Özgeci İntihar: Tarihsel Dönüşüm ve Postmodern İzdüşüm

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 73 - 88, 31.12.2025

Emine Yılmaz

https://doi.org/10.58632/olgusos.1689092

Öz

Bu çalışma, postmodern toplumlarda bireysel intihar eylemlerinin toplumsal bir olgu niteliği taşıdığını ve özgeci bir boyut içerdiğini tartışmaktadır. Tarih boyunca farklı toplumlarda görülen, bireyin kendisini başkası uğruna feda ettiği özgeci intihar biçimleri ile günümüz postmodern kültüründeki bireysel intiharlar arasındaki benzerlikler sorgulanmıştır. Çalışma, Émile Durkheim’ın intiharları toplumsal bir olgu olarak sınıflandırdığı kuramsal yaklaşım temelinde şekillenmiştir. Ayrıca Michel Foucault’nun biyoiktidar kavramı çerçevesinde bireysel özgürlüklerin sınırlandırılması, Slavoj Žižek’in öznel ve nesnel şiddet ayrımıyla sistem mekanizmalarının açıklanması ve Byung-Chul Han’ın performans toplumu eleştirileri, çağdaş intihar örüntülerinin yorumlanmasında temel teorik dayanaklar olarak kullanılmıştır. İntiharın yalnızca bireysel bir şiddet eylemi değil, aynı zamanda görünmeyen toplumsal yüklerin bir sonucu olduğu ileri sürülmektedir. Böylece çalışma, günümüz bireysel intiharlarının, özgeci intihar anlayışıyla yeniden değerlendirilmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

İntihar , özgeci intihar , kendine yönelik şiddet , postmodern intiharın analizi , ölüm kültürü.

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamında bilimsel araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Başkalarına ait tüm çalışmalar, görüşler ve kaynaklar usulüne uygun biçimde atıf yapılarak belirtilmiştir. Araştırma sürecinde herhangi bir etik ihlal söz konusu değildir.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum ya da kuruluş tarafından maddi veya manevi olarak desteklenmemiştir. Çalışma, yazarın kişisel çabalarıyla ve bağımsız olarak yürütülmüştür.

Teşekkür

Bu çalışmanın yayımlanmasına katkı sunan Olgu Dergisi editörlerine ve hakemlerine teşekkür ederim. Ayrıca akademik süreç boyunca sağladığı bilimsel katkı ve destekleyici araştırma ortamı dolayısıyla Samsun Üniversitesi’ne teşekkür borçluyum.

Altruistic Suicide: Historical Transformation and Postmodern Projection

Öz

This study discusses that individual suicide acts in postmodern societies carry the quality of a social phenomenon and contain an altruistic dimension. The similarities between forms of altruistic suicide observed throughout history in different societies, where the individual sacrifices themselves for the sake of another, and individual suicides in today's postmodern culture have been questioned. The study has been shaped based on the theoretical approach of Émile Durkheim, who classified suicides as a social phenomenon. Furthermore, within the framework of Michel Foucault’s concept of biopower regarding the limitation of individual freedoms, Slavoj Žižek’s distinction between subjective and objective violence and the explanation of systemic mechanisms, and Byung-Chul Han’s critiques of the performance society, have been used as fundamental theoretical bases in the interpretation of contemporary suicide patterns. It is asserted that suicide is not only an individual act of violence but also a result of invisible social burdens. Thus, the study suggests the reassessment of today's individual suicides through the perspective of altruistic suicide.

Anahtar Kelimeler

Suicide , Altrustic Suicide , Self-directed Violence , Postmodern Suicide , Culture of Death

Kaynakça

• Açı, B. (2021). Suffragette Film Analizi: “Kadınlara Oy Hakkı!”. mozartcultures, Erişim: 28 Aralık 2021, https://mozartcultures.com/suffragette-film-analizi-kadinlara-oy-hakki/
• Adler, A. (2010). İnsanı Tanıma Sanatı. Kâmuran Şipal (çev.), İstanbul: Say Yayınları.
• Aktan, C. C. (2020). Hangi Alturizm?; “İyi” İyilikseverlik ve “Kötü” İyilikseverlik. Gorgon Dergisi, Erişim: 26 Aralık 2021, https://gorgondergisi.com/hangi-alturizm/
• Aktaş, C. (2011). Başörtülü Kızların Manzarası. Dünya Bülteni. Erişim15 Eylül 2013, http://www.dunyabulteni.net/?aType=yazarHaber&ArticleID=16625
• Alan, G. (2019). Dünya Sağlık Örgütü: Her 40 saniyede bir kişi intihar ediyor. tr.euronews.com, Erişim: 03 Kasım 2021, https://tr.euronews.com/2019/09/09/dunya-saglik-orgutu-her-40-saniyede-bir-kisi-intihar-ediyor
• Aristoteles. (2014). Nikomakhos’a Etik. Furkan Akderin (çev.), İstanbul: Say Yayınları.
• Artuk, M. E. (1994). “İntihar ve İntihara Yardım Suçu Üzerine Bir Deneme”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 4 (1-2), Erişim: 04 Kasım 2021, https://webadmin.selcuk.edu.tr/BirimDosyalar/Dosyalar/hukuk/cilt_4_sayi_1-2.pdf
• Aurelius, M. (1974). Kendime Düşünceler. Ceyda Eskin (çev.), İstanbul: Yankı Yayınları
• Bauman, Z. (2000). Ölümlülük, Ölümsüzlük ve Diğer Hayat Stratejileri. Nurgül Demirdöven (çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları
• Bauman, Z. ve Lyon, D. (2016). Akışkan Gözetim. Elçin Yılmaz (çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları
• BBC News Türkçe. (2019, 31 Ekim). Türkiye'deki intihar vakaları hakkında neler biliniyor? Erişim: 22 Nisan 2021, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-50343454
• Becker, E. (2013). Ölümü İnkar. Arzu Tüfekçi (çev.), İstanbul: İz Yayıncılık.
• Canatan, K. (ed.). (2011). Beden Sosyolojisi. İstanbul: Açılım Kitap.
• Çeliktaş, Ç. (Ekim 2020). Arkeofili. İnkalar Kurban Ettikleri Çocukları Uyuşturmuş. Erişim: 24 Aralık 2021, https://arkeofili.com/inkalar-kurban-ettikleri-cocuklari-uyusturmus/
• Çetinkaya Büyükbodur, A. (2019). “İntihar Girişimleri ve Retrospektif Sosyal İnceleme”. Sosyal Çalışma Dergisi. 3 (1), 28-46.
• Çubuklu, Y. (2004). Toplumsalın Sınırında Beden. İstanbul: Kanat Yayıncılık.
• Drusini, A., Signorini, I., & Melotti, U. (1982). On Altruism and the Family. Current Anthropolgy 23 (3), 327-330. http://www.jstor.org/stable/2742327
• Durkheim, E. (2013). İntihar. Z. Zühre İlkgelen (çev.), İstanbul: Pozitif Yayınları.
• Eflatun. (1997). Phaidros. Hamdi Akverdi (çev.), İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Ertuğrul, E. (2018, 27 Nisan). Peru’da Kalpleri Çıkarılarak Kurban Edilen 140 Çocuk Bulundu. Arkeofili. Erişim: 24 Aralık 2021, https://arkeofili.com/peruda-kalpleri-cikarilarak-kurban-edilen-140-cocuk-bulundu/
• GALLUP (2020). Yıllık Rapor. Erişim: 14 Kasım 2021, https://www.gallup.com
• Genç, Ö. (2021, Haziran). Orta Çağ Avrupası'nda İntihar. Akademik Tarih. Erişim: 24 Ekim 2021, https://www.akademiktarihtr.com/ortacagdaintihar
• Göğebakan, Y. (2016). “Semavi ve Pagan Dinlerde Ortak Özellik Olarak Kurban'ın Resim Sanatı İçerisindeki Yeri (hz. İsmail/Hz. İshak'ın Kurbanı ve İphigeneai'nin Kurbanı)”. Atatürk Üniveristesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi. (36), 58-89.
• Gökçe, G. (2017). “İyi Ölümden Kötü Ölüme, “İstemli” Ölümden “İstemsiz” Hayata; Öl[dür]me ve Yaşa[t]ma Hakkı Üzerine”. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi. 15 (1), 57-92.
• Güven, M. (2017). “Ötenazi Hakkına Dair Genel Bir Değerlendirme”. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi. 31-56. Erişim: 20 Aralık 2021, http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2017-131-1669 adresinden alındı.
• Han, B-C. (2020a). Psikopolitika: Neoliberalizm ve Yeni İktidar Teknikleri. Haluk Barışcan (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Han, B-C. (2020b). Şiddetin Topolojisi. Dilek Zaptçıoğlu (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Han, B-C. (2020c). Yorgunluk Toplumu. Samet Yalçın (çev.), İstanbul: Açılım Kitap.
• Han, B-C. (2021). Şeffaflık Toplumu. Haluk Barışcan (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Harmancı, P. (2014, Kasım). “Dünya'daki ve Türkiye'deki İntihar Vakalarının Sosyodemografik Özellikler Açısından İncelenmesi”. 1. Ulusal Sağlık Bilimleri Kongre Kitabı, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Harmancı, P. (2015). “Dünya'daki ve Türkiye'deki İntihar Vakalarının Sosyodemografik Özellikler Açısından İncelenmesi”. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 1(1), Erişim: 12 Kasım 2021, https://dergipark.org.tr/tr/pub/husbfd/issue/7891/103855
• Hernandez-Santaolalla, V., & Sanz-Marcos, P. (2020). “Following Death: Suicide as Tourist Attraction through Popular Culture”. Journal of Popular Culture. 52 (6), 1290-1311.
• ISAPS International Society of Aesthetic Plastic Surgery (2019). ISAPS International Survey on Aesthetic/Cosmetic Procedures: Performed in 2019. Erişim: 26 Kasım 2021, https://www.isaps.org/wp-content/uploads/2020/12/Global-Survey-2019.pdf
• İkinci Dünya Savaşı'nın Kamikaze Pilotlarına Japon Gençliği Nasıl Bakıyor. (2017, 04 Kasım.). BBC NEWS TÜRKÇE. Erişim: 23 Aralık 2021, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-
• İlhan, H. (2011). "Ötanazi" Kavramının Ahlak Felsefesi Açısından İncelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, İstanbul.
• Japonya'nın İntihar Ormanı: Aokigahara. (2018, Aralık 24). Yeni Şafak. Erişim: 24 Kasım 2021, Yeni Şafak: https://www.yenisafak.com/foto-galeri/dunya/herkes-bu-ormanda-intihar-ediyor-2032625
• Karaca Küçük, Ş. (2019). Türk ve İngiliz Romanlarında İntihar: İkinci Dünya Savaşı Sonrası. Yayımlanmamış doktora tezi, Ardahan Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı, Ardahan.
• Kayi, H. (2018, 11 Haziran). Peru'da kalpleri sökülen çocuk kurbanların sayısı gittikçe artıyor. Euronews. Erişim: 27 Aralık 2021, https://tr.euronews.com/2018/06/11/peru-da-kalpleri-sokulen-cocuk-kurbanlar-n-say-s-gittikce-art-yor adresinden alındı.
• Kılıç, D. B. (2010). “İntihar Üzerine”. Felsefe Yazın. S. 16, 47-51.
• Kızılgeçit, M. (2016). “Dindar Şahsiyettten Bireyciliğe Değişen Dindarlık Yönelimleri Bağlamında intihar”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 9 (43), 2480-2494.
• Lindsay, R. A. (2019, 29 June). “Euthanasia”. The International Encylopedia of Ethics. Erişim: 04 Kasım 2021, Wiley Online Library: https://doi.org/10.1002/9781444367072.wbiee756.pub2
• Marx, K. (2006). İntihar Üzerine. Barış Çoban & Zeynep Özarslan (çev.), İstanbul: Yeni Hayat Yayıncılık.
• Nedelcu, A. M., Driscoll, W. W., Durand., P. M., Herron, M. D. & Rashidi, A. (2011, January). “On the Paradigm of Altruistic Suicide in the Unicellular World”. Evolution. 65 (1), 3-20 Erişim: 11 Aralık 2021, http://www.jstor.org/stable/27920028
• Ötanazi nedir? (Ötanazi hangi ülkelerde yasal?). (2021, 19 Mart). NTV Sağlık Haberleri. Erişim: 16 Kasım 2021, https://www.ntv.com.tr/saglik/otanazi-nedir-otanazi-hangi-ulkelerde-yasal,J4Xdgzi0f0-2zYuoyEsc5g
• Özdemir, İ. (2020). “Finlandiya Neden Dünyanın En Mutlu Ülkesi?”. Psikohayat Dergisi. 21 (1), 86-96.
• Özdemir, İ. (2021). Dünyanın En Mutlu Ülkesinde İntiharlar Neden Artıyor?. Üsküdar Üniversitesi Haberler, Erişim: 16 Kasım 2021, https://uskudar.edu.tr/tr/icerik/6160/dunyanin-en-mutlu-ulkesinde-intiharlar-neden-artiyor
• Özer, N. (1952). “İntiharlar Hakkında Statistik Araştırma”. Psikoloji Çalışmaları. 2 (2), 103-138. Erişim: 12 Kasım 2021, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/99984
• Özkan, Y. (2017). Hollanda'da Ötanazi İsteyenlerin Sayısı Artıyor. BBC NEWS TÜRKÇE. Erişim: 16 Kasım 2021, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41788985
• Öztürk Fidan, İ. (2017). “Hedonizmden Püritanizme: Eğitim Felsefesine İlişkin Bir Değerlendirme”. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 5 (3), 597-621.
• Platon. (2015). Sokrates’in Savunması. Furkan Akderin (çev.), İstanbul: Say Yayınları
• Platon (2007). Yasalar. Candan Şentuna ve Saffet Babür (çev.), İstanbul: Kabalcı Yayınevi
• Ramazanoğlu, Y. (2012). Fulla Bebekleri. Vahdet Haber. Erişim: 29 Eylül 2013. http://www.vahdethaber.com/yazar/8880-fulla-bebekleri.html.
• Revel, J. (2012). Foucault Sözlüğü. Veli Urhan (çev.), Ankara: Say Yayınları.
• Russell, R., Metraux, D., & Tohen, M. (2017). Cultural influences on suicide in Japan. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 71(1), 2-5. https://doi.org/10.1111/pcn.12428
• Scott, A., & Guo, B. (2012). For which strategies of suicide prevention is there evidence of effectiveness? HEN synthesis report. World Health Organization Regional Office for Europe. https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/168843/HEN-Suicide-Prevention-synthesis-report.pdf
• Seneca, L. A. (2019). Mutlu Yaşam Üzerine; Yaşamın Kısalığı Üzerine. Cengiz Çevik (çev.), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Seneca, L. A. (1999). Ruh Dinginliği Üzerine. Bedia Demiriş (çev.), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
• Şen, N. (2008). Batı Düşünce Tarihinde İntiharın Algısal İnşası. Kaygı; Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi. S.11, 191-203. Erişim: 09 Kasım 2021, http://acikerisim.uludag.edu.tr/jspui/bitstream/11452/10506/1/11_14.pdf adresinden alındı
• Timuçin, A. (2011). Düşünce Tarihi II. İstanbul: Bulut Yayınları.
• Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024). *İntihar sayısı ve kaba intihar hızı, 1975-2024* [Veri seti]. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Search/Search?text=intihar
• Türkiye İstatistik Kurumu. [TÜİK]. (2024). *Yasal medeni durum ve cinsiyete göre intiharlar, 2000-2024* [Veri seti]. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Search/Search?text=intihar
• Türkiye İstatistik Kurumu. [TÜİK]. (2024). *Yaş grubu, cinsiyet ve nedene göre intiharlar, 2002-2024* [Veri seti]. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Search/Search?text=intihar
• Uyar, M. (2019). “Îsârın Tasavvufî Derinliği: Bilimsel Yaklaşım ile Bir Kıyaslama”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 19 (2), 453-478.
• Üzümçeker, E., Gezgin, G. N., Akfırat, S. (2019). “Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 3 (5), 93-110.
• Vryonis, S. (2018). “Erken Dönem Osmanlı Türkleri’nde İnsan Kurbanı Üzerine Bulgular”. Türk Tarih Araştırmaları Dergisi. 3(2), 121-129. Erişim: 01 Ocak 2022, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/605367
• Vural, A. Ç. (2021). İntiharın Tarihselliği Bağlamında Beşir Fuad ve Topluma Mâl Olmuş Kişilerin İntiharlarından Derlemeler (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
• Werner, D. (2018). Suicide in the Phaedo. Rhizomata, 6(2), 157-188. https://doi.org/10.1515/rhiz-2018-0008
• WHO (2019a). Suicide: one person dies every 40 seconds. News, Erişim: 18 Ekim 2021, https://www.who.int/news/item/09-09-2019-suicide-one-person-dies-every-40-seconds
• World Health Organization. (2019b). World health statistics annual report. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/326948/WHO-MSD-MER-19.3-eng.pdf
• WHO (2021). Suicide: Key Facts. Newsroom, Erişim: 26 Ekim 2021, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide
• WHO Europe (2004). For which strategies of suicide prevention is there evidence of effectiveness? WHO Regional Office for Europe, Kopenhag, https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/74692/E83583.pdf
• World Health Organization. Suicide. Erişim: 14 Kasım 2021, https://www.euro.who.int/en/health-topics/noncommunicable-diseases/mental-health/areas-of-work/suicide
• Zizek, S. (2018). Şiddet. Ahmet Ergenç (çev.), İstanbul: Encore Yayınları.