Araştırma Makalesi

Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı

Cilt: 9 Sayı: 3 16 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı

Öz

Günümüzün yoğun rekabet ortamında üretim planlama süreçlerinin etkinliği, işletmelerin sürdürülebilirliği ve operasyonel verimliliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, İstanbul’da faaliyet gösteren orta ölçekli bir makine üretim tesisinde üretim planlama kararlarını iyileştirmek amacıyla Yapay Sinir Ağları (YSA) ve Genetik Algoritma (GA) yöntemlerini bütünleştiren hibrit bir yapay zeka modeli geliştirilmiştir. Önerilen model iki aşamadan oluşmaktadır: ilk aşamada, sipariş adedi, ürün tipi, stok miktarı ve iş gücü kullanımı değişkenlerine dayalı olarak üretim süresi YSA modeli ile tahmin edilmiştir (R² = 0.91, MAPE = %8.7). İkinci aşamada ise, elde edilen tahmin değerleri GA tabanlı optimizasyonda kullanılarak siparişlerin üç üretim hattına kapasite kısıtları altında dengeli biçimde atanması sağlanmıştır. Evrimsel operatörler (seçim, çaprazlama, mutasyon) aracılığıyla çalışan GA modeli, iş yükü dengesizliğini minimize ederek genel planlama verimliliğini artırmıştır. Karşılaştırmalı analizler, önerilen yaklaşımın manuel planlamaya göre ortalama üretim süresini %18.6, teslimat gecikmelerini %45.6 ve toplam işçilik maliyetini %11.9 oranında iyileştirdiğini göstermektedir. Sonuç olarak, geliştirilen YSA–GA tabanlı model, küçük ve orta ölçekli işletmeler için düşük maliyetli, uygulanabilir ve dijital dönüşüm sürecine bir karar destek aracı olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akyol DE., Bayhan GM. A review on evolution of production scheduling with neural networks. Computers & Industrial Engineering 2007; 53(1): 95-122.
  2. Bishop CM. Pattern recognition and machine learning. New York, NY: Springer 2006.
  3. Bubak A., Rolf B., Reggelin T., Lang S., Stuckenschmidt H. An LSTM network-based genetic algorithm for integrated procurement and scheduling optimisation. International Journal of Production Research 2025; 63(11): 4036-4065.
  4. Del Gallo M., Mazzuto G., Ciarapica FE, Bevilacqua M. Artificial intelligence to solve production scheduling problems in real industrial settings: A systematic literature review. Electronics 2023; 12(23): 4732.
  5. Gen M., Cheng R. Genetic algorithms and engineering optimization. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons 2020. Georgy M., Basily SY. Using genetic algorithms in optimizing construction material delivery schedules. Construction Innovation 2008; 8(1): 23-45.
  6. Goldberg DE. Genetic algorithms in search, optimization, and machine learning. Reading, MA: Addison-Wesley 1989.
  7. Haykin S. Neural networks: A comprehensive foundation (2nd ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall 1999. Huang CL.The construction of production performance prediction system for semiconductor manufacturing with artificial neural networks. International Journal of Production Research 1999; 37(6): 1387-1402.
  8. Kamble SS., Gunasekaran A., Sharma R. Analysis of the driving and dependence power of Industry 4.0 technologies in smart manufacturing. Technological Forecasting and Social Change 2023; 187: 122211.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Endüstri Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

30 Ekim 2025

Kabul Tarihi

2 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Tümay Ateş, K. (2026). Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(3), 1696-1707. https://doi.org/10.47495/okufbed.1813343
AMA
1.Tümay Ateş K. Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;9(3):1696-1707. doi:10.47495/okufbed.1813343
Chicago
Tümay Ateş, Kübra. 2026. “Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 (3): 1696-1707. https://doi.org/10.47495/okufbed.1813343.
EndNote
Tümay Ateş K (01 Haziran 2026) Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 3 1696–1707.
IEEE
[1]K. Tümay Ateş, “Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı”, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, c. 9, sy 3, ss. 1696–1707, Haz. 2026, doi: 10.47495/okufbed.1813343.
ISNAD
Tümay Ateş, Kübra. “Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9/3 (01 Haziran 2026): 1696-1707. https://doi.org/10.47495/okufbed.1813343.
JAMA
1.Tümay Ateş K. Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;9:1696–1707.
MLA
Tümay Ateş, Kübra. “Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, c. 9, sy 3, Haziran 2026, ss. 1696-07, doi:10.47495/okufbed.1813343.
Vancouver
1.Kübra Tümay Ateş. Dijital Dönüşüm Sürecinde Akıllı Üretim Planlama: Yapay Sinir Ağları ve Genetik Algoritma Bütünleşik Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 01 Haziran 2026;9(3):1696-707. doi:10.47495/okufbed.1813343

23487




196541947019414  

1943319434 19435194361960219721 19784  2123822610 23877

* Uluslararası Hakemli Dergi (International Peer Reviewed Journal)

* Yazar/yazarlardan hiçbir şekilde MAKALE BASIM ÜCRETİ vb. şeyler istenmemektedir (Free submission and publication).

* Yılda Ocak, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık'ta olmak üzere 5 sayı yayınlanmaktadır (Published 5 times a year)

* Dergide, Türkçe ve İngilizce makaleler basılmaktadır.

*Dergi açık erişimli bir dergidir.

Creative Commons License

Bu web sitesi Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.