Meaning Analysis of the Past Verb İn Arabic Language

Yıl 2025, Sayı: 59, 423 - 443, 29.12.2025

Mustafa Keskin

https://doi.org/10.17120/omuifd.1539593

Öz

The verb, which is one of the three parts of the word in the Arabic language and connects the occurrence of the event to a certain time period by adding the meaning of time to the sentence, is divided into three parts in terms of expressing the time in which it took place: past, present and imperative. When these verbs are used without any indication in the sentence, the past verb refers to the time in the past, the present verb refers to the time in the near future, and the imperative verb refers to the present time. However, when these verbs are evaluated within their context, they can reveal different time periods apart from their main meanings mentioned above. In this study, the primary and secondary meanings of the past tense verb, which is one of the three parts of the verb, were investigated and these different meanings that emerged due to contextual reasons were tried to be determined. In this context, the conceptual framework of the subject is given in the introduction of the study to help understand the subject better. Additionally, definitions of the past and present tense verbs are given, accompanied by explanatory information about these two verbs. Furthermore, the structure and characteristics of the past tense verb are discussed, highlighting that while its primary meaning denotes past time, it can also signify different time periods depending on contextual factors. Subsequently, considering that the past verb is not solely a verb used to express the past tense, it is mentioned that this verb also expresses the present tense, future tense and absolute tense depending on the context. Therefore, it has been tried to be determined by researching the factors that cause the past verb to express these different meanings in the Arabic language, and the factors that led to the formation of these meanings were analyzed with examples.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language , Verb , Past Tense , Meaning , Analysis

Arap Dilinde Mazi Fiilinin Anlam Analizi

Öz

Arap dilinde kelimenin üç kısmından biri olan ve cümleye zaman anlamını katarak eylem/oluşun gerçekleşmesini belli bir zaman dilimine bağlayan fiil, vuku bulduğu zamanı ifade etme bakımından mazi, muzari ve emir olmak üzere üç kısma ayrılmaktadır. Söz konusu bu fiiller, kelamda herhangi bir karine olmadan kullanıldıklarında, mazi fiil, geçmişteki zamanı; muzari fiil, yakın gelecekteki zamanı; emir fiili ise şimdiki zamanı ifade etmektedir. Ancak bu fiiller bulundukları bağlam çerçevesinde değerlendirildiğinde, yukarıda belirtilen esas anlamlarının dışında farklı anlamlar da ifade edebilmektedir. Bu çalışmada özellikle fiilin üç kısmından biri olan mazi fiilin esas ve yan anlamları araştırılarak bağlamsal sebepler dolayısıyla ortaya çıkan bu farklı manalar tespit edilmeye gayret edilmiştir. Bu çerçevede konunun daha iyi anlaşılmasına yardımcı olmak için çalışmanın girişinde konunun kavramsal çerçevesi verilmiştir. Bu bağlamda birlikte çalışmada konu edinilen mazi ve muzari fiillerinin tanımları verilerek bu iki fiil hakkında açıklayıcı bilgilere yer verilmiştir. Daha sonra mazi fiilinin yapısı ve özelliklerinden bahsedilmiş ve bu fiilin esasen geçmiş zamanı ifade ettiği birletilmekle beraber, bu zamanın bağlamsal faktörlere bağlı olarak kendi içinde farklı zaman dilimlerini ifade ettiğine değinilmiştir.Yanı sıra mazi fiilin sadece geçmiş zamanı ifade etmek için kullanılan bir fiil olmadığını, bu fiilin bağlam gereği şimdiki zaman, gelecek zaman ve mutlak zamanı yanı sıra telep ve inşa anlamlarını da ifade ettiği zikredilmiştir. Bu itibarla Arap dilinde mazi fiilin söz konusu farklı anlamları ifade etmesine yol açan faktörlerin neler olduğu araştırılarak tespit edilmeye çalışılmış ve bu anlamların oluşmasına sebep olan faktörler, örnekler üzerinden analiz edilmeye çalışılmıştır. Böylece mazi fiilin bu farklı zaman dilimlilerinin ifade edildiği durumlar maddeler halinde ortaya konulmaya gayret edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili , Fiil , Mazi Fiil , Anlam , Analiz

Kaynakça

• Abdülhamid, Muhammed Muhyeddin. Sebîlü’l hüdâ tahkik şerh katrinneda Beyrut: er Risâle, 1. Basım, 2023.
• Abbas, Hasan. en-Nahvu’l-vâfî. Kahire: Dâru’l-Maârif, 3. Basım, ts.
• Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd Ebû Muhammed Abdullāh b. Ömer b. Muhammed. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-teʾvîl. 2 Cilt. İstanbul: Dersaadet Basım, ts.
• Câmi, Nûrüddîn Abdurrahmân b. Nizâmiddîn Ahmed b. Muhammed el-Câmî, el-Fevâid’ed-diyâiyye, alâ kâfiyeti İbni’l-Hacib. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İhya-i’t-Turasi’l-Arabî, 2009.
• Corcî, Zeydân b. Habîb. Târihu adâbi’-lugati’l-Arabiyye. 4 Cilt. Kahire: Darü’l- hilâl, ts.
• Dayf, Şevkî. el-Medârisu’n-Nahviyye Kahire: Dâru’l-Maârif, ts. Fadıl, Salih es-Samerrâî. Meani’n-nahvi. 4 Cilt. Umman: Daru’l-Fikir, 2000.
• Hassân, Temmâm. el-Luğatu’l-Arabiyye ma’nâha ve mebnâha. Mağrib: Dâru’l-Beyza, 1994.
• Meylani, Muhammed b. Abdurrahim el-Ömeri el-Meylani. Şerhu’l-Muğni. İstanbul: Merkezu’l Haşimiye, ts.
• Mûsâ, Hıdır Muhammed Hammûd. en-Nahvu ve’n-Nuhât el-Medâris ve’l-Hasâis. Beyrût: Âlemu’l-Kütüb, 1423/2003. Müberred, Ebü’l-Abbâs Muhammed b. Yezîd b. Abdilekber b. Umeyr. el-Muktadâb. thk. Muhammed Abdülhalik. 5 Cilt. Kahire: İhyâu’t-Turâsi’l-Arabî, 1994.
• Keskin, Mustafa. Şart Anlamındaki إذا ve إن ‘in Arap Dili ve Belaġatı Açısından Değerlendirilmesi: Bazı Ayetler Örneğinde, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (Aralık 2019),525-538.
• Konevi, İsamüddin İsmail b. Muhamme. Hâşiyetü’l Konevî ala Tefsiri’l Beyzavî. Beyrut: Dâru’l kütübi’l ilmiye, 1. Basım, 20221.
• Nâsıf, Ali en-Necdî. Târîhun-nahv. b.y., Dâru’l-Maârif, ts.
• Nisaburi, Ebü’l-Hasan Alî b. Ahmed b. Muhammed el-Vahidi. el-Vasît Fi Tefsiri’l-Kur’an’il-Mecid. thk. Adil Ahmed, Abdûlmevcud. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kûtubi’l-İlmiyye, 1994.
• Sâmerrâi, Fadıl Salih. el-fi’lu zemânuhu ve ebniyetuhu. Bağdat: Matbaâtu’l-Âni, 1966.
• Semerkandî, Ebü’l-Leys İmâmü’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm. Behru’l-Ulûm. thk. Ali Muhammed Muavvid. 3 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kûtubi’l-İlmiyye, 1993.
• Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. Hemeû’l-hevâmi’ fi Şerhi Cem’i’l-Cevâmi’.7 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1992.
• Şirâzî, Muhammed b. Abdurrahman b. Muhammed b. Abdullah el-îcî. Camiu’l-Beyan fi Tefsiri’l-Kur’an. thk. Abdülhamit Hendâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2004.
• Teftâzânî, Sa’düddin. Muhtasaru’l-meani. thk. Abdülhamit Hendâvî. Beyrut: el-Mektebetu’l-Asriyye, 2010.
• Tirmizi, Ebu İsa muhammed b. İsa b. Sevre. el-Cami’ul-Kebir. thk. Beşşar Avvâd Ma’ruf. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmi, 1. Basım, 1996.
• İbn Cinnî, Ebu’l-Feth. Osman el-Hasâis. thk. Muhammed Ali en-Neccâr. 3 Cilt. Mısır: el -Mektebetu’l-İlmiyye, 1331/1913.
• İbn Enbârî, Abdurrahman b. Muhammed. Nuzhetu’l-Elibbâ fi Tabakâti’l-Udebâ. Ürdün: Mektebet’ül-Menâr, 3. Basım, 1405/1985.
• İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhammed b. Haldûn. Mukaddimetu İbn Haldûn. thk. Abdullah Muhammed ed-Dervîş. 2 Cilt. Dımaşk: Dâru Ya’rib, 1425/2004.
• İbn Hişam, Cemaluddin Ebi Muhammed, Abdullah b. Yusuf. Şerhu Katri’n-nedâ ve Belli’s-sedâ. Lübnan: Dâru’l-Fikr, 1994.
• İbn Hişam, Cemaluddin Ebi Muhammed, Abdullah b. Yusuf. Şerhu Şuzûri’z-zeheb. Beyrut: Dâru İhyai't -Turâsi’l-Arabî, 2001.
• İbn Manzur, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b.Ahmed el-Ensârî, Lisanü’l-Arab. 16 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 2003.
• İbn Serrâc, Ebû Bekr Muhammed b. es-Serî b. Sehl. el-Usûl fi'n Nahvi, thk Abdülhüseyn el-Fetli. 3 Cilt. Beyrut: Müessetü’r-Risâle, 3. Basım, 1996.
• İbn Yaiş, Ebü’l-Bekā Muvaffakuddîn Yaîş b. Alî b. Yaîş b. Muhammed el-Esedî el-Halebî. Şerhu’l-Mufassal. 8 Cilt. Kahire: Matbaatu’l-Muniriyye, ts.
• İsâm, Nureddîn. el-Fi‘lu ve’z-Zemenu. Beyrut: el- Müessesetu’l Câmi’iyyetu li’d-Dirâsât ve’n-Neşr, 1. Basım, 1984. İsam Nurüüddin, el-Fi‘l fi Nahvi İbni Hişâm Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye,1. Basım, 2007.
• İsfahânî, Ebü’l-Kāsım, Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal er-Râgıb. el-Müfredât Beyrut: Dâru’l-Marife, 6. Basım, 2010.
• Radıyyüddîn, Necmü’l-eimme Muhammed b. el-Hasen el-Esterâbâdî el-Garavî es-Semnâkî. Şerhu'l Kâfiye. thk. Yahya, Beşir Mısri. 2 Cilt. Suudi Arabistan: Vezaret et-talimi'l 'Alî, 1996.
• Hamevî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn Yâkūt. Mu‘cemu’l-Udebâ. thk. İhsan Abbas. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l İslamî,1993.
• Zemahşeri, Caru’l-lah Ebi’l-Kasım Mahmud b. Ömer. el-Keşşâf ʿan hakâikı gavâmidi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-teʾvîl. thk. Adil Ahmed. 6 Cilt. Riyad: Mektebetu Ubeykan, 1998.
• Zerkeşi, Bedreddin, Muhammed b. Abdullah. el-Burhan fi Ulumi’l-Kur'ân. Kahire: Daru’t-Turâs, ts.
• Ziyne, Kurfa. ed-Dilâletu’z zamaniye gi’l fi‘li’l madi ve’l mudari‘ fi’n nassi’l Kueanî, Cami‘atu Muahammed el-Beşir Burc Bu‘riric, Mecelle Dirase, 2017, s.38.