Biyoloji Öğretmen Adaylarının İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalıkları: Bir Yakınsayan Paralel Karma Yöntem Araştırması

Öz

Günümüzde iklim değişikliği, sınır tanımayan geniş etkileri ve hemen her alanda kendini göstermesiyle en önemli çevre sorunlarından biri haline gelmiştir. Öğrencilere, yakın gelecekte iklim değişikliği ile ilgili bilgi ve becerileri kazandıracak öğretmen adaylarının konuya ilişkin farkındalıklarının belirlenmesi, toplumun bilinçlenmesine yönelik önemli katkılar sağlayacaktır. Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarını belirlemektir. Ayrıca araştırmada, öğretmen adaylarının iklim değişikliğinin nedenlerine, etkilerine, sonuçlarına dair görüşleri; konuya ilişkin günlük yaşamları ve mesleki kariyerlerinde gerçekleştirmeyi planladıkları davranışlar analiz edilerek farkındalıklarının derinlemesine incelenmesi amaç edinilmiştir. Araştırmada veriler, nicel ve nitel verilerin birlikte kullanıldığı karma yöntemle toplanmıştır. Araştırmanın nicel verileri için betimsel tarama deseninden, nitel verilerinde ise olgubilim deseninden yararlanılmıştır. Araştırma grubu, kolay ulaşılabilir durum örneklemesiyle belirlenmiş, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalında öğrenimlerini sürdüren 90 biyoloji öğretmen adayından oluşmaktadır. Araştırmanın nicel verileri, Gönen, Deveci ve Aydede (2023) tarafından geliştirilen İklim Değişikliği Farkındalık Ölçeği ile toplanmıştır. Ölçeğin bu araştırma için güvenirlik değeri .94 olarak tespit edilmiştir. Nitel veriler ise araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, öğretmen adaylarının iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarının yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğretmen adayları, iklim değişikliğine ilişkin nedenler arasında aşırı bilinçsiz tüketim ve sera gazı salımlarını; sonuçlar arasında ise mevsimsel değişiklikler, doğal dengenin bozulması ve yaşam alanlarının zarar görmesi gibi faktörleri belirtmişlerdir. İklim değişikliğine yönelik duygularında endişeli ve kaygılı oldukları; günlük hayattaki davranışlarında sıklıkla gereksiz tüketimden kaçınma, tasarruf yapma ve toplu taşıma araçlarını tercih etme gibi çevre dostu davranışlar sergilediklerini vurgulamışlardır. Meslek hayatlarında ise öğretmen adayları; öğrencileri bilgilendirmelerinin yanı sıra, çeşitli etkinlikler ve proje çalışmaları yapmayı planladıklarını belirtmişlerdir. Araştırma sonucunda, iklim değişikliğine yönelik yüksek farkındalığın güçlü bir şekilde eyleme dönüşmesi için tasarım ve uygulama odaklı deneysel eğitimlerin yanı sıra, çevre bilincini artırmaya yönelik örnek projeler gerçekleştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İklim değişikliği
• öğretmen adayları
• biyoloji eğitimi
• farkındalık

Pre-Service Biology Teachers’ Awareness of Climate Change: A Convergent Parallel Mixed Methods Study

Öz

Today, climate change has become one of the most significant environmental problems, with its far-reaching effects that know no borders and its presence in nearly every aspect of life. Determining the awareness levels of pre-service teachers, who will equip students with knowledge and skills related to climate change in the near future, will make an important contribution to raising public awareness. The aim of this study is to determine the awareness levels of pre-service teachers regarding climate change. In addition, the study aims to deeply examine the pre-service teachers' awareness by analyzing their opinions on the causes, effects, and consequences of climate change, as well as the behaviors they plan to implement in their daily lives and professional careers. The data in the study were collected using a mixed-methods approach that included both quantitative and qualitative data. A descriptive survey model was used for the quantitative data, and a phenomenological design was used for the qualitative data. The study group was determined through a convenience sampling method and consisted of 90 pre-service biology teachers studying in the Department of Biology Education at a faculty of education in Ankara. The quantitative data were collected using the Climate Change Awareness Scale developed by Gönen, Deveci, and Aydede (2023). The reliability coefficient of the scale for this study was determined to be .94. The qualitative data were obtained through a semi-structured interview form developed by the researchers. According to the results of the study, it was found that the pre-service teachers had a high level of awareness regarding climate change. Among the causes of climate change, the pre-service teachers mentioned excessive and unconscious consumption and greenhouse gas emissions; among the consequences, they cited seasonal changes, disruption of the natural balance, and damage to living spaces. It was emphasized that they felt anxious and worried about climate change and that they frequently exhibited environmentally friendly behaviors in their daily lives, such as avoiding unnecessary consumption, conserving resources, and using public transportation. In their professional lives, pre-service teachers stated that, in addition to informing and raising awareness among their students, they planned to carry out various activities and project-based work with them. As a result of the study, it is recommended that, in order to strongly transform high awareness of climate change into action, experimental trainings focused on design and implementation, as well as exemplary projects aimed at increasing environmental awareness, should be carried out.

Anahtar Kelimeler

• Climate change
• pre-service teachers
• biology education
• awareness

Kaynakça

1. Armah, A. A., Nti, C. A., & Otoo, G. E. (2019).Climate change and food and nutrition security in the Bibiani-Anhwiaso Bekwai district in the Western Region of Ghana. Cogent Environmental Science, 5(1), 1-15. https://doi.org/10.1080/23311843.2019.1681613
2. Ağıralan, E. (2022). Kentlilerin iklim değişikliği algısı: İstanbul örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Akbulut, M., & Kaya, A. A. (2020). Bir afet olarak küresel iklim değişikliği ve ilkokul öğretmenlerinin iklim değişikliği farkındalığının incelenmesi: Gümüşhane ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(2), 112-124.
4. Akdoğan, C. (2023). Ortaokul öğrencilerinin epistemolojik inançlarıyla küresel ısınmaya yönelik bilgi ve algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla.
5. Aksan, Z., & Çelikler, D. (2015). Küresel ısınma ile mücadele hakkında ilköğretim öğretmen adaylarının algı ve görüşleri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (48), 207-222.
6. Aquino, A. B., Mendoza, J. F. O., Jugan, R. H., Mapa, J. M. C., & Villafranca, R. G. (2022). The level of awareness on climate change of pre-service teachers in one state university in the Philippines. International Journal of Social Sciences: Current and Future Research Trends, 13(1), 207-215.
7. Arslan, A., & Zengin, R. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma kavramına ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 3(44), 453-466.
8. Atik, A. D., & Doğan, Y. (2019). Lise öğrencilerinin küresel iklim değişikliği hakkındaki görüşleri. Academy Journal of Educational Sciences, 3(1), 84-100.

9. Ay, F., & Erik, N. Y. (2020). Üniversite öğrencilerinin küresel ısınma ve iklim değişikliğine yönelik bilgi ve algı düzeyleri. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 44(2), 1-18.
10. Aydın, F. (2014). Ortaöğretim öğrencilerinin küresel ısınma konusundaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Turkish Journal of Education, 3(4), 15-24.
11. Aydın, F. (2017). Üniversite öğrencilerinin küresel ısınma hakkındaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Journal of Social Sciences and Humanities, 1(1), 118-132.
12. Bayraç, H. N., & Doğan, E. (2016). Türkiye’de iklim Değişikliğinin tarım sektörü üzerine etkileri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 11(1), 23- 48
13. Berktaş, S., & Dimli Oraklıbel, R. (2021). Sanayi devrimi ile gelen değişim: İş bölümü ve yabancılaşma. Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(6), 112-121.
14. Biçer, B. K., & Vaizoğlu, S. A. (2015). Hemşirelik bölümü öğrencilerinin küresel ısınma/iklim değişikliği hakkındaki bilgi ve farkındalıklarının belirlenmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 2(2), 30-43.
15. Bilgi, K. (2021). Fen Bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma hakkında bilgi ve tutum düzeylerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kırşehir.
16. Bolin, B. (2007). A history of the science and politics of climate change: the role of the intergovernmental panel on climate change. Cambridge University Press.
17. Bozgün, K. (2017). Investıgatıon of knowledge levels about global warmıng and greenhouse effect of preservice teachers. International Journal of Eurasia Social Sciences, 8(30), 1777-1793.
18. Bozkurt, Y. (2012). Çevre Sorunları ve Politikaları (Genişletilmiş 2. baskı). Ekin Yayıncılık.
19. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem.
20. Campbell, N. A. (2022). Campbell biyoloji. Palme Akademi Yayıncılık.
21. Costello, A., Abbas, M., Allen, A., Ball, S., Bell, S., Bellamy, R., & Patterson, C. (2009). Managing the health effects of climate change: Lancet and University College London Institute for Global Health Commission. The Lancet, 373(9676), 1693-1733.
22. Creswell, J.W., & Clark, V.L.P. (2015). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi (2.Baskı). Anı Yayıncılık..
23. Çamlıdağ, E. (2024). Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının küresel ısınmaya yönelik bilgi düzeyleri ve tutumlarının incelenmesi, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
24. Çevik, Ö. C., Yeşilkaya, F. & Karaman, N. (2023). Sera gazı emisyonunun tarımda işgücü verimliliğine etkisi: Avrupa Birliği ülkeleri bağlamında bir analiz. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(2), 639-672.
25. Dawson, V., & Carson, K. (2013). Australian secondary school students' understanding of climate change. Teaching Science, 59(3), 9-14.
26. Demir, N. (2024). Fen Bilgisi öğretmenlerinin küresel ısınma konusundaki teknolojik pedagojik alan bilgisi ve sınıf içi uygulamalarının araştırılması. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Şanlıurfa.
27. Demirci, M. (2014). İklim değişikliğinin yerel bir sorun olarak inşası. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 103-114.
28. Derman, M., Çakmak, M., Yaşar, M. D., & Gürbüz, H. (2013). Sera etkisinin iklim değişikliği üzerindeki etkisi: Öğretmen adaylarının görüşlerine göre. Uluslararası Hakemli Beşeri ve Akademik Bilimler Dergisi, 2(3), 12-25.
29. Doğru, S., & Orzan, M. (2025). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma ve iklim değişikliği farkındalıklarının incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 182-195.
30. Dönmez, R. Ö., & Kurt Ş. (2023). İklim değişikliğinin anne ve yenidoğan sağlığı üzerine etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 16(1), 104-112.
31. Emecen, Y., & Erdem, N. (2022). İklim değişikliğine yönelik farkındalığın üniversite öğrencisi bakış açısıyla değerlendirilmesi: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Mimarlık Fakültesi örneği. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 6(16), 206-224.
32. Erdoğan, S. (2020). Enerji, çevre ve sera gazları. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10 (1), 277-303.
33. Ergin, A., Akbay, B., Özdemir, C., & Uzun, S. U. (2017). Tıp fakültesi öğrencilerinin küresel ısınma ve sağlığa etkileri ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları. Pamukkale Tıp Dergisi. 10(2), 172-180.
34. Eroğlu, B. & Aydoğdu, M. (2016). Fen bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma hakkındaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29 (2), 345-374.
35. Ersoy Mirici, M. & Han, K. (2022). İklim değişikliği ekseninde antroposen peyzajlar, Maslow hiyerarşisi ve hedonizm. Ağaç ve Orman, 3(2), 23-29.
36. Ettinger, J., Walton, P., Painter, J., Flocke, S. A., & Otto, F. E. (2023). Extreme weather events as teachable moments: Catalyzing climate change learning and action through conversation. Environmental Communication, 17(7), 828-843.
37. Fleming, J. R. (1998). Historical perspectives on climate change. Oxford University Press.
38. Fox, R., & Thomas, G. (2023). Is climate change the ‘elephant in the room’for outdoor environmental education? Journal of Outdoor and Environmental Education, 26(2), 167-187.
39. Gökmen, A. (2021). The effect of gender on environmental attitude: A meta-analysis study. Journal of Pedagogical Research, 5(1), 243-257.
40. Gönen, Ç., Deveci, E. Ü., & Aydede, M. N. (2023). Development and validation of climate change awareness scale for high school students. Environment, Development and Sustainability, 25(5), 4525-4537.
41. Gravetter, J. F., Forzano, L. B. (2012). Research methods for the behavioral sciences (4. Baskı). USA: Linda Schreiber-Ganster.
42. Güloğlu, Y., & Bulut, A. (2016). İklim değişikliği konusunda orman fakültesi öğrencilerinin bilgi düzeylerinin belirlenmesi (Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi örneği). Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 16(2), 640-654.
43. Gülsoy, E., & Korkmaz, M. (2020). Üniversite öğrencilerinin sosyo-ekonomik özelliklerinin küresel ısınma ve iklim değişikliği algıları üzerine etkileri. Turkish Journal of Forestry, 21(4), 428-437.
44. Gürçam, S. (2023). İklim krizi ve egemenlik çerçevesinde iklim mağdurları. Journal of International Relations and Political Science Studies, 7, 19-36.
45. Gürgör, B. (2009). Üniversite öğrencilerinin küresel ısınma hakkındaki bilgilerinin ve kavram yanılgılarının tespiti. Education Sciences, 4(4), 1207-1225.
46. IPCC. (2019). Special report on the ocean and cryosphere in a changing climate. https://www.ipcc.ch/srocc/chapter/chapter-1-framing-and-context-of-the-report/
47. IPCC. (2023). AR6 synthesis report. https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-cycle/
48. İlgüz B. (2022). İklim değişikliğinin finansal piyasalara etkisi: Türkiye örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
49. Jones, P. D., & Wigley, T. M. (1990). Global warming trends. Scientific American, 263(2), 84-91.
50. Kaçmaz, G. (2021). İklim değişikliği ile mücadelede doğa temelli çözümler. Peyzaj, 3 (2), 82-92. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1022369
51. Kahraman, S., Yalçın, M., Özkan, E., & Aggul, F. (2008). Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin küresel ısınma konusundaki farkındalıkları ve bilgi düzeyleri Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 249-263.
52. Karabulut, N. (2023). Öğretmenlerin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarının değerlendirilmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(2), 265-294.
53. Karagöz, D. (2023). Fen bilimleri öğretmen adaylarının küresel iklim değişikliği hakkındaki farkındalıklarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
54. Karakaya Aytin B., & Akansel, S. (2023). İklim değişikliğine yönelik farkındalığın değerlendirilmesi: Trakya üniversitesi mimarlık fakültesi örneği. Peyzaj Araştırmaları ve Uygulamaları Dergisi, 5(1), 16-23. https://doi.org/10.56629/paud.1213369
55. Kazazoğlu, T. I., & Erkal, S. (2022). Üniversite öğrencilerinin çevre farkındalık düzeylerinin ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(81), 21-42.
56. Keskin, A., & Kanat, Z. (2018). Dünyada iklim değişikliği üzerine yapılan çalışmalar ve Türkiye'de mevcut durum. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 49(1), 67-78.
57. Kılıçoğlu, G., & Yılmaz, M. A. (2021). Ortaokul öğrencilerinin küresel ısınmaya yönelik görüşleri. Dünya Sağlık ve Tabiat Bilimleri Dergisi, 4(2), 102-112.
58. Kilinc, A., Stanisstreet, M., & Boyes, E. (2008). Turkish students' ideas about global warming. International Journal of Environmental and Science Education, 3(2), 89-98.
59. Koca, E. (2019). Sekizinci sınıf öğrencilerinin ve fen bilimleri öğretmenlerinin küresel ısınma hakkındaki görüşleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Kayseri.
60. Korkmaz, A. K. (2024). Küresel iklim değişikliği ve küresel iklim değişikliğinin entegre su yönetimi üzerindeki olası etkileri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
61. Kumar, P., & Brewster, C. (2022). Co-production of climate change vulnerability assessment: A case study of the Indian Lesser Himalayan region, Darjeeling. Journal of Integrative Environmental Sciences, 19(1), 39-64.
62. Kundzewicz, Z. W., Kanae, S., Seneviratne, S. I., Handmer, J., Nicholls, N., Peduzzi, P., ... & Sherstyukov, B. (2014). Flood risk and climate change: global and regional perspectives. Hydrological Sciences Journal, 59(1), 1-28.
63. Lombardi, D., & Sinatra, G. M. (2012). College students’ perceptions about the plausibility of human-induced climate change. Research in Science Education, 42, 201-217.
64. Lynch, A. J., Myers, B. J. E., Chu, C., Eby, L. A., Falke, J. A., Kovach, R. P., Krabbenhoft, T. J., Kwak, T. J., Lyons, J., Paukert, C. P., & Whitney, J. E. (2016). Climate change effects on North American inland fish populations and assemblages. Fisheries, 41(7), 346–361. https://doi.org/10.1080/03632415.2016.1186016
65. Mahanoğlu S. (2019). Ortaokul öğrencilerinin küresel ısınmaya yönelik bilgi ve algılarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Aksaray Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Aksaray.
66. Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nd ed). Thousand Oaks, CA: Sage.
67. Milli Eğitim Bakanlığı. (MEB). (2018). Ortaöğretim Biyoloji dersi (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar) öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20182215535566-Biyoloji%20döp.pdf
68. Milli Eğitim Bakanlığı. (MEB). (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Biyoloji Dersi Öğretim Programı. https://mufredat.meb.gov.tr/
69. Nayan, N., Mahat, H., Hashim, M., Saleh, Y., & Norkhaidi, S. B. (2020). Climate literacy awareness among preservice teachers in Malaysia. Cakrawala Pendidikan, 39(1), 89-101.
70. Nkoana, E. M. (2019). Exploring the effects of an environmental education course on the awareness and perceptions of climate change risks among seventh and eighth grade learners in South Africa. International Research in Geographical and Environmental Education, 29(1), 7–22. https://doi.org/10.1080/10382046.2019.1661126
71. Ogunsola, O. E., Araromi, O. I., & Adeshina, O. A. (2018). Studies on students’ awareness on climate change education in Nigeria: A case study of the University of Ibadan. Journal of Emerging Trends in Educational Research and Policy Studies, 9(6), 251-257.
72. Olgun, E., & Kantarlı, S. (2020). İklim değişikliğinin sağlık üzerine etkileri. Doğanın Sesi, (5), 13-23.
73. Owolabi, H. O., Gyimah, E. K., & Amponsah, M. O. (2012). Assessment of junior high school students’ awareness of climate change and sustainable development in central region, Ghana. Educational Research Journal, 2(9), 308-317.
74. Özcan, H., & Demirel, R. (2019). Ortaokul öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik bilişsel yapılarının çizimleri aracılığıyla incelenmesi. Başkent University Journal of Education, 6(1), 68-83.
75. Özdemir O., Yıldız A., Ocaktan E., & Sarışen Ö. (2004). Tıp fakültesi öğrencilerinin çevre sorunları konusundaki farkındalık ve duyarlılıkları. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 57(03):117-27.
76. Özgün, A., İşçi, T.G., & Yazıcı, K. (2025). Examining the global climate change awareness of social studies teacher candidates: Mixed method research. Educational Academic Research, 56, 56-66.
77. Piniewski, M., Voss, F., Bärlund, I., Okruszko, T., & Kundzewicz, Z. W. (2013). Effect of modelling scale on the assessment of climate change impact on river runoff. Hydrological sciences journal, 58(4), 737-754.
78. Pruneau, D., Liboiron, L., Vrain, É., Gravel, H., Bourque, W., & Langis, J. (2001). People's Ideas about Climate Change: A Source of Inspiration for the Creation of Educational Programs. Canadian Journal of Environmental Education, 6, 121-138.
79. Quartz, S. (2022). Coming to terms will do it: Students engaging with climate change through sensemaking and collective efficacy perceptions. Journal of Communication Pedagogy, 6, 32-49. https://doi.org/10.31446/JCP.2022.1.06.
80. Rajeev Gowda, M. V., Fox, J. C., & Magelky, R. D. (1997). Students' understanding of climate change: Insights for scientists and educators. Bulletin of the American Meteorological Society, 78(10), 2232-2240.
81. Randall, D. A., Wood, R. A., Bony, S., Colman, R., Fichefet, T., Fyfe, J., ... & Taylor, K. E. (2007). Climate models and their evaluation. In Climate change 2007: The physical science basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the IPCC (FAR) (pp. 589-662). Cambridge University.
82. Rudge, K. (2021). Participatory climate adaptation planning in New York City: Analyzing the role of community-based organizations. Urban Climate, 40, 101018.
83. Seçgin, F., Yalvaç, G. & Çetin T. (2010). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin karikatürler aracılığıyla çevre sorunlarına ilişkin algıları. International Conference on New Trends in Education and Their Implications,11(13), 391-399.
84. Selek, M. (2023). Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi dönem 6 öğrencilerinde küresel iklim değişikliği farkındalığı ve ilişkili faktörler. Tıpta Uzmanlık Tezi, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara.
85. Sever, D. (2013). Türkiye ve İngiltere’'deki fen bilimleri alanında öğrenim gören öğretmen adaylarının küresel ısınmaya yönelik düşünceleri. İlköğretim Online, 12(4), 1-10.
86. Sezik, M., & Sümer, G. Ç. (2023). İklim değişikliği. İdealkent Yayıncılık.
87. Spence, C. (2007). Küresel ısınma. Pegasus Yayıncılık.
88. Steentjes, K., Pidgeon, N., Poortinga, W., Corner, A., Arnold, A., Böhm, G., Mays, C., Poumadère, M., Ruddat, M., Scheer, D., Sonnberger, M., Tvinnereim, E., (2017). European Perceptions of Climate Change (EPCC): Topline Findings of a Survey Conducted in Four European Countries in 2016. Cardiff University, Cardiff.
89. Şen, G., & Özer, Y.E., (2018). Üniversite öğrencilerinin iklim değişikliği ve çevre sorunları konusundaki farkındalıklarının değerlendirilmesi: Dokuz Eylül Üniversitesi Kamu Yönetimi Örneği. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2): 667-688.
90. Şen, Ö.L., Bozkurt, D., Göktürk, O.M., Dündar, B., & Altürk, B., 2013. Türkiye'de iklim değişikliği ve olası etkileri. 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan, İstanbul, s. 9.
91. Şıvgın, B., & Afacan, S. (2020). İklim krizi ile küresel ve bireysel mücadeleye yönelik bir çalışma: Greta Thunberg örneği. Diplomasi ve Strateji Dergisi, 1(2), 141-158.
92. Tabur, Y., & Şafak, E. (2023). Küresel iklim krizi ile mücadelede uluslararası hukukun rolü ve ekokırım suçu. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(1), 83-114.
93. Tebeka, J. (2022). Level of awareness of climate change concepts and issues among pre-service chemistry teachers at Mufulira College of Education in Zambia. Journal of Global Ecology and Environment, 16(4), 152-172.
94. Tetik, N., & Acun, A. (2015). Turizm öğrencilerinin küresel ısınma ve iklim değişikliği algısı ve görüşleri. Journal of International Social Research, 8(41), 1459-1475.
95. Toan, D. T. T., Kien, V. D., Giang, K. B., Minh, H. V., & Wright, P. (2014). Perceptions of climate change and its impact on human health: an integrated quantitative and qualitative approach. Global health action, 7(1), 1-8.
96. Tümer, A., İpek, M., & Ercan, Z. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin iklim değişikliğine ilişkin farkındalık, endişe ve umut düzeyleri: Kesitsel ve ilişkisel araştırma. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 6(1), 29-38. https://doi.org/10.54061/jphn.1396915
97. Tüzer, M. & Doğan, S. (2021). İklim değişikliğinin bilimsel temelleri. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 10(3), 639-656.
98. Uzmen, R., (2007). “Küresel ısınma ve iklim değişikliği: İnsanlığı bekleyen büyük felaket mi?”, İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
99. Uzun, S. (2021). Üniversite öğrencilerinin iklim değişikliği konusunda farkındalıklarının belirlenmesi: Düzce Üniversitesi ilgili grupları örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 7(2), 161-174.
100. Ünal, E. (2023). Öğretmen adaylarının yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik okuryazarlıkları ve küresel iklim değişikliği farkındalıklarının incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara World Economic Forum (2021). The Global Risks Report 2021, 16th Edition-Insight Report. https://www.weforum.org/publications/the-global-risks-report-2021
101. World Health Organization (2014). Quantitative risk assessment of the effects of climate change on selected causes of death, 2030s and 2050s Geneva, Switzerland. https://www.who.int/publications/i/item/9789241507691
102. Yayar, R., Kaplan, Ç., & Şimşek, Ü. (2014). Küresel ısınmanın ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerinin farkındalığı: Türkiye’den (TR 83 Bölgesi) deneysel bulgular. Business and Economics Research Journal, 5(3), 81-95.
103. Yıldırım, A., & Şimşek, A. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Seçkin Yayıncılık.
104. Yıldırım, R., & Utkugün, C. (2023). Lise öğrencilerinin küresel ısınma ve iklim değişikliğine yönelik bilgi ve algıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 12(4), 998-1013.
105. Yıldırım, Z. (2015). Sınıf öğretmenlerinin yaşam boyu öğrenmeye yönelik yeterlik algıları ve görüşleri. Yayımlanmamış (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale
106. Yıldırımçakar, İ. & Saydan, İ. Y. (2022). Küresel ölçekte meydana gelen iklim krizinin doğal kaynaklar üzerindeki etkisi: su örneği. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 3(1), 50-62.
107. Yüce Yörük E. A., & Varer Akpınar C. (2023). Bir üniversitedeki öğrencilerin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalıkları. Osmangazi Tıp Dergisi. 45(4), 471-479.