SİKKE BULUNTULARI IŞIĞINDA OLBA’DAKİ PERS VE MAKEDON VARLIĞI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Öz

Olba’da 2001 yılından beri sürdürülen kazı ve yüzey araştırmalarında hem bölge, hem de kent için önemli arkeolojik sonuçlara ulaşılmıştır. Kazılar sonunda kentte yüzlerce sikke tespit edilmiş, özellikle erken örnekler ayrılarak detaylı çalışmalarına başlanmıştır. Bunların başında ise 2010 senesinde bulunan gümüş obol ve Makedon sikkeleri gelmektedir. Olba kazıları sonucunda bulunan MÖ 4. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen sikkeler, Olba akropolisinin ilk kullanımına dair bazı düşünceleri akla getirmiştir. Bu arkeolojik veriler, bölgede gelişen siyasal tarih bağlamında ve Olba akropolisinin konumu çerçevesinde düşünülmüş ve yorumlanmıştır. Olba’nın yerleşim tarihinin erken evrelerini açıklamak ve kesin sonuçlara varmak için kuşkusuz çok daha fazla arkeolojik veriye ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak Olba’da bulunan ve bu makalede tanıtılan MÖ 4. yüzyıla ait sikkeler; Olba kentinin en erken verileri, Olba bölgesinin de en erken arkeolojik verilerinden biri olması açısından önem taşımakta, bu sonuçların başta bölgede çalışan uzmanlar olmak üzere bilim dünyasına duyurulması gereken önemli bilimsel materyaller olduğu düşünülmektedir. Olba’nın erken tarihine işaret eden söz konusu sikke buluntularıyla ilgili olarak yapılacak değerlendirmede öncelikle coğrafi ve topografik koşullardan, genel arazi yapısından söz edilmelidir. Bu bağlamda Doğu Dağlık Kilikia bölgesinde yer alan bir kara yerleşim merkezi olan Olba’nın akropolisinin denizden 1040 metre yükseklikte olduğunu belirtmek gerekir. Akropolisin bulunduğu tepenin ovadan yüksekliği yaklaşık 50 metre olup, bu yükselti doğal bir kale görünümünde olduğu kadar, yine doğal bir korunaklık sağlayan kayalık yapıya sahiptir. Özellikle akropolisin zirveye yakın yamaçlarında bulunan masif ana kaya, sur gibi akropolisi çevrelemektedir. Akropolisin bazı kesimleri dik yamaçlı olup, birçok yönden zirveye ulaşmak neredeyse imkânsızdır. Öte yandan, Olba akropolisi stratejik konumu ile de dikkat çekicidir. Akropolis, hem çevresindeki vadiye ve hinterlandına hem de Olba bölgesini farklı rotalardan kıyı kesimine bağlayan yollara hâkim bir noktadadır. Kıyı kesimden Olba bölgesinin içlerine giden yolların hemen hemen hepsi Olba üzerinden Diocaesarea’ya bağlanmaktadır. Kıyı kesimden iki farklı rota (Keşlitürkmenli ve Şeytanderesi Vadisi rotaları) üzerinden Olba akropolisine ulaşılabilmektedir. Şeytanderesi Vadisi, Olba ile Korykos ve Elaiussa Sebaste’yi birbirine bağlarken; Keşlitürkmenli yolu ise, ara rotalarla birlikte Olba’yı Narlıkuyu, Korasion ve Seleucia ad Calycadnum’a bağlamaktadır. Bu bağlantılar, Olba bölgesinin limanları olan kıyı yerleşim merkezleriyle Olba’nın doğal rotalarla erişiminin olduğunu göstermektedir. Kıyı kesiminden doğrudan Diocaesarea’ya ulaşım kayalık ve sarp olduğundan, bölgenin başkenti, önemli dinsel ve yönetsel merkezi olan Diocaesarea’ya gidişte Olba’dan geçen rotalar sıklıkla kullanılan bir güzergâh olmalıdır. Keşlitürkmenli-OlbaDiocaesarea hattı Olba bölgesini Claudiapolis-Laranda-Ikonion üzerinden Anadolu’nun iç bölgelerine de bağlamaktadır. Bu durum, Olba akropolisinin konumunun stratejik özelliğini açıklamaktadır. Olba’da bulunan Mazaeus dönemine ait sikke ışığında; Olba akropolisinin bulunduğu stratejik konumun MÖ 4. yüzyılın 3. çeyreğinde Persler; Makedon sikkeleriyle de MÖ 4. yüzyılın son çeyreğinde Makedonlar tarafından tanındığı, onların kullandığı ana güzergâhlar üzerinde yer aldığı ve belki de burada bir tahkim edilmiş yerleşimin bulunduğu önerilebilir. Gelecekte Olba akropolisinde yapılacak kazı çalışmalarından elde edilecek sonuçların bu konuda daha fazla veriler sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Olba, Kilikia, Pers, Makedon, Obol.

Considerations on the Persian and Macedonian Presence at Olba in the Light of Coin Finds

Öz

Archaeological excavations and field surveys carried out since 2001 at Olba have led to significant results for both the region and the city itself. As a result of the excavations, hundreds of coins have been discovered and detailed studies of the earliest of these have begun. Of these finds, the most prominent are the silver obol and the Macedonian coins found in 2010. The coins that have been dated to the second half of 4th century B.C. shed light on the early history of the Olba acropolis. These are interpreted bearing in mind the developments in political history and the location of the Olba acropolis. Undoubtedly, one needs much more evidence to explain the earliest stages of the history of settlement in Olba and to reach definitive conclusions. However, the coins that this article introduces; which date to the 4th century B.C. - and are the earliest coin finds of Olba – are significant not only for the city but also for the region as they are the earliest finds to be recovered so far in the region as well and hence the author’s belief that they should be introduced to the scientific community, especially the experts studying the region. In order to evaluate these coin finds that offer information about the early history of Olba, one first has to consider the geography, the topography of the region and, the structure of the terrain. In this context, one should first state the fact that the Olba acropolis, a high land settlement located in the Eastern Rough Cilicia region, is above 1040 meters above the sea level. The hill upon which the acropolis is located is approximately 50 meters above the plain. This elevated position appears as a natural fortress and also provides natural protection with its rough structure. Specifically, the bedrock that is located near the peak of the acropolis surrounds the acropolis like a wall. Some parts of the acropolis are steep, making it near impossible to climb to the top of the acropolis. On the other hand, the Olba acropolis is notable for its strategic location. The acropolis is situated in a commanding position relative to the surrounding valley and the hinterland as well as the roads that connect the Olba region to the coastal areas via alternative routes. Nearly all of the roads that lead to the interior of the Olba region from the coastal area are connected to Diocaesarea via Olba. It is possible to reach the Olba acropolis through two different routes, one from Keşlitürkmenli and the other from the Şeytanderesi Valley. The Şeytanderesi Valley connects Olba, Korykos, and Elaiussa Sebaste to one another, while the Keşlitürkmenli road, via intermediate routes, connects Olba to Narlıkuyu, Korasion and, Seleucia ad Calycadnum. These connections show that the Olba region is naturally connected to the coastal settlements that have ports. As the direct route from the coastal region to Diocaesarea is rough and steep, the routes that lead via Olba to Diocaesarea, the capital as well as an important spiritual and administrative center of the region, must have been frequently used. The Keşlitürkmenli-Olba-Diocaesarea route also connects the Olba region to the Anatolian interior via Claudiapolis-Laranda-Ikonion. This indicates the strategic importance of the location of the Olba acropolis. Based on a coin that belongs to the Mazaeus period, and on the Macedonian coins found at Olba, one can propose that the strategically important location of the Olba acropolis has been recognized in the third quarter of 4th century B.C. by the Persians and in the last quarter of 4th century B.C. by the Macedonians respectively. One can also propose that the acropolis was on the major routes used by the Persians and Macedonians and that a fortified settlement possibly existed at the same spot. Future excavations at the Olba acropolis are expected to provide more data on this subject.

Anahtar Kelimeler

• Olba, Cilicia, Persian, Macedon, Coin.