Estimating Emergence, Leaf Development, and Top-Dressing Timing for Wheat in Diyarbakır Using Thermal Time for Different Sowing Dates and Depths

Öz

The temperature required for wheat germination was evaluated as 70 °C days, +10 °C days for each cm increase in planting depth and 100 °C days between two leaf emergences. This study guides farmers in terms of monitoring the date when plant development will coincide and the time of top fertilizer application, based on the planting depth that varies according to the suitable wheat planting date for Diyarbakır province. The study provides information on comparing traditional habits of farmers in terms of plant development time and fertilizer application in terms of planting date under changing climatic conditions. The obtained values were interpreted in terms of preventing the wheat plant from entering the winter with its stalks lifted due to early planting and from being damaged by the first frost and low cold temperatures due to early heading, the possibility of a decrease in yield potential due to late planting and the appropriate fertilization date. According to the results obtained, in the plantings made on 15 and 30 October, the plants entered the tillering period in the first week of November and the second week of December, respectively, and were exposed to the negative effects of the winter months. For plantings on November 15 and November 30, the plants become suitable for fertilization in the first and last weeks of February, respectively. It seems possible to cultivate without much decrease in yield potential by surface planting on December 15 and December 30. Due to excessive delays in planting in January, economic cultivation is not considered possible. Due to necessity, late planting should be done in conditions where irrigation is possible or in years with high rainfall. Estimating planting and fertilization times according to the development periods determined in the study will guide farmers in optimizing their wheat yields and profitability.

Anahtar Kelimeler

• Sowing Date
• Planting Depth
• Fertilization Timing
• Thermal Time
• Plant Emergence
• Leaf Emergence

Diyarbakır'da Buğday Ekim Alanları için Farklı Ekim Zamanları ve Derinliklerine Bağlı Olarak Çıkış, Yaprak Gelişimi ve Üst Gübre Uygulama Zamanlarının Termal Süre ile Tahmini

Öz

Bu çalışmada Diyarbakır ilinde farklı ekim tarihlerine göre bitki çıkışı, yaprak çıkışı ve üst gübre uygulama tarihlerinin tahminlenmesi amaçlanmıştır. Veri olarak Diyarbakır ilinin 2013 ile 2023 yılları arasındaki günlük sıcaklık ortalamaları kullanılmış ve literatür bildirimlerine göre ölçülen gelişim dönemi için gerekli toplam sıcaklık değerleri üzerinden hesaplamalar yapılmıştır. Buğdayın çimlenme için ihtiyaç duyduğu sıcaklığı 70 C°gün, ekim derinliğinin her cm artışı için +10 C°gün ve iki yaprak çıkışı arası 100 C°gün olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışma Diyarbakır ili için buğday ekim tarihine göre değişen ekim derinliği üzerinden çiftçilere bitki gelişiminin denk geleceği tarihin izlenmesi ve üst gübre uygulama zamanı yönünden kılavuzluk etmektedir. Çalışma buğday yetiştiriciliğinde bitki gelişim zamanı ve gübre uygulaması yönünden çiftçilere değişen iklim koşullarında ekim tarihi yönünden geleneksel alışkanlıklarını kıyaslama yönünden bilgi sunmaktadır. Elde edilen değerler buğdayda erken ekim nedeniyle bitkinin kışa sapa kalkmış olarak girmesinin ve erken başaklanma nedeniyle ilk don ve düşük soğuklardan zarar görmesinin engellenmesi; geç ekim nedeniyle verim potansiyelinin düşme ihtimali ve uygun gübreleme tarihi yönünden yorumlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre 15 ve 30 Ekim tarihlerinde yapılan ekimde bitkiler sırasıyla Kasım ayının ilk haftasında ve Aralık ayının ikinci haftasında kardeşlenme dönemine girmiş olmakta ve kış aylarının olumsuz etkisine maruz kalmaktadır. 15 Kasım ve 30 Kasım ekimlerinde gübreleme için bitkiler sırasıyla Şubat ayının ilk ve son haftasında uygun hale gelmektedirler. 15 Aralık ve 30 Aralık ekimlerinde yüzlek ekim yapılarak verim potansiyelinde fazla düşüş yaşanmadan yetiştiricilik olası görülmektedir. Ocak ayı içerisinde yapılacak ekimlerde aşırı gecikme nedeniyle ekonomik yetiştiricilik mümkün görülmemektedir. Zaruret nedeniyle geç ekimlerin mutlaka sulama imkânı olan koşullarda veya yüksek yağışlı geçen yıllarda yapılması tercih edilmelidir. Çalışmada belirlenen gelişim dönemlerine göre ekim ve gübreleme zamanlarının tahmin edilmesi çiftçilerin buğday verimlerini ve karlılıklarını optimize etmede kılavuzluk edebilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Ekim Zamanı
• Ekim derinliği
• Gübreleme zamanlaması
• Derece gün
• Bitki çıkışı
• Yaprak çıkışı

Etik Beyan

Etik beyana gerek yoktur.

Kaynakça

1. Alcoz MM., Hons FM., Haby VA. Nitrogen fertilization timing effect on wheat production, nitrogen uptake efficiency, and residual soil nitrogen. Agronomy Journal 1993; 85: 1198-1203.
2. Başer İ., Gider İ., Bilgin O., Balkan A. Effects of Genotype, Sowing Time and Seed Fungicide Pre-Treatments on Root and Crown Rot and Grain Yield in Bread Wheat. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi 2021; 24(1): 116-121.
3. Bayram S., Öztürk A., Aydın M. Ekim derinliğinin ekmeklik buğday genotiplerinde çim kını uzunluğu ve sürme gücüne etkisi. 10. Tarla Bitkileri Kongresi 2013; 575-582.
4. Çekiç C., Savasli E., Dayioğlu R., Önder O., Karaduman Y., Avcioğlu R. Ekmeklik Buğdayda (Triticum aestivum L.) ekim zamanı ve sıklığı ile kalite kriterleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi. Konya Ülkesel Tahıl Sempozyumu 2-5 Haziran 2008; s201-209.
5. Doğan Y., Toğay Y., Toğay N. Mardin Kızıltepe koşullarında ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) çeşitlerinin uygun ekim zamanlarının belirlenmesi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi 2015; 30(1): 68-73.
6. Efretuei A., Gooding M., White E., Spink J., Hackett R. Effect of nitrogen fertilizer application timing on nitrogen use efficiency and grain yield of winter wheat in Ireland. Irish Journal of Agricultural and Food Research 2016; 55(1): 63–73.
7. FAOSTAT 2023. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL (10.12.2024) Grain Farmers of Ontario, 2023. Visual Guide to Winter wheat staging.
8. Karaman, M. Muş koşullarında ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) genotiplerinin verim ve verim bileşenleri bakımından değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2022; 11(1): 125-136.

9. Koç M., Barutçular C., Yıldırım M. Karbon-13 İzotop Ayrımı (∆13C) ve İlgili Özelliklerin Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi Kurak ve Sıcak Koşullarında Yazlık Buğday Islahında Kullanılabilme Yönünden Araştırılması 2014; TÜBİTAK-TOVAG-110 O 345 nolu proje raporu. Oakes J., Heiniger R., Crozier C., Murphy J., Wilkerson G. Phyllochron interval and yield response to planting date and fertility in wheat. Crop, Forage and Turfgrass Management 2016; 2(1): 1-9.
10. Öner M., Akıncı C. Sulu ve Yağışa Dayalı Koşullar Altında Makarnalık Buğday Çeşitlerinin Verim Özelliklerinin Araştırılması. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 2024; 13(2): 153-163.
11. Perry MW., Belford RK. The structure and development of the cereal plant anderson, WK., Garlinge, JR. 2000; The Wheat book: principles and practice. s25-33 Department of Primary Industries and Regional Development, Western Australia, Perth. Bulletin 4443.
12. Shah L., Yahya M., Shah SMA., Nadeem M., Ali A., Ali A., Wang J., Riaz MW., Rehman S., Wu W., Khan RM., Abbas A., Riaz A., Anis GB., Si H., Jiang H. and Ma C. Improving Lodging Resistance: Using Wheat and Rice as Classical Examples. International Journal of Molecular Sciences 2019; 20(17), 4211.
13. Tekdal S., Yıldırım M. Bazı makarnalık buğday genotiplerinde fizyolojik ve morfolojik parametrelerin sıcaklık stresi ile ilişkisi. Türk Doğa ve Fen Dergisi 2017; 6(2): 72-78.
14. Tennant D., Siddique KHM., Perry MW. Germination, vegatative and reproductive growth. In WK. Anderson and JR. Garlinge (Eds.), The wheat book: Principles and practice 2000; pp. 39-42. Department of Primary Industries and Regional Development, Western Australia, Perth. Bulletin 4443.
15. TUİK. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=104&locale=tr (10.12.2024).
16. Wunderground. https://www.wunderground.com/ (10.12.2024).
17. Yıldırım M., Koç M., Akıncı C., Barutçular C. Variations in morphological and physiological traits of bread wheat diallel crosses under timely and late sowing conditions. Field Crops Research 2013; 140: 9–17.
18. Yildirim M., Yakut Z., Akinci C., Kurt F., Kizilgeci F. Nitrogen rate and timing implementation on durum wheat in a bed planting system. Sains Malaysiana 2016; 45(2): 221-228.
19. Yorulmaz L., Akıncı C., Albayrak Ö., Öner M. Effect of drought stress on bread wheat (Triticum aestivum L.) genotypes. J. Agron. Technol. Eng. Manag 2023; 6(1): 866-872.
20. Yorulmaz L., Ipekesen S., Oner M., Akinci C., Bicer BT. Screening of drought tolerant level of some wheat cultivars (Triticum durum Desf.) under water stress. Journal of Animal and Plant Sciences 2025; 35(1): 197-208.