Araştırma Makalesi

Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması

Cilt: 9 Sayı: 2 16 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması

Öz

Bu çalışma, veri bozulmasının makine öğrenmesi (ML) sınıflandırma algoritmalarının performansı üzerindeki etkisini sistematik bir biçimde incelemektedir. Araştırmanın odağı; aykırı değer oranları, veri boyutluluğu ve farklı öznitelik ölçekleme teknikleri arasındaki karmaşık etkileşimdir. Bu kapsamda, çok değişkenli lojistik regresyona dayalı kapsamlı bir faktöriyel simülasyon tasarımı oluşturulmuş ve yaygın olarak kullanılan dört ML algoritması (XGBoost, Random Forest, LightGBM ve SVM), sekizi farklı ölçekleme yöntemi ve biri normalizasyon uygulanmamış referans durum olmak üzere toplam dokuz ön-işleme koşulu altında karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı; örneklem büyüklüğü, değişken sayısı ve veri bozulma şiddeti arttıkça en yüksek düzeyde sağlamlığı koruyan normalizasyon stratejisinin belirlenmesidir. Bulgular, Medyan/MAD (MD) yönteminin, özellikle aykırı değer oranının yüksek olduğu durumlarda (%50’ye kadar), Z-Score gibi geleneksel yöntemlerde gözlenen performans düşüşünü etkili biçimde telafi ederek tutarlı biçimde üstün bir dayanıklılık sunduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Her ne kadar ağaç tabanlı topluluk yöntemleri (XGBoost, Random Forest ve LightGBM) doğaları gereği aykırı değerlere karşı çekirdek tabanlı SVM’ye kıyasla daha toleranslı olsa da SVM’nin MD gibi sağlam bir ölçekleyici ile birlikte kullanılması, yüksek derecede kirlenmiş veri kümelerinde modelin kararlılığını belirgin biçimde artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alshdaifat E., Alshdaifat DA., Alsarhan A., Hussein F., El Salhi SMFS. The effect of preprocessing techniques, applied to numeric features, on classification algorithms' performance. Data 2021; 6(2): 11.
  2. Ashraf MWA., Habib I., Akram MU., Al Ghamdi M. A hybrid approach using support vector machine rule extraction for anomaly detection. Sci Rep 2024; 14(1): 27058.
  3. Bilal M., Ali G., Iqbal MW., Anwar M., Malik MSA., Kadir RA. Auto-prep: efficient and automated data preprocessing pipeline. IEEE Access 2022; 10: 107764-107784.
  4. Bischl B., Casalicchio G., Feurer M., Gijsbers P., Hutter F., Lang M., Mantovani RG., van Rijn JN., Vanschoren J. OpenML benchmarking suites. arXiv [Preprint] 2021. arXiv:1708.03731. Available from: https://arxiv.org/abs/1708.03731
  5. Çetin V., Yıldız O. A comprehensive review on data preprocessing techniques in data analysis. Pamukkale Univ J Eng Sci 2022; 28(2): 299-312.
  6. Choudhury A., Mondal A., Sarkar S. Decision tree based machine learning algorithms: A comparative study of Random Forest, AdaBoost, XGBoost and LightGBM. Eur Phys J Spec Top 2024; 233(15): 2425-2463.
  7. Dash CSK., Behera R., Dehuri S., Ghosh A. An outliers detection and elimination framework in classification task of data mining. Decis Anal J 2023; 6: 100164.
  8. Defilippis L., Xu Y., Girardin J., Troiani E., Erba V., Zdeborová L., Loureiro B., Krzakala F. Scaling laws and spectra of shallow neural networks in the feature learning regime. arXiv [Preprint] 2025. arXiv:2509.24882.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bağlam Öğrenimi , Derin Öğrenme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

22 Aralık 2025

Kabul Tarihi

5 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yalçin, H., & Öztürk, İ. (2026). Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(2), 1129-1140. https://doi.org/10.47495/okufbed.1846741
AMA
1.Yalçin H, Öztürk İ. Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;9(2):1129-1140. doi:10.47495/okufbed.1846741
Chicago
Yalçin, Hamza, ve İbrahim Öztürk. 2026. “Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 (2): 1129-40. https://doi.org/10.47495/okufbed.1846741.
EndNote
Yalçin H, Öztürk İ (01 Mart 2026) Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 2 1129–1140.
IEEE
[1]H. Yalçin ve İ. Öztürk, “Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması”, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, c. 9, sy 2, ss. 1129–1140, Mar. 2026, doi: 10.47495/okufbed.1846741.
ISNAD
Yalçin, Hamza - Öztürk, İbrahim. “Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9/2 (01 Mart 2026): 1129-1140. https://doi.org/10.47495/okufbed.1846741.
JAMA
1.Yalçin H, Öztürk İ. Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;9:1129–1140.
MLA
Yalçin, Hamza, ve İbrahim Öztürk. “Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, c. 9, sy 2, Mart 2026, ss. 1129-40, doi:10.47495/okufbed.1846741.
Vancouver
1.Hamza Yalçin, İbrahim Öztürk. Aykırı Değerlere Karşı Normalleştirme Yöntemlerinin Sağlamlığı ve Makine Öğrenmesi Performansı Üzerindeki Etkileri: Sistematik Bir Simülasyon Çalışması. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 01 Mart 2026;9(2):1129-40. doi:10.47495/okufbed.1846741

23487




196541947019414  

1943319434 19435194361960219721 19784  2123822610 23877

* Uluslararası Hakemli Dergi (International Peer Reviewed Journal)

* Yazar/yazarlardan hiçbir şekilde MAKALE BASIM ÜCRETİ vb. şeyler istenmemektedir (Free submission and publication).

* Yılda Ocak, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık'ta olmak üzere 5 sayı yayınlanmaktadır (Published 5 times a year)

* Dergide, Türkçe ve İngilizce makaleler basılmaktadır.

*Dergi açık erişimli bir dergidir.

Creative Commons License

Bu web sitesi Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.