2): 21-26.
48. Papadopoulos NT., Katsoyannos BI., Carey JR. Temporal changes in the composition of the overwintering larval population of the Mediterranean fruit fly (Diptera: Tephritidae) in Northern Greece. Annals of the Entomological Society of America 1998; 94(4): 430–434, https://doi.org/10.1093/aesa/91.4.430.
49. Papadopoulos NT., Katsoyannos BI., Kouloussis NA., Hendrichs J., Carey JR., Heath RR. Early detection and population monitoring of Ceratitis capitata (Diptera: Tephritidae) in a mixed-fruit orchard in Northern Greece, Journal of Economic Entomology 2001; 94(4): 971–978, https://doi.org/10.1603/0022-0493-94.4.971.
50. Pérez-Pastor A., Ruiz-Sanchez MC., Domingo R., Torrecillas A. Growth and phenological stages of búlida apricot trees İn South-East Spain. Agronomie 2004; 24: 93–100. https://doi.org/10.1051/agro:2004004.
51. Purcell MF. Contribution of biological control to integrated pest management of tephritid fruit flies in the tropics and subtropics. Integrated Pest Management Reviews 1998; 3, 63–83, https://doi.org/10.1023/A:1009647429498.
52. Rao J., Zhao H., Guo J., Wan F., Xian X., Yang N., Liu W. Projecting the global potential geographical distribution of Ceratitis capitata (Diptera: Tephritidae) under current and future climates. Biology 2024; 13(3): 177. https://doi.org/10.3390/biology13030177.
53. Rauf I., Khuhro NH., Memon RM., Khan IA. Parasitism preference of chalcid hymenopteran Dirhinus giffardii (Silvestri) confirms higher parasitism against housefly (Musca domestica) (Diptera: Muscidae) pupae. Plos one 2022; 17(1): e0262034. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0262034.
54. Ricalde MP., Nava DE., Loeck AE., Donatti MG. Temperature dependent development and survival of Brazilian populations of the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata, from tropical, subtropical and temperate regions. Journal of Insect Science, 2012; 12(1): 33. https://doi.org/10.1673/031.012.3301.
55. Satar S., Tiring G. Okitsu mandarin çeşidinde Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)’ya karşı tuzak kullanımının etkinliğinin belirlenmesi ve pomolojik özellikler ile vuruklu meyveler arasındaki ilişkinin saptanması. Derim 2016; 33(2): 221-236. https://doi.org/10.16882/derim.2016.267904.
56. Satar S., Tiring G., İşpınar D., Algan AR. Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)’nın altıntop bahçelerinde popülasyon dalgalanması ve sıcaklığın gelişimine etkisi. Bitki Koruma Bülteni 2016; 56(4): 429-440. DOI 10.16955/bkb.00044.
57. Szyniszewska AM., Tatem AJ. Global assessment of seasonal potential distribution of Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Diptera: Tephritidae). Plos one 2014; 9(11): e111582. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0111582.
58. Tamer E., Yıldırım E. Iğdır ili meyve bahçelerinde Ceratitis capitata (Wiedemann, 1824)(Diptera: Tephritida)’nın popülasyon gelişimi, yoğunluğu ve bulaşıklık oranının belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi 2023; 26(3): 560-569.
59. Tekeli FM., Alaoğlu Ö. Tarsus (Mersin) ilçesi portakal bahçelerinde zararlı Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)'nin kitle tuzaklama yöntemi ile popülasyon dalgalanmasının belirlenmesi ve zarar durumu. Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, sayfa no 40, Konya, Türkiye, 2019.
60. Thomas MC., Heppner JB., Woodruff RE., Weems HV., Steck GJ, Fasulo TR. Mediterranean fruit fly, Ceratitis Capitata (Wiedemann) (Insecta: Diptera: Tephritidae). University Of Florida, IFAS Extension 2010; EENY-214. https://doi.org/10.32473/edis-in371-2001.
61. Tiftikci P. Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)’nın kayısı bahçelerinde popülasyon değişimleri üzerinde araştırmalar. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2021; 4(3): 304-311. https://doi.org/10.47495/okufbed.837185.
62. Tiring G., Satar S. Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae)’nın bazı meyve bahçelerinde popülasyon dalgalanması. Türk. Entomol. Bült. 2017; 7(3): 239-247. https://doi.org/10.16969/entoteb.381234.
63. TÜİK. Türkiye İstatistik Kurumu, 2024; https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr, (Erişim tarihi: 15.05.2025)
64. Tülü S., Özgökçe MF. Akdeniz meyve sineği, Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae) 'nin Antalya ili, Finike ilçesi'nde turunçgil ve nar bahçelerinde popülasyon yoğunluğunun araştırılması. Y.Y.Ü. Fen bilimleri enstitüsü, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, sayfa no 54, Van, Türkiye, 2019.
65. Vera MT., Rodriguez R., Segura DF., Cladera JL., Sutherst RW. Potential geographical distribution of the Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Diptera: Tephritidae), with emphasis on Argentina and Australia. Environmental Entomology 2002; 31(6): 1009-1022. https://doi.org/10.1603/0046-225X-31.6.1009.
66. Wang XG., Messing RH. The ectoparasitic pupal parasitoid, Pachycrepoideus vindemmiae (Hymenoptera: Pteromalidae), attacks other primary tephritid fruit fly parasitoids: Host expansion and potential non-target impact. Biological Control 2004; 31(2): 227-236. https://doi.org/10.1016/j.biocontrol.2004.04.019.
67. Wang X., Ramadan MM., Guerrieri E., Messing RH., Johnson MW., Daane KM., Hoelmer KA. Early-acting competitive superiority in opiine parasitoids of fruit flies (Diptera: Tephritidae): Implications for biological control of invasive tephritid pests. Biological Control 2021; 162: 104725, https://doi.org/10.1016/j.biocontrol.2021.104725.
68. Weems Jr. HV. Mediterranean fruit fly, Ceratitis capitata (Wiedemann). Florida Department of Agriculture and Consumer Services Division of Plant Industry 1981; 1-4. https://thefsca.org/wp-content/uploads/2022/03/ent230.pdf.
69. Woods B., Lacey IB., Brockway CA., Johnstone CP. Hosts of Mediterranean fruit fly Ceratitis capitata (Wiedemann) (Diptera: Tephritidae) from Broome and the Broome Peninsula, Western Australia. Australian Journal of Entomology 2005; 44(4): 437–441. https://doi.org/10.1111/j.1440-6055.2005.00484.x
70. Yayla M., Tolga MF., Helvacıoğlu Ö., Kahya D. The effectiveness of mass trapping of Ceratitis capitata (Wiedemann,1824) (Diptera: Tephritidae) in peach orchards in İzmir, Aydın and Mersin. Plant Protection Bulletin Haziran 2022; 62(2): 18-25. doi:10.16955/bitkorb.1022760.
71. Yılmaz KU. Bazı yerli kayısı genotiplerinin fenolojik, morfolojik ve pomolojik özellikleri ile genetik ilişkilerinin ve kendine uyuşmazlık durumlarının moleküler yöntemlerle belirlenmesi. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Doktora Tezi, sayfa no 382, Adana, Türkiye, 2008.
72. Zümreoğlu A. Sterile-male tekniğini mücadelede uygulamak gayesiyle suni ortamlarda Akdeniz meyve sineği Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)’nın yetiştirme metotları üzerinde araştırmalar. Zirai Mücadele Merkez Atölye ve İkmal Müdürlüğü Ofset Baskı Tesisi, 84s. Ankara, 1979.