A Review of Research on the Assessment and Diagnosis Process for Special Needs in Early Childhood

Öz

It is undeniable that early childhood plays a significant role in children's future lives. It is known that supporting children with special needs during this period enables them to maintain their future lives in a quality and independent manner. In this respect, it is necessary to identify children’s disabilities at an early stage and perform appropriate interventions. There are various studies on assessment and diagnosis carried out in this period. The present research aims to review studies on assessment and diagnosis in early childhood in the literature according to various criteria. Seventeen studies were reviewed in line with the determined criteria. It was seen that most studies were conducted on detecting the early signs of disability types, screening, and monitoring the development. Various recommendations for future research were given at the end of the study.

Anahtar Kelimeler

• early childhood
• assesment
• diagnosis
• review

Erken Çocukluk Döneminde Özel Gereksinime Yönelik Değerlendirme ve Tanılama Sürecine İlişkin Yürütülmüş Araştırmaların İncelenmesi

Öz

Erken çocukluk dönemi çocukların gelecekteki yaşantılarında büyük bir rol oynadığı yadsınamaz bir gerçektir. Özellikle özel gereksinimli çocukların bu dönemde desteklenmelerinin gelecekteki yaşantılarını kaliteli ve bağımsız sürdürmelerini sağladığı bilinmektedir. Bu bağlamda çocukların sahip olduğu yetersizliklerin, erken dönemde fark edilerek uygun müdahalelerde bulunulması gerekmektedir. Bu dönemde gerçekleştirilen değerlendirme ve tanılamaya yönelik çeşitli araştırmalar bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı, alan yazında yer alan erken çocukluk döneminde değerlendirme ve tanılamaya yönelik yapılmış araştırmaların katılımcı özellikleri, uygulamacıları ve yöntemsel özellikler vb. çeşitli kriterlere yönelik incelenmesidir. Belirlenen kriterler doğrultusunda 17 araştırma incelenmiştir. Araştırmaların çoğunlukla yetersizlik türlerinin erken belirtilerinin saptanması, tarama ve gelişimi izleme üzerine yapıldığı görülmüştür. Araştırmanın sonunda gelecekteki araştırmalara yönelik çeşitli önerilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• erken çocukluk
• değerlendirme
• tanılama
• derleme

Kaynakça

1. *Adrien, J. L., Lenoir, P., Martineau, J., Perrot, A., Hameury, L., Larmande, C., ve Sauvage, D. (1993). Blind ratings of early symptoms of autism based upon family home movies. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 32(3), 617-626. https://doi.org/10.1097/00004583-199305000-00019
2. Avcıoğlu, H. (2018). Özel gereksinimi olan bireylerin değerlendirilmesi. Vize Akademik.
3. Aydın, D., ve Özgen, Z. E. (2018). Çocuklarda otizm spektrum bozukluğu ve erken tanılamada hemşirenin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 93-101. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/554547
4. Aytekin, Ç., ve Bayhan, P. (2015). Erken müdahalede uygulama basamakları. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 2(2). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/88910
5. Bekman, S. (2000). Eşit fırsat: Anne- çocuk eğitim programının değerlendirilmesi. Anne Çocuk Eğitim Vakfı yayınları-12.
6. Bingöller Pekcici, E. B., Atay, G, ve Öztürk Ertem, İ. (2011). Özel gereksinimi olan çocukların aile merkezli yaklaşım ile değerlendirilmesi. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi, 5(2), 123-128. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/689231
7. Birkan, B. (2002). Erken özel eğitim hizmetleri. Özel Eğitim Dergisi, 3(2), 99-109. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/159231
8. Boz, M. (2018). Erken çocuklukta gözlem ve değerlendirme.(Çev. Ed. Boz, M.) Anı Yayıncılık.

9. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2016). Autism spectrum disorder: Data & Statistics. http://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html
10. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2021). Community report on Autism. https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/addm-community-report/documents/ADDM-Community-Autism-Report-12-2-021_Final-H.pdf
11. *Chawarska, K., Shic, F., Macari, S., Campbell, D. J., Brian, J., Landa, R., Hutman, T., Nelson, C. A., Ozonoff, S., Tager- Flusberg H., Young, G. S., Zwaigenbaum, L., Cohen, I. L., Charman, T., Messinger, D. S., Klin, A., Jhonson, S. Bryson, S. (2014). 18-month predictors of later outcomes in younger siblings of children with autism spectrum disorder: a baby siblings research consortium study. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 53(12), 1317-1327. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2014.09.015
12. Crane, J. L., ve Winsler, A. (2008). Early autism detection: Implications for pediatric practice and public policy. Journal of Disability Policy Studies, 18(4), 245-253. https://doi.org/10.1177/1044207307311527
13. *Elder, J. H., Brasher, S., ve Alexander, B. (2016). Identifying the barriers to early diagnosis and treatment in underserved individuals with autism spectrum disorders (ASD) and their families: a qualitative study. Issues in mental health nursing, 37(6), 412-420. https://doi.org/10.3109/01612840.2016.1153174
14. *Elsabbagh, M., Mercure, E., Hudry, K., Chandler, S., Pasco, G., Charman, T., Pickles, A., Baron-Cohen S., Bolton, P., Johnson, M. H. ve BASIS Team. (2012). Infant neural sensitivity to dynamic eye gaze is associated with later emerging autism. Current biology, 22(4), 338-342. https://doi.org/10.1016/j.cub.2011.12.056
15. Erbaş, D. (2018). Güvenirlik. Tekin-İftar, E. (Ed.). Eğitim ve Davranış Bilimlerinde Tek Denekli Araştırmalar içinde (ss. 109-132). Anı Yayıncılık.
16. Er-Sabuncuoğlu, M., ve Diken, I. H. (2010). Early Childhood Intervention in Turkey: Current situation, challenges and suggestions. International Journal of Early Childhood Special Education, 2(2), 149-160. https://web.p.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?vid=0&sid=bf4e0c47-7a3e-4bb0-a39a-f6c2c4b9e0b9%40redis
17. Essa, E. (1999). A practical guide to solving preschool behavior problems. Delmar Publishers.
18. Göker, H., Şahin, İ., ve Tekedere, H. (2015). Erken çocukluk döneminde otizm teşhisine yönelik dinamik uzman sistem tasarımı. International Journal Of Informatics Technologies, 8(3), 167.
19. *Gözün-Kahraman, Ö., ve Yuvacı, M. (2019). Erken çocukluk dönemi otizm taramasının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(1), 67-81. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/75361
20. Gullo, D. F. (2005). Understanding assessment and evaluation in early childhood education. Second Edition. Teachers College Press.
21. Gündüz, A. ve Gültekin-Karaduman, G. (2019).Erken müdahalede izleme ve değerlendirme. Özyürek, A& Sezgin, E.(Ed.). Çocukluk Döneminde Erken Müdahale içinde(ss.195-220). Nobel.
22. Güven, G. ve Azkeskin, K. F. (2018) . Erken çocukluk gelişimi ve okul öncesi eğitim. Diken, İ. H. (Ed.), Erken Çocukluk Eğitimi içinde (s.2-50). Pegem Akademi.
23. Işıkoğlu Erdoğan, N. ve Canbeldek, M. (2017). Erken çocukluk eğitiminde ölçme ve değerlendirme. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (3), 1306-1327. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.31178-338827
24. Karaçam, Z. (2014). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/753523
25. Kılınç, Ç., Bağlama, B. ve Akçamete, G. (2019). Otizm Spektrum Bozukluğunun erken çocukluk döneminde tanılanma ve değerlendirilmesinde kullanılan ölçme araçlarının incelenmesi. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 1(3): 200-5. https://doi.org/10.35365/ctjpp.19.1.26
26. *Kurnaz-Adıbatmaz, F.B. ve Özyürek, A. (2019). Erken çocukluk döneminde gelişimsel değerlendirmenin önemi: Geçda sonuçları örneği. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 1323-1346. https://doi.org/10.29029/busbed.560397
27. Kurt, O. (2018). Sosyal geçerlik. Tekin-İftar, E. (Ed.). Eğitim ve Davranış Bilimlerinde Tek Denekli Araştırmalar içinde (ss. 374-399). Anı Yayıncılık.
28. Landa, R. J. (2008). Diagnosis of autism spectrum disorders in the first 3 years of life. Nature Clinical Practice Neurology, 4(3), 138-147. https://doi.org/10.1038/ncpneuro0731
29. Lidz, C. S. (2003). Early childhood assessment. Wiley.
30. *Madan, R. ve Tekin, D. (2015). 0-6 Yaş Grubu Çocukların Gelişim Takipleri Programı. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi., 1(2), 641-650. https://dergipark.org.tr/en/pub/husbfd/issue/7893/103925
31. McConnell, S. R. ve Rahn, N. L. (2018). Erken çocukluk özel eğitiminde değerlendirme (R. Alatlı, Çev.). Reichow vd. (Ed.), Erken Çocukluk Özel Eğitimi El Kitabı (s. 89-106) içinde. Anı Yayıncılık.
32. NAC. National Autism Center. (2011). A parent’s guide to evidence–based practice and autism. Author.
33. Neisworth, J. T. ve Bagnato, S. J. (2004). The mismeasure of young children: The authentic assessment alternative. Infants and Young Children, 17, 198-212. https://journals.lww.com/iycjournal/Fulltext/2004/07000/The_MisMeasure_of_Young_Children__The_Authentic.2.aspx?casa_token=c_GDbQbe-W8AAAAA:eVDRcBOSq2c5P5WuNccqKEMGl6VsH3z1v1Wf7Tyxgc9QKbKZnjbJWtR_ZzN8cDsBOy7VMY-bwzoyiJVsFwYw7iuJ_iRO
34. *Osterling, J. ve Dawson, G. (1994). Early recognition of children with autism: A study of first birthday home videotapes. Journal of autism and developmental disorders, 24(3), 247-257. https://doi.org/10.1007/BF02172225
35. *Osterling, J. A., Dawson, G. ve Munson, J. A. (2002). Early recognition of 1-year-old infants with autism spectrum disorder versus mental retardation. Development and psychopathology, 14(2), 239-251. https://doi.org/10.1017/S0954579402002031
36. *Ozonoff, S., Young, G. S., Landa, R. J., Brian, J., Bryson, S., Charman, T., Chawarska, K., Macari, S. L., Messinger, D., Stone, W. L., Zwaigenbaum, L. ve Iosif, A. (2015). Diagnostic stability in young children at risk for autism spectrum disorder: a baby siblings research consortium study. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(9), 988-998. https://doi.org/10.1111/jcpp.12421
37. *Ozonoff, S., Young, G. S., Brian, J., Charman, T., Shephard, E., Solish, A. ve Zwaigenbaum, L. (2018). Diagnosis of autism spectrum disorder after age 5 in children evaluated longitudinally since infancy. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 57(11), 849-857. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2018.06.022
38. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (2018, 7 Temmuz). Resmi Gazete (30471). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
39. Özkan, İ. (2019). Erken müdahale ve önemi. Özyürek, A. ve Sezgin, E. (Ed.). Çocukluk Döneminde Erken Müdahale içinde(ss.1-25). Nobel.
40. Öztürk-Ertem, İ. (2005). İlk üç yaşta gelişimsel sorunları olan çocuklar: üç sorun ve üç çözüm. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 6(02), 13-25. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000089
41. *Robins, D. L., Fein, D., Barton, M. L. ve Green, J. A. (2001). The Modified Checklist for Autism in Toddlers: an initial study investigating the early detection of autism and pervasive developmental disorders. Journal Of Autism And Developmental Disorders, 31(2), 131-144. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1010738829569
42. *Rosenthal, J., Massie, H., ve Wulff, K. (1980). A comparison of cognitive development in normal and psychotic children in the first two years of life from home movies. Journal of Autism and Developmental Disorders, 10(4), 433-444. https://link.springer.com/article/10.1007/BF02414819
43. Sayan, A. ve Durat, G. (2007). Risk tanılaması yoluyla otizmin erken teşhisi: hemşirenin rolü. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(4), 105-113. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunihem/issue/2639/33954
44. *Schopler, E., Reichler, R. J., DeVellis, R. F. ve Daly, K. (1980). Toward objective classification of childhood autism: Childhood Autism Rating Scale (CARS). Journal Of Autism And Developmental Disorders, 10(1), 91-103. https://psycnet.apa.org/doi/10.1007/BF02408436
45. *Servi, C. ve Baştuğ, Y.E. (2018). Otizm spektrum bozukluğunda erken dönem belirtileri: Annelerin görüşlerinin incelenmesi. M. A. Melekoğlu, (Ed.), 28. Ulusal Özel Eğitim Kongresi Tam Metin Bildiri Kitabı (s.166-179) içinde. Eskişehir. ISBN:978-605-80966-0-8
46. *Shephard, E., Milosavljevic, B., Mason, L., Elsabbagh, M., Tye, C., Gliga, T., ... ve Bedford, R. (2020). Neural and behavioural indices of face processing in siblings of children with autism spectrum disorder (ASD): a longitudinal study from infancy to mid-childhood. Cortex, 127, 162-179. https://doi.org/10.1016/j.cortex.2020.02.008
47. *TC Sağlık Bakanlığı ve Tohum Otizm Vakfı (2008). Otizm tarama projesi sonuç raporu. https://www.tohumotizm.org.tr/wp-content/uploads/2018/06/Saglik-Bakanligi-Otizm-Platformu-Tarama-Projesi-Raporu.pdf
48. Tunçeli, H. İ. ve Zembat, R. (2017). Erken çocukluk döneminde gelişimin değerlendirilmesi ve önemi. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 3(3), 1-12. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/339966