1908 Annexation of Bosnia in the Serbian Press

Abstract

This study delves into the Serbian press's role during the Bosnian annexation crisis in 1908, a pivotal episode in Balkan and European history. Following the provisions of the Treaty of Berlin (1878), Austria-Hungary's occupation of the Bosna Vilayet and subsequent administrative control set the stage for a protracted legal and political conflict. The crisis reached its zenith in the autumn of 1908 when Austria-Hungary unilaterally annexed Bosnia and Herzegovina (BiH), provoking a formidable reaction across Europe particularly in Belgrade. Serbia, perceiving BiH as a historic territory of paramount significance, emerged as one of the staunchest opponents of Vienna's actions. This resistance was fervently articulated in the Serbian press from August 1908 to March 1909, with leading newspapers such as Politika, Mali Žurnal, Pravda, and Carigradski Glasnik playing a central role in shaping public sentiment. This study aims to analyze the impact of the Serbian press on national opinion during the annexation crisis, examining the portrayal of domestic and international news, the coverage of protests and demonstrations in Belgrade and other Serbian cities, the movements of Chetnik detachments, mobilization announcements, and political statements. By scrutinizing these elements, the research seeks to illuminate the state of Serbian public opinion at the close of 1908 and throughout 1909 and assess the significance of the annexation for Serbian politics and national identity. The findings reveal that the Serbian press exerted substantial influence, inciting vigorous public reactions, sharp protests, and demands for military engagement.

Keywords

• Bosnia and Herzegovina
• annexation
• Austria-Hungary
• Balkans
• Serbian press

Sırp Basınında Bosna'nın İlhakı (1908)

Öz

Bu çalışma, 1908 Bosna Hersek ilhak krizi sırasında Sırp basınının rolünü incelemektedir. İlhak krizi, Balkanlar ve Avrupa tarihi açısından dönüm noktası niteliğinde olduğunu söylemek mümkündür. Berlin Antlaşması'nın (1878) hükümlerine göre, Avusturya-Macaristan'ın Bosna Vilayetini işgal etmesi, ardından bu bölgede idari kontrolü sağlaması, uzun süreli bir hukuki ve siyasi çatışmanın zeminini hazırlamıştır. Kriz, 1908'in sonbaharında Avusturya-Macaristan'ın Bosna Hersek'i tek taraflı olarak ilhak etmesiyle zirveye ulaşmış, bu durum Avrupa genelinde, özellikle Belgrad'da büyük bir tepkiye yol açmıştır. Bosna Hersek'i tarihi olarak büyük öneme sahip bir bölge olarak gören Sırbistan, Viyana'nın eylemlerine karşı en kararlı muhaliflerden biri olarak öne çıkmıştır. Bu direniş, Ağustos 1908'den Mart 1909'a kadar Sırp basınında yoğun bir şekilde dile getirilmiş, Politika, Mali Žurnal, Pravda ve Carigradski Glasnik gibi önde gelen gazeteler kamuoyunu şekillendirmede merkezi bir rol oynamıştır. Bu çalışmanın amacı, Sırp basınının ilhak krizi sırasında ulusal görüş üzerindeki etkisini analiz etmektir. Bu bağlamda, yerel ve uluslararası haberlerin sunumu, Belgrad ve diğer Sırp şehirlerinde gerçekleşen protestolar ve gösteriler, Çetnik birliklerinin hareketleri, seferberlik ilanları ve siyasi açıklamalar incelenmiştir. Çalışma, 1908'in sonu ve 1909 yılı boyunca Sırp kamuoyunun durumunu, ilhakın Sırp siyaseti ve ulusal kimliği üzerindeki önemini aydınlatmayı amaçlamaktadır. Bulgular, Sırp basınının önemli bir etkiye sahip olduğunu, kamuoyunu şiddetli tepkilere, keskin protestolara ve savaş ilanı taleplerine yönlendirdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bosna Hersek
• Bosna Hersek'in İlhakı
• Avusturya-Macaristan
• Balkanlar
• Sırp basını

Kaynakça

1. Arhiv Bosne i Herzegovine (ABiH- Archive of Bosnia and Herzegovina), Fond: Ministry of Finance, Department of Bosnia and Herzegovina (ZMF BH), Presidential Files [Pr.] No. 1570/1908.
2. ''Svečana sjednica grad. zastupstva'', Hrvatski Dnevnik, No: 230, October 8, 1908.
3. ''MNO'', Musavat, No: 42, October 15, 1908.
4. ''Sjednica'', Musavat, No: 42, October 15, 1908.
5. ''Madžari i aneksija'', Hrvatski Dnevnik, No: 229, October 7, 1908.
6. ''Budimpešta'', Hrvatski Dnevnik, No: 226, October 5, 1908
7. ''Bosanskohercegovački muslimani u Carigradu'', Carigradski Glasnik, No: 46, November 14, 1908. Prethodni resultati popisa stanovništva i domaće stoke u Kraljevini Srbiji 31 decembra 1905 godine, Izdanje uprave državne statistike, Državna štamparija Kraljevine Srbije, Belgrade 1906.
8. ''Bosna i Hercegovina'', Carigradski Glasnik, No: 31, August 1, 1908

9. ''Bosanski ustav'', Politika, No: 1631, August 2, 1908
10. ''Bosansko-Hercegovački Parlament'', Politika, No: 1633, August 4, 1908
11. ''Bosansko-Hercegovački Parlament'', Politika, No: 1633, August 4, 1908
12. ''Bosansko-Hercegovački Parlament'', Politika, No: 1633, August 4, 1908
13. ''Bosna i Nastić'', Politika, No: 1634, August 5, 1908
14. ''Mladoturci i Bosna'', Politika, No: 1636, August 7, 1908
15. ''Aneksija'', Politika, No: 1640, August 11, 1908
16. ''Aneksija i Turska'', Politika, No: 1641, August 12, 1908
17. ''Bosanski list u Carigradu'', Politika, No: 1643, August 14, 1908
18. ''Naša braća Bosanci i Hercegovci'', Carigradski Glasnik, No: 33, August 15, 1908
19. ''Jedan turski demant i bosansko pitanje'', Politika, No: 1644, August 15, 1908
20. ''Jedan turski demant i bosansko pitanje'', Politika, No: 1644, August 15, 1908
21. ''Aneksija'', Politika, No: 1644, August 151908
22. ''Za aneksiju'', Politika, No: 1646, August 17, 1908
23. ''Bosanci za ustav'', Politika, No: 1648, August 19, 1908
24. ''Hapšenje u Bosni'', Politika, No: 1649, August 20, 1908
25. ''Pojačanje vojske u Bosni i u sandžaku'', Politika, No: 1651, August 22, 1908
26. ''Burijan putuje'', Politika, No: 1653, August 24, 1908
27. ''Iz srpskog sveta'', Mali Žurnal, No: 242, August 30, 1908
28. ''Revizija Berlinskog ugovora'', Politika, No: 1656, August 27, 1908
29. ''Memorandum Burianu'', Politika, No: 1657, August 28, 1908
30. ''Ljudožderi u Bosni'', Politika, No: 1657, August 28, 1908
31. ''Ustav u Bosni'', Politika, No: 1657, August 28, 1908
32. ''Miriše barut!'', Politika, No: 1660, August 31, 1908
33. ''Uvođenje ustava'', Pravda, No: 239, September 1, 1908
34. ''Bečki Communiqué'', Mali Žurnal, No: 247, September 4, 1908
35. ''Izvoljski i Erental'', Politika, No: 1667, September 6, 1908
36. ''Bosna i Hercegovina'', Carigradski Glasnik, No: 36, September 5, 1908
37. ''Austrija zastrašava'', Politika, No: 1665, September 5, 1908
38. ''Velika hajka protiv Srbije'', Mali Žurnal, No: 249, September 6, 1908
39. ''Novo o aneksiji'', Politika, No: 1670, September 10, 1908
40. ''Austrija odsupa'', Politika, No: 1670, September 10, 1908
41. ''Mladoturci i Austrija'', Politika, No: 1671, September 11, 1908
42. ''Rusi o Bosni'', Politika, No: 1676, September 16, 1908
43. ''Uoči ustava'', Politika, No: 1677, September 17, 1908
44. ''Bosna u delegacijama'', Politika, No: 1677, September 17, 1908
45. ''Bosna i delegacije'', Politika, No:1680, September 20, 1908
46. ''Berlinski ugovor'', Politika, No: 1678, September 18, 1908
47. ''Izvoljski i Titonije'', Mali Žurnal, No: 261, September 18, 1908
48. ''Talijani i aneksija Bosne'', Politika, No: 1681, September 21, 1908
49. ''Beograđani, otadžbina je u opasnosti'', Politika, No: 1683, September 23, 1908
50. ''Srbija se oruža'', Politika, No: 1684, September 24, 1908
51. ''Proglas aneksije'', Politika, No: 1684, September 24, 1908
52. ''Hapšenja u Bosni'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
53. ''Proklamacija za aneksiju Bosne i Hercegovine'', Pravda, No: 282, September 24, 1908
54. ''Zavera protiv Srbije'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
55. ''Srpska štampa protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
56. ''Protest srpske vlade'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
57. ''Komite napred! '', Politika, No: 1685, September 25, 1908
58. ''Novi dobrovoljci'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
59. ''Legija smrti'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
60. ''Dobrovoljci'', Mali Žurnal No: 271, September 27, 1908
61. ''Srpska vojska traži rat'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
62. ''Demonstracije u Sarajevu'', Politika, No: 1686, September 26, 1908
63. ''Demonstracije u BiH'', Politika, No: 1686, September 26, 1908
64. ''Ustanak u Hercegovini'', Mali Žurnal, No: 272, September 28, 1908
65. ''Prvi dan aneksije u Bosni'', Politika, No: 1688, September 28, 1908
66. ''U Bosni vri'', Politika, No: 1689, September 29, 1908
67. ''Crna Gora protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 272, September 28, 1908
68. ''Veliki narodni miting'', Politika, No: 1683, September 23, 1908
69. ''Jučerašnje manifestacije'', Politika, No: 1683, September 23, 1908
70. ''Miting'', Politika, No: 1684, September 24, 1908
71. ''Protest Srbije'', Politika, No: 1684, September 24, 1908
72. ''Kraljevina Srbija protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 269, September 25, 1908
73. ''Jučerašnji miting'', Pravda, No: 282, September 24, 1908
74. ''Beograd protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
75. ''Dolazak sveta'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
76. ''Vulovićeva reč'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
77. ''Izbor predsednika'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
78. ''Veliki omladinski miting'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
79. ''Miting na Cetinju'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
80. ''Kragujevac'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
81. ''Šabac protiv aneksije'', M. Žurnal, No: 272, September 28, 1908
82. ''Smederevo protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 274, September 30, 1908
83. ''Rat ili mir?'', Politika, No: 1682, September 22, 1908
84. ''Vojska u Bosni'', Politika, No: 1682, September 22, 1908
85. ''Može li se sprečiti aneksija Bosne?'', Politika, No: 1683, September 23, 1908
86. ''Ratni izgledi'', Politika, No: 1684, September 24, 1908
87. ''Aneksije'', Politika, No: 1684, September 24, 1908
88. ''Bosansko pitanje'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
89. ''Šta veli Engleska?'', Politika, No: 1684, September 24, 1908
90. ''Izjava engleske vlade'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
91. ''Engleska protiv aneksije'', Politika, No: 1686, September 26, 1908
92. ''Odgovor Engleske na notu Austrougarske vlade'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
93. ''Engleska protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
94. ''Držanje Engleske'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
95. ''Engleska o aneksiji'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
96. ''Držanje Francuske'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
97. ''Dogovaranje u Parizu'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
98. ''Držanje Rusije'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
99. ''Za rat!'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
100. ''Ruska štampa o aneksiji'', Mali Žurnal, No: 269, September 25, 1908
101. ''Bosna i Hercegovina'', Carigradski Glasnik, No: 39, September 26, 1908
102. ''Rusija o aneksiji'', Pravda, No: 264, September 26, 1908
103. ''Times i austrijske intrige'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
104. ''Car Ferdinand izdajnik'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
105. ''Izvoljski o aneksiji'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
106. ''Ćamil paša o bosanskom pitanju'', Mali Žurnal, No: 268, September 24, 1908
107. ''Aneksija Bosne'', Pravda, No: 262, Özel Sayı, September 25, 1908
108. ''Raspoloženje u Carigradu'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
109. ''Držanje Turske'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
110. ''Turska protestvuje'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
111. ''Prvi korak Crne Gore'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
112. ''Crna Gora i rat'', Politika, No: 1683, September 23, 1908
113. ''Knez Nikola kralju Petru'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
114. ''Delegacije o aneksiji'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
115. ''Delegacije o anakesiji'' Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
116. ''Talijanska štampa o aneksiji'', Mali Žurnal, No: 271, September 27, 1908
117. ''Kongres velikih sila'', Politika, No: 1685, September 25, 1908
118. ''Kongres velikih sila'', Politika, No: 1686, September 26, 1908
119. ''Program kongresa'', Politika, No: 1688, September 28, 1908
120. ''Turci protiv Austrije'', Politika, No: 1691, October 1, 1908, s. 1
121. ''Turci protiv Austrije'', Politika, No: 1695, October 5, 1908
122. ''Srbija protiv aneksije'', Carigradski Glasnik, No: 40, October 3, 1908
123. ''Srpkinje protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 287, October 13, 1908
124. ''Srbija protiv aneksije'', Carigradski Glasnik, No: 42, October 17, 1908
125. ''Sokobanjčani protiv aneksije'', Mali Žurnal, No: 282, October 8, 1908
126. ''Proklamacija Bosanaca'', Politika, No: 1694, October 4, 1908
127. ''Bosanci se bune'', Mali Žurnal, No: 281, October 7, 1908
128. ''Završetak bojkota'', Politika, No: 1699, October 9, 1908
129. ''Rusija protiv aneksije'', Politika, No: 1712, October 22, 1908
130. ''Rusija ne priznaje aneksiju'', Mali Žurnal, No: 296, October 22, 1908
131. ''Autonomija Bosne'', Politika, No: 1717, October 27, 1908
132. ''Titoni i aneksija'', Politika, No: 1722, November 1, 1908
133. ''Aliaga Firdus u Carigradu'', Pravda, No: 301, November 3, 1908
134. ''Francuska i aneksija'', Politika, No: 1735, November 14, 1908
135. Rusi protiv aneksije, Politika, No: 1737, November 16, 1908
136. ''Protiv aneksije, Politika, No: 1752, December 1, 1908
137. ''Bojkoti'', Carigradski Glasnik, No: 49, December 5, 1908
138. ''Odbijen predlog'', Mali Žurnal, No: 368, December 30, 1908
139. ''Još nije završeno'', Politika, No: 1782, January 2, 1909
140. ''Sporazum između Srbije i Austrougarske'', Pravda, No: 5, January 5, 1909
141. ''Tursko-austrijska pogodba završena'', Pravda, No: 39, February 8, 1909
142. ''Austrougarska šalje ultimatum Srbiji'', Pravda, No: 40, February 9, 1909
143. ''Nova situacija'', Politika, No: 1842, March 3, 1909
144. ''Svršeno je'', Politika, No: 1858, March 19, 1909
145. Bulatović, Branka, Srpska štampa, Udruženje novinara Srbije, Belgrade 1991.
146. Hadžibegović, Iljas, Imamović, Mustafa, Bosna i Hercegovina u vrijeme Austrougarske vladavine, Bosna i Hercegovina od najstarijih vremena do Drugog svjetskog rata, ed. Ibrahim Tepić, Bosanski kulturni centar, Sarajevo 1998.
147. Hauptmann, Ferdo, Austrougarska politika, Trojecarski savez i tajna konvencija sa Srbijom godine 1881,
148. Godišnjak Istorijskog društva Bosne i Hercegovine, ed. Anto Babić, IX, Sarajevo 1958.
149. Kisić Milica, Bulatović Branka, Srpska štampa 1768-1995, Belgrade, Media center, 1996.
150. Krestić, Vasilije, Istorija srpske štampe u Mađarskoj: (1791-1914), Matica srpska, Novi Sad 1980.
151. Milutinović, Kosta, Prvi pokušaj aneksije Bosne i Hercegovine i Vojvodina, Zbornik za društvene nauke XII, ed. Vladimir Stipetić, Matica Srpska, Novi Sad 1956.
152. Mitrović, Andrej, Prodor na Balkan: Srbija u planovima Austro-Ugarske i Nemačke: 1908-1918., Zavod za udžbenike Beograd, Belgrade 2011.
153. Popović, Dimitrije, Izvoljski i Erental: diplomatske uspomene iz aneksione krize, Izdavačka knjižarnica G. Kona, Belgrade 1927.
154. Rastović, Aleksandar, Štampa Velike Britanije o Srbiji za vreme aneksije Bosne i Hercegovine, Zbornik Matice srpske za istoriju, 69/70 (2004), p. 119-136.
155. Skerlić, Jovan, Istorijski pregled srpske štampe 1791-1911, Srpsko novinarsko udruženje, Belgrade 1911.
156. Šumarević, Svetislav, Štampa u Srba do 1839., Belgrade: Zadruga profesorskog društva, Belgrade 1936.