Examining the Relationship Between Parents' Demographic Characteristics and Digital Awareness Levels

Öz

Bu çalışmanın amacı ebeveynlerin demografik özellikleri ile dijital farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmş olup; bu amaç doğrultusunda çalışmanın türü ilişkisdel tarama modelidir ve çalışma grubunu Samsun ili merkez ilçelerinde yer alan okul öncesi, ilkokul, ortaokul kademelerinde en az bir çocuğu bulunan, akıllı telefon kullanabilen, ve veri toplama aracı olan ankete elektronik ortamda katılım sağlayabilen 378 ebeveyn oluşturmaktadır.Ebeveynlerin demografik özellikleri ile dijital farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla "Ebeveyn Demografik Bilgi Formu" ve "Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği (DEFO)" veri toplama araçları olarak belirlenmiştir. Tüm istatistiksel hesaplamalarda SPSS 22,0 V. istatistik paket programı kullanılmıştır. Araştırma bulguları, n(%), ortalama, standart sapma değerleri olarak verilmiş olup, bulgular p< 0,05 düzeyinde anlamlı kabul edilmiştir. Araştırmaya katılan ebeveynlerin ölçek maddelerine verdiği cevapların iç tutarlılığını kontrol etmek amacı ile güvenirlilik katsayıları (cronbachalpha) hesaplanmıştır. Bulgular neticesinde ulaşılan sonuçlar ise şu şekildedir: Araştırmaya katılan ebeveynlerden babaların annelere göre olumsuz model olma alt boyut puanı daha yüksek, verimli kullanım ve risklerden koruma alt boyut puanı ise daha düşük; 20-30 yaş aralığındaki ebeveynlerin 41 ve üstü yaş ebeveynlere göre risklerden koruma alt boyut puanı daha yüksek; lisans ve üstü eğitim durumuna sahip ebeveynlerin ilkokul ve ortaokul eğitim durumuna sahip ebeveynlere göre olumsuz model olma ve dijital ihmal alt boyut puanı daha yüksek, ortaokul eğitim durumuna sahip ebeveynlerin ise ilkokul ile lisans ve üstü eğitim durumuna sahip ebeveynlere göre verimli kullanım ve risklerden koruma alt boyut puanının daha yüksek; evde bulunan dijital araç sayısı 5 ve üstü olan ebeveynlerin, 1 adet dijital araca sahip olanlara göre dijital ihmal alt boyut puanı daha yüksek; çok iyi düzeyde teknolojik araç kullanan ebeveynlerin zayıf düzeyde teknolojik araç kullanan ebeveynlere göre risklerden koruma ve olumsuz model olma alt boyut puanının daha yüksek olduğu belirlenmiştir; ayrıca ebeveynlerin sahip oldukları çocuk sayısına göre risklerden koruma alt boyut puanlarında fark tespit edilirken; gelir durumuna göre dijital ebeveynlik farkındalık ölçeği alt boyut toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazın dikkate alınarak tartışılmış, ebeveynlere ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Dijital ebeveynlik
• Dijital farkındalık
• Demografik özellikler

Ebeveynlerin Demografik Özellikleri İle Dijital Farkındalık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı ebeveynlerin demografik özellikleri ile dijital farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmş olup; bu amaç doğrultusunda çalışmanın türü ilişkisdel tarama modelidir ve çalışma grubunu Samsun ili merkez ilçelerinde yer alan okul öncesi, ilkokul, ortaokul kademelerinde en az bir çocuğu bulunan, akıllı telefon kullanabilen, ve veri toplama aracı olan ankete elektronik ortamda katılım sağlayabilen 378 ebeveyn oluşturmaktadır.Ebeveynlerin demografik özellikleri ile dijital farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla "Ebeveyn Demografik Bilgi Formu" ve "Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği (DEFO)" veri toplama araçları olarak belirlenmiştir. Tüm istatistiksel hesaplamalarda SPSS 22,0 V. istatistik paket programı kullanılmıştır. Araştırma bulguları, n(%), ortalama, standart sapma değerleri olarak verilmiş olup, bulgular p< 0,05 düzeyinde anlamlı kabul edilmiştir. Araştırmaya katılan ebeveynlerin ölçek maddelerine verdiği cevapların iç tutarlılığını kontrol etmek amacı ile güvenirlilik katsayıları (cronbachalpha) hesaplanmıştır. Bulgular neticesinde ulaşılan sonuçlar ise şu şekildedir: Araştırmaya katılan ebeveynlerden babaların annelere göre olumsuz model olma alt boyut puanı daha yüksek, verimli kullanım ve risklerden koruma alt boyut puanı ise daha düşük; 20-30 yaş aralığındaki ebeveynlerin 41 ve üstü yaş ebeveynlere göre risklerden koruma alt boyut puanı daha yüksek; lisans ve üstü eğitim durumuna sahip ebeveynlerin ilkokul ve ortaokul eğitim durumuna sahip ebeveynlere göre olumsuz model olma ve dijital ihmal alt boyut puanı daha yüksek, ortaokul eğitim durumuna sahip ebeveynlerin ise ilkokul ile lisans ve üstü eğitim durumuna sahip ebeveynlere göre verimli kullanım ve risklerden koruma alt boyut puanının daha yüksek; evde bulunan dijital araç sayısı 5 ve üstü olan ebeveynlerin, 1 adet dijital araca sahip olanlara göre dijital ihmal alt boyut puanı daha yüksek; çok iyi düzeyde teknolojik araç kullanan ebeveynlerin zayıf düzeyde teknolojik araç kullanan ebeveynlere göre risklerden koruma ve olumsuz model olma alt boyut puanının daha yüksek olduğu belirlenmiştir; ayrıca ebeveynlerin sahip oldukları çocuk sayısına göre risklerden koruma alt boyut puanlarında fark tespit edilirken; gelir durumuna göre dijital ebeveynlik farkındalık ölçeği alt boyut toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazın dikkate alınarak tartışılmış, ebeveynlere ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Dijital ebeveynlik
• Dijital farkındalık
• Demografik özellikler

Kaynakça

1. Ahmadi K. (2014). Internet addiction among Iranian adolescents: A Nationwide Study. Acta Medica Iranica, 467–472
2. Akbaş, Ö. Z., & Dursun, C. (2020). Teknolojinin Aileye Etkisi: Değişen Ailenin Dijital Ebeveyn ve Çocukları. "Küresel Dönüşümler ve Farklılaşmalar Kongresi 2-Dijitalleşme ve Dijital Toplumun Geleceği" Kongresi. Antalya.
3. Arslan A, (2019). Ortaöğretim öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Sivas ili örneği. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(2), 63-80.
4. Arslan, S. (2022). Dijital Ebeveynlik Farkındalığı ve Çocuklarda Problemli Medya Kullanımı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi / Examination of the relationship between digital parenting awareness and problematic media use of children.Yüksek Lisans Tezi.İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
5. Aydoğdu, F., & Dilekmen, M. (2016). Ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11 (2), 569-585.
6. Baker, S., Sanders, M. R., & Morawska, A. (2017). Who uses online parenting support? A cross-sectional survey exploring Australian parents’ İnternet use for parenting. Journal of Child and Family Studies, 26(3), 916-927.
7. Barr, R., Lauricella, A., Zack, E. & Calvert, S. L. (2010). Infant and early childhood exposure to adult-directed and child-directed television programming: Relations with cognitive skills at age four. Merrill-Palmer Quarterly, 56(1) 21-48.
8. Bayrakcı, M. (2007). “Sosyal Öğrenme Kuramı Ve Eğı̇tı̇mde Uygulanması”.Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14:198-210.

9. Büyüköztürk, Ş. Kılıç Çakmak, E. Akgün, Ö. E. Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem A.
10. Cadoret, G., Bigras, N., Lemay, L., Lehrer, J., & Lemire, J. (2018). Relationship between screentime and motor proficiency in children: A longitudinal study. Early Child Development and Care, 188(2),231–239.
11. Chandra, M., Jalaludin, B., Woolfenden, S., Descallar, J., Nicholls, L., Dissanayake, C., Williams, K., Murphy, E.,
12. Walter, A., Eastwood, J., & Eapen, V. (2016). Screen time of infants in Sydney, Australia: A birth cohort study. BMJ Open, 6(10), e012342.
13. Chemnad K, Alshakhsi S, Al-Harahsheh S, Abdelmoneium AO, Al-Khalaf MS, Baghdady A,& Ali R, 2022. Is it contagious? Does parents’ internet addiction impact their adolescents’ Internet addiction? Social Science Computer Review.
14. Coşkunalp, S. (2022). Dijital Ebeveynlik Öz Yeterliği İle Çocuklarda Problemli Medya Kullanımı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi / Examination of the relationship between digital parents self-efficiency and children's problem media USE.Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi ,Sağlık Bilimleri Enstitüsü .
15. Çakır M, Kocagöz E, &Karakuş FN, 2021. Çocuklarda dijital bağımlılık: ebeveynlerle nicel bir araştırma. Online International Conference on Empirical Economics and Social Sciences (s. 71- 93)
16. Çelik, E., Özer, Y., & Özcan, S. (2021). Screen time of preschool children in relation to their parents screen usage habits and family functions. Cukurova Medical Journal, 46(1), 343–351.
17. Çevik, G. B., & Çelikkaleli, Ö. (2010). Ergenlerin arkadaş bağlılığı ve internet bağımlılığının cinsiyet, ebeveyn tutumu ve anne baba eğitim düzeylerine göre incelenmesi. Journal of the Cukurova University Institute of Social Sciences, 19(3), 225-240.
18. Davis, A., Fidler, D., & Gorbis, M. (2011). Future work skills 2020. Institute for the Future for University of Phoenix Research Institute.
19. Doğan, M. A. (2022). Dijital Ebeveynliğin Demografik Özellikler, Beş Faktör Kişilik Kuramı ve Bilişsel Esneklik Açısından İncelenmesi / Investigation of digital parenting in terms of demographic characteristics, big five personality theory and cognitive flexibilit. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü
20. Dönmez, O., Yaman, F., Odabaşı, H. F., & Kabakçı, I. Y. (2013). Dijital Ebeveynlik ve Değişen Roller. Gaziantep University Journal of Social Sciences , 883-896.
21. Duman, Ö, D. (2019). Sosyal medya bağımlılığı: Erzurum ili üzerine bir inceleme .Doktora Tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
22. Elitaş, S. K. (2020). Sosyal Medyanın Toplumsal Dönüştürücülüğü: Sosyal Medya Kullanan Ergenlerin Aile İçi İletişim Süreçlerine Katılım Düzeyleri Üzerine Nicel Bir Araştırma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(30), 2616–2632.
23. Fraenkel, J. R. (2012). How to Design and Evaluate Research in Education (7th Ed.). New York: McGraw-Hill.
24. Gunuc, S., & Dogan, A. (2013). The relationships between Turkish adolescents’ Internet addiction, their perceived social support and family activities. Computers in Human Behavior, 29(6), 2197–2207.
25. Güler, H., Şahinkayası, Y., & Şahinkayası H. (2017). İnternet ve mobil teknolojilerin yaygınlaşması: Fırsatlar ve sınırlılıklar. KilisÜniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 186-207
26. Gülmüş, İ. (2020). İlkokul öğrenci ebeveynlerinin medya okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ege Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
27. Günaydın, E. (2021). 12-17 Yaş Çocuğu Olan Annelerin Ebeveynlikte Bilinçli Farkındalık Düzeyi ve Dijital Ebeveynlik Tutumu ile Çocuklarında İnternet Bağımlılığı Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Üsküdar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı.
28. Hasebirink, U., Livingstone, S., Haddon, L., & Ólafsson, K. (2009). Comparing children’s online opportunities and risks across Europe: Cross-national comparisons for EU Kids Online.London School of Economics and Political Science , 7.
29. Hesketh, K. D., Crawford, D. A., Abbott, G., Campbell, K. J., & Salmon, J. (2015). Prevalence and stability of active play, restricted movement and television viewing in infants. Early Child Development and Care, 185(6), 883–894.
30. Hu BY, Johnson GK, &Wu H. (2018). Screen time relationship of Chinese parents and their children. Child Youth Serv Rev., 94: 659-69.
31. Johnson B.D., Berdahl, L.D., Horne, M., Rıchter, E.A. & Walters M. (2014). “A Parenting Competency Model”, Parenting: Science and Practice. 14(2):92-120.
32. Kaya, İ. (2017). Anne babaların çocuklarının bilgi/iletişim teknolojileri (BİT) kullanımına yönelik tutumları ile çocukların bu teknolojileri kullanım alışkanlıkları arasındaki ilişki. Journal of Turkish Studies, 12(23), 173–186.
33. Kaya, İ., Mutlu Bayraktar, D., & Yılmaz, Ö. (2018). Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği: Geçerlilik ve Güvenirlilik Çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (46), 149-173.
34. Konok V, Bunford N, &Miklósi Á. (2020). Associations between child mobile use and digital parenting style in Hungarian families. J Child Media, 14(1): 91-109.
35. Kucirkova, N., Messer, D., Sheehy, K. & Panadero, C. F. (2014). Children's engagement with educational iPad apps: Insights from a Spanish classroom. Computers & Education, 71, 175-184.
36. Kuzu-Jafari, K. (2021). Erken çocukluk dönemindeki çocukların zeka düzeyleri ve sosyal becerileri ile ailelerin ebeveynlik ve dijital ebeveynlik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim bilimleri Enstitüsü, Temel Eğitim Ana Bilim Dalı, Okul Öncesi Eğitim Bilim Dalı.
37. Livingstone, S., Blum-Ross, A., Pavlick, J. & Ólafsson, K. (2018). In the digital home, how do parents support their children and who supports them? (Survey report 1). Parenting foraDigitalFuture. LSE. “The London School of Economics and Political Science (LSE)” Erişim adresi: https://blogs.lse.ac.uk/parenting4digitalfuture/. Erişim tarihi: 27 Nisan 2023
38. Manap, A. (2020). Anne Babalarda Dijital Ebeveynlik Farkındalığının İncelenmesi. Doktora tezi. Malatya: T.C. İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
39. Manap, A., & Durmuş, E. (2020). Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeğinin Geliştirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 978-993.
40. Manap, A., & Durmuş, E. (2021). Dijital Ebeveynlik Farkındalığının Çeşitli Değişkenler, Aile içi Roller ve Çocukta İnternet Bağımlılığı Açısından İncelenmesi. E-Uluslararası Eğitim, 12(1), 141-156.
41. Mertala, P. (2019). Digital technologies in early childhood education–a frame analysis of preservice teachers’ perceptions. Early Child Development and Care, 189(8), 1228- 1241.
42. McCaffrey, S., Reitman, D., & Black, R. (2017). Mindfulness in parenting questionnaire (MIPQ): development and validation of a measure of mindful parenting. Mindfulness, 8(1), 232–246.
43. Modecki, K. L., Goldberg, R. E., Wisniewski, P., & Orben, A. (2022). What Is Digital Parenting? A Systematic Review of Past Measurement and Blueprint for the Future. Perspectives on Psychological Science , 1673–1691.
44. Mueller, M. B. (2019). An Examination of the Impacts of Screen Time on Early Childhood Developmental Outcomes and the Role of Parental Engagement.Yüksek lisans te
45. Ogelman, H. G., Erten Sarıkaya, H., Güngör, H., & Körükçü, Ö. (2020). Çocukların Gözünden Evdeki Teknolojik Araçlar. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi , 175-201.
46. Oğuz BN, &Kutluca AY, (2020). Okul öncesi dönemde çocukları olan ebeveynlerin teknoloji kullanımına yönelik görüşlerinin incelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(2), 252-268.
47. Özbek, Ç., Ulubey, Ö., Adnan, M., & Kocatürk Kapucu, N. (2022). Yaşlılara Yönelik Dijital Yetkinlik Envanterinin Geçerlik ve Güvenilirlik Çalışması. SDÜ Fen -Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi , 98-122.
48. Özyürek, A. (2018). “Okul Öncesi Çocukların Bilgisayar Teknolojileri Kullanımının Annelerin Görüşlerine Göre İncelenmesi”, Çocuk ve Gelişim Dergisi, 2 (2) 1-12.
49. Pekyürek, M. F. (2021). Açık ve Çevrimiçi Öğrenme Ortamlarında Ebeveynlere Yönelik İçerik Geliştirme Çalışmalarının İncelenmesi. Instructional Technology and Lifelong Learning , 175-208. Pew Research Center. (2020). Parents’ attitudes and experiences related to digital technology Internet, Science & Tech. Erişim adresi: https://www.pewresearch.org/internet/2020/07/28/parents-attitudes-and-experiences-related-to-digital-technology/. Erişim tarihi: 20 Nisan 2023
50. Rahayu, N. W., & Haningsih, S. (2021). Digital parenting competence of mother as informal educator is not inline with internet access. International Journal of Child-Computer Interaction , 100291.
51. Sanders, W., Parent, J., Forehand, R., Sullivan, A. D., & Jones, D. J. (2016). Parental perceptions of technology and technology-focused parenting: Associations with youth screen time. Journal of Applied Developmental Psychology, 44, 28–38.
52. Shah, R. R., Fahey, N. M., Soni, A. V., Phatak, A. G., & Nimbalkar, S. M. (2019). Screen time usage among preschoolers aged 2-6 in rural Western India: A cross-sectional study. Journal of Family Medicine and Primary Care, 8(6), 1999–2002.
53. Sukk, M. & Siibak, A. (2021). Caring dataveillance and the construction of “good parenting”: Estonian parents’ and pre-teens’ reflections on the use of tracking technologies. Communications, 46(3), 446-467.
54. Şimşek, Z. C., Canbeldek, M., & Işıkoğlu, N. (2023). Ebeveynlerin Pandemi Sürecinde Dijital Ebeveynlik Uygulamalarına Yönelik Deneyimleri. Buca Faculty of Education Journal, (55).
55. Toran, M., Ulusoy, Z., Aydın, B., Deveci, T., & Akbulut, A. (2016). Çocukların dijital oyun kullanımına ilişkin annelerinin görüşlerinin değerlendirilmesi. Kastamonu Education Journal, 24(5), 2263.
56. Türkel, N. (2021). Ebeveynlerin Sosyal Medya Bağımlılık Düzeyleri ile Dijital Ebeveynlik Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi / Investigation of the relationship between parents' social media addiction levels and digital parenting attitudes. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Üsküdar Üniversitesi. Valcke, M., Wewer, B. D., Keer, H. V., & Schellens, T. (2011). Long-term study of safe Internet use of young children.Computers & Education , 1292-1305. Webster, E. K., Martin, C. K., & Staiano, A. E. (2019). Fundamental motor skills, screen-time, and physical activity in preschoolers. Journal of Sport and Health Science, 8(2), 114– 121. Erişim adresi: https://doi.org/10.1016/j.jshs.2018.11.006
57. Yadav, S. & Chakraborty, P. (2017). Children aged two to four are able to scribble and draw using a smartphone app. Acta Paediatrica, 106(6), 991-994.Erişim adresi: Doi: 10.1111/apa.13818.
58. Yaman, F. (2018). Türkiye'deki Ebeveynlerin Dijital Ebeveynlik Öz Yeterliklerinin İncelenmesi. Doktora tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı.
59. Yay, M. (2019). Dijital Ebeveynlik. İstanbul: Yeşilay Yayınları.
60. Yaylacı B, (2019). Okul Öncesi Çocuklarda Ebeveyn Çocuk İlişkisinin İnternet Kullanımı Üzerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Zonguldak.
61. Yazıcı, Z. N., & Özcan, E. N. (2021). Annelerin Teknoloji Bağımlılığı Düzeyi ile Ebeveynlik Düzeyi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi , 15-28.
62. Yengil, E., Güner, P. D. & Topakkaya, Ö. K. (2019). “Okul Öncesi Çocuklarda ve Ebeveynlerinde Teknolojik Cihaz Kullanımı”. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi, cilt 10, sayı 36, ss.14-19.
63. Zabatiero, J., Straker, L., Mantilla, A., Edwards, S., & Danby, S. (2018). Young children and digital technology: Australian early childhood education and care sector adults’ perspectives. Australasian journal of early childhood, 43(2), 14-22.