Narman Yeşil Mercimeğinin Verim ve Verim Unsurları ile Kimyasal ve Fizikokimyasal Özelliklerinin Belirlenmesi: Ata Tohumu Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Erzurum ili Narman ilçesi Mercimekli köyü ekolojik koşullarında çiftçi şartlarında geleneksel yöntemlere göre yetiştiriciliği yapılan ata tohumu Narman mercimeğinde verim ve verim unsurları ile bazı kimyasal ve fizikokimyasal özelliklerin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Tohum ekimi 10 Mayıs 2025 ve ürün hasadı işlemi 9 Ağustos 2025 tarihlerinde yapılmıştır. Veriler Deskriptif Analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Tane verimi 126 kg/da bitki boyu, ilk bakla yüksekliği sırasıyla 36,16 ve 22,75 cm, ana dal sayısı, bitkide bakla sayısı, m2’deki bitki sayısı, bitkide tane sayısı sırasıyla 2,80; 41,80; 44,42; 40,75 adet olup ve 1000 tane ağırlığı 65 g olarak tespit edilmiştir. Kimyasal analizde kuru madde, protein ve kül sırasıyla %89,84; 26,06; 2,37 oranında bulunmuştur. Toplam doymamış yağ asitleri ve toplam tekli doymamış yağ asitleri oranı sırasıyla %53,19 ve %28,72’dir. Mevcut araştırma sonuçları ata tohumu niteliğindeki Narman yerli mercimeğinin gelecek zamanlar için ümitvar olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Narman mercimeği
• verim
• verim unsuralrı
• kimyasal analiz
• fizikokimyasal analiz

Determination of Yield and Yield Components, Chemical and Physicochemical Properties of Narman Green Lentils: Ancestor Seed Evaluation

Öz

This study was carried out to determine the yield and yield components of the ancestor seed Narman lentil, cultivated using traditional methods under farmer conditions in the ecological conditions of Mercimekli village, Narman district, Erzurum province, as well as some of its chemical and physicochemical properties. Seeds were sown on May 10, 2025, and harvested on August 9, 2025. The data were evaluated using Descriptive Analysis. Seed yield was 126 kg/da, plant height and first pod height were 36.16 cm and 22.75 cm. The number of main branches, pods per plant, plants per squaremeter, and grains per plant were 2.80, 41.80, 44.42, 40.75, respectively, and 1000-grain weight was 65 g. Chemical analysis revealed that dry matter, protein, and ash content at 89.84%, 26.06%, and 2.37%, respectively. The ratio of total unsaturated fatty acids and total monounsaturated fatty acids were 53.19% and 28.72%, respectively. The results of indicated that Narman lentil local variety, which are considered a heritage crop, hold promise for the future.

Anahtar Kelimeler

• Narman lentils
• yield
• yield componenet

Kaynakça

1. Abbass K., Qasim MZ., Song H., Murshed M., Mahmood H., Younis I. A review of the global climate change impacts, adaptation, and sustainable mitigation measures. Environmental Science and Pollution Research 2022; 29: 42539-42559.
2. Anonim 2019. Dünya mercimek üretimi. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Ürün Masaları Mercimek Bülteni, Kasım–2019,chrome-extension:// efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/ https://www.tarimorman.gov.tr/ BUGEM/Belgeler/M%C4%B0LL%C4%B0%20TARIM/MERC%C4%B0MEK%20KASIM%20B%C3%9CLTEN%C4%B0.pdf
3. Anonim 2024a. Tohum, gıda güvenliğinin anahtarıdır. Tarım Orman Dergisi, Ocak-Şubat 2024, Sayı: 281.
4. Anonim 2024b. T.C. Çevre Şehircilik ve İklim değişikliği Bakanlığı, 12. Bölge Meteoroloji Müdürlüğü, Erzurum.
5. Beşok Küçükay A., Şener Ş., Kaya M. Isparta koşullarında yetiştirilen kırmızı mercimek çeşitlerinin verim ve verim öğelerinin belirlenmesi. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology 2019; 7(2): 97-102.
6. Cubero J. Taxonomy, distribution and evolution of the lentil and its wild relatives. In: Genetic resources and their exploitation- Chickpeas, faba beans and lentils 2014; Dordrecht Springer: 187-203.
7. Çiftçi CY. Dünyada ve Türkiye’de yemeklik tane baklagiller tarımı. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Teknik Yayınlar Dizisi No: 5, 2004. Ankara.
8. Doğan S., Doğan Y. Mardin koşullarında kırmızı mercimek (Lens culinaris Medik.) genotiplerinin verim ve verim öğelerinin belirlenmesi. Euroasia Journal of Mathematics, Engineering, Natural & Medical Sciences International Indexed & Refereed 2020; 7(9): 2667-2702.

9. Elkoca E., Kantar F., Zengin H. Effects of chemical and agronomical weed control treatments on weed density, yield and yield parameters of lentil (Lens culinaris L. Cv. Erzurum-89). Asian Journal of Plant Sciences 2004; 2: 187-192.
10. Erbaş Köse ÖD., Bozoğlu H., Mut Z. Mercimek genotiplerinin kimyasal, fizikokimyasal özellikleri ile mineral madde içeriklerinin değerlendirilmesi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 2019; 36(1): 23-29.
11. Erdil DN., Gedik S. Mercimekten elde edilen diyet liflerinin karakterizasyonu ve fonksiyonel özellikleri. Akademik Gıda 2018; 16(2): 135-147.
12. FAOSTAT 2017. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Viale delle Terme di Caracalla, 00153 Rome, Italy, https://www.fao.org/faostat/en/#home
13. Faris MEAE., Takruri HR., Issa AY. Role of lentils (Lens culinaris L.) in human health and nutrition: a review. Mediterranean Journal of Nutrition and Metabolism 2013; 6: 3-16
14. Feliciano D., Recha J., Ambaw G., MacSween K., Solomon D., Wollenberg E. Assessment of agricultural emissions, climate change mitigation and adaptation practices in Ethiopia. Clim Policy 2022; 22(4): 1-18.
15. Ferrarini A., Rossi G., Mondoni A., Orsenigo S. Prediction of climate warming impacts on plant species could be more complex than expected. Evidence from a case study in the Himalaya. Ecological Complexity 2014; 20: 307-314.
16. Gharibzahedi SMT., Mousavi SM., Jafari SM., Faraji K. Proximate composition, mineral content, and fatty acids profile of two varieties of lentil seeds cultivated in Iran. Chemistry of Natural Compounds 2012; 47: 976-978
17. Gomez KA., Gomez AA. Statistical procedures for agricultural research, 2. Baskı, John Wiley and Sons, New York, 1985.
18. Gökalp HY., Kaya M., Tülek Y., Zorba Ö. Et ve ürünlerinde kalite kontrolü ve laboratuvar uygulama klavuzu (V. Baskı), Atatürk Üniversitesi Yayınları, Atatürk Üniversitesi Ofset Tesisi, Yayın No: 751, 2010.
19. Hoover R. The impact of heat-moisture treatment on molecular structures and properties of starches isolated from different botanical sources. Critical Reviews in Food Science and Nutrition 2010; 50: 835-847.
20. Kantar F., Öztürk A., Elkoca E. Mercimek + tahıl karışımlarında verim ve verim unsurları. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 1998; 29(2): 197
21. İpekeşen S., Tunç M., Başdemir F., Kamçı Tekin G., Turan L., Biçer BT. Türkiye’de baklagillerin yerel genetik materyal olarak kullanımına bir bakış. Tarla bitkilerinde ekonomik öneme sahip stratejik ürünlerin araştırılması. Iksad Publishing House, ISBN: 978-625-8246-53-7; 2022; 1: 3-32.
22. Kılıç H., Türk Z. Farklı toprak işleme tekniklerinin mercimekte (Lens culinaris Medik.) verim ve bazı verim unsurları ile yabancı ot kesafetine etkisi. Trakya University Journal of Natural Sciences 2016; 17(1): 55-63.
23. Leal Filho W., Azeiteiro UM., Balogun AL., Setti AFF., Mucova SA., Ayal D., Oguge NO. The influence of ecosystems services depletion to climate change adaptation efforts in African. Science Total Environmental 2021; 146414.
24. Leppänen S., Saikkonen L., Ollikainen M. Impact of climate change on cereal grain production in Russia:Mimeo. 2014. https://www.researchgate.net/publication/265747032_Impact_of_Climate_Change_on_cereal_grain_production_in_Russia
25. Ryan E., Galvin K., O′Connor TP., Maguire AR., O′Brien NM. Phytosterol, squalene, tocopherol content and fatty acid profile of selected seeds, grains, and legumes. Plant Foods Human Nutrition 2007; 62: 85-91.
26. Satchithanandam S., Fritsche J., Rader JI. Extension of AOAC Official Method 996.01 to the analysis of Standard Reference Material (SRM) 1846 and infant formulas. Journal of AOAC International 2001; 84: 805–813.
27. Sözen Ö., Karadavut U. Bazı yeşil mercimek genotiplerinde dane verimi ve verim komponentleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi 2017; 26 (1): 104-110.
28. Tantekin M., Anlarsal AE. Diyarbakır ekolojik koşullarında bazı kışlık kırmızı mercimek (Lens culinaris Medic.) çeşitlerinde farklı ekim sıklıklarının verim ve verim ile ilgili özelliklere etkisi üzerine bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü 2008; 19(5): 27-36.
29. Togay N., Togay Y., Gülser F. Van koşullarında farklı çinko dozlarının mercimek (Lens culinaris Medik) çeşitlerinde verim ve verim öğelerine etkisi. Tarım Bilimleri Dergisi 2001; 7(2): 126-130.
30. Yağmur M., Kaydan D. Mercimek (Lens culinaris Medik.)’te yapraktan gübrelemenin tane verimi ile bazı verim özelliklerine etkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Bilimleri Dergisi 2005; 15(1): 31-37.