RED LUSTROUS WHEEL-MADE WARE FROM TATARLI HÖYÜK (EASTERN CILICIA): NEW EVIDENCE FROM A LATE BRONZE AGE KILN CONTEXT

Öz

Red Lustrous Wheel-Made (RLWM) ceramics represent a distinct ware group characterized by their distinctive fabric and typological features during the Late Bronze Age (LBA). Widely distributed across Anatolia, Cyprus, Egypt, and the Levant within the Eastern Mediterranean trade network, this ware group has been the subject of differing scholarly interpretations regarding its place of pro-duction. While archaeometric studies indicate a clear degree of compositional homogeneity, the question of whether production was carried out at a single center or within multiple workshops operating in the same production region continues to be debated in the literature. Recent studies and petrographic analy-ses suggest that the production area should be sought in the mountainous region of Cilicia. The high number and morphological diversity of RLWM examples recovered at the settlement of Kilise Tepe in particular further support this view. Previous excavations have shown that in the Plain Cilicia region, the number of sites yielding fragments of this ware group, as well as the quantity of the finds themselves, is rather limited. However, the excavations at Tatarlı Höyük, located in the Ceyhan district of Adana Province in eastern Plain Cilicia, have revealed new data concerning this issue. This article presents RLWM ceramic fragments recovered from LBA deposits at Tatarlı Höyük, as well as from the debris of a kiln dating to the same period, and offers new assessments regarding their production system. The debris of the kiln, first uncovered in 2016 and dated to LBA II, yielded numerous period-spe-cific forms such as plates, bowls, jugs, and pots, along with slagged ceramic fragments. During the 2023 and 2025 excavation seasons, investigations car-ried out within the kiln context identified waste areas thought to be associated with the earlier phase of the structure, from which partially slagged and vitrified RLWM fragments were recovered. Among these finds, arm-shaped vessels and spindle bottle forms were identified. The RLWM fragments from the kiln fills exhibit single-surface slagging, partial vitrification, and deformation resulting from exposure to high temperatures. While these characteristics demonstrate that the fragments were subjected to intense heat, the question of whether this thermal impact is related to a primary firing process or to a secondary burning event remains a methodological issue requiring careful evaluation. Nevertheless, the absence of a widespread burning layer around the kiln and the contextual characteristics of the finds suggest that the RLWM ceramics may be associated with local production.

Anahtar Kelimeler

• Cilicia
• Kizzuwatna
• Tatarlı Höyük
• Late Bronze Age
• Kiln
• Red Lustrous Wheel Made Ware (RLWM)
• Arm-shaped vessel
• Spindle bottles.

Tatarlı Höyük’te (Doğu Kilikia) Kırmızı Parlak Çark Yapımı Kaplar: Geç Tunç Çağı’na Ait Fırın Konteksinden Yeni Bulgular

Öz

Kırmızı Parlak Çark Yapımı (RLWM) seramikler, Geç Tunç Çağı (GT-Ç)’nda kendine özgü mal yapısı ve tipolojik özellikleriyle karşımıza çıkan nitelikli bir grubu temsil etmektedir. Doğu Akdeniz ticaretindeki dolaşım ağı içerisinde Anadolu, Kıbrıs, Mısır ve Levant’ta dağılım gösteren bu mal grubunun üretim yeri konusunda araştırmacılar tarafından farklı görüşler ileri sürülmüştür. Arkeometrik çalışmalarda tespit edilen belirgin bir homojenliğe karşın, üretimin tek bir merkezde mi yoksa aynı üretim bölgesi içinde birden fazla atölyede mi gerçekleştirildiği konusu literatürde tartışılmaya devam etmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalar ve petrografik analizler ise üretim yerinin Dağlık Kilikia bölgesinde aranması gerektiğine işaret etmektedir. Bu bölgede özellikle Kilise Tepe yerleşiminde ele geçen RLWM sayısı ve form çeşitliliği de bu görüşü desteklemektedir. Şimdiye kadar yapılan kazılarda Ovalık Kilikia bölgesinde bu mal grubuna ait parçaların ele geçtiği yerleşim sayısının az, ele geçen parça sayısının da sınırlı olduğu bilinmektedir. Ancak Ovalık Kilikia’nın doğusunda Adana ilinin Ceyhan ilçesinde yer almakta olan Tatarlı Höyük’te yapılan kazılar konuyla ilgili yeni veriler ortaya çıkarmıştır. Bu makalede Tatarlı Höyük GTÇ dolgularından ve aynı döneme ait bir fırın enkazı içerisinden ele geçen RLWM seramik parçaları tanıtılmakta ve bu buluntuların üretim sistemine ilişkin yeni değerlendirmeler sunulmaktadır. İlk kez 2016 yılında açığa çıkarılan ve GTÇ II’ye tarihlenen fırına ait enkaz içerisin-de döneme özgü çok sayıda tabak, çanak, testi ve çömlek formu ile cüruflaşmış seramik parçalar ele geçmiştir. 2023 ve 2025 kazı sezonlarında fırın konteksi içerisinde gerçekleştirilen çalışmalarda, yapının erken evresiyle ilişkili olduğu düşünülen atık alanları tespit edilmiş ve bu alanlardan kısmen cüruflaşmış ve vitrifiye olmuş RLWM parçaları ele geçmiştir. Bu parçalar arasında kol biçimli kaplar ve iğ biçimli şişe formları tanımlanmıştır. Fırın dolgularındaki RLWM parçaları tek yüzeyde cüruflaşma, kısmi vitrifiye ve yüksek ısıya bağlı deformasyon izleri göstermektedir. Bu özellikler, söz konusu parçaların yüksek ısıya maruz kaldığını or-taya koymakla birlikte, bu ısısal etkinin birincil pişirim süreciyle mi yoksa ikincil bir yanma olayıyla mı ilişkili olduğu konusu yöntemsel olarak değerlendirilmesi gereken bir husus olarak ele alınmaktadır. Bununla birlikte, fırın çevresinde yaygın bir yangın tabakasının tespit edilmemiş olması ve buluntuların bağlamsal özellikleri, RLWM seramiklerinin yerinde üretimle ilişkili olabileceğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kilikia
• Kizzuwatna
• Tatarlı Höyük
• Geç Tunç Çağı
• Sera-mik Fırını
• Kırmızı Parlak Çark Yapımı Seramikler (RLWM)
• Kol biçimli kaplar
• İğ biçimli şişeler.

Kaynakça

1. Bittel 1937 Bittel, K., Die Kleinfunde der Grabungen 1906-1912. I. Funde hethitischer Zeit, Leipzig.
2. Bouthillier et al. 2014 Bouthillier, C. – C. Colantoni – S. Debruyne- C. Glatz – M. M. Hald – D. Heslop – E. Kozal –B. Miller – P. Popkin – N. Postgate – S. Steele – A. Stone, “Further work at Kilise Tepe, 2007–2011: refining the Bronze to Iron Age Transition”, AnatSt 64, 95-161.
3. Cevher 2020 Cevher, M., “Tatarlı Höyük Geç Tunç Çağı Savunma Sistemi ile İlgili Bir Değerlendirme”, MORS IMMATURA Amanos-ların Gölgesinde, Hayriye Akıl Anı Kitabı / In the Shadow of Amanus, Memoriam Hayriye Akıl (eds. K. S. Girginer – G. Dardeniz – A. Gerçek – F. Erhan – E. Genç – İ. Tuğcu – Ö. Oyman Girginer – M. C. Fırat- H. Gerçek- M. F. Tufan), İstanbul, 63-74.
4. Dardeniz 2020 Dardeniz, G., “A Group of Late Bronze Age Faience Beads from Tatarlı Höyük (Adana/Turkey)”, MORS IMMATURA Amanosların Gölgesinde, Hayriye Akıl Anı Kitabı / In the Shadow of Amanus, Memoriam Hayriye Akıl (eds. K. S. Gir-giner – G. Dardeniz – A. Gerçek – F. Erhan – E. Genç – İ. Tuğcu – Ö. Oyman Girginer – M. C. Fırat- H. Gerçek - M. F. Tufan), İstanbul, 75-88.
5. Dardeniz et al. 2018 Dardeniz, G. – K. S. Girginer – Ö. Oyman Girginer, “A Pot- tery Kiln from Tatarlı Höyük (Adana, Turkey) and its Imp-lications for Late Bronze Age Pottery Production in Cilicia and Beyond”, Adalya 21, 117-134