Transhumanism Tendency Scale Development And Validation Studies

Yıl 2025, Sayı: 59, 399 - 422, 29.12.2025

Hasan Kafalı

https://doi.org/10.17120/omuifd.1643671

Öz

Technology has always caused individual and social reflections with the opportunities and comfort areas it offers to humans. Today, with the developments in the fields of Nanotechnology, Biotechnology, Information Technology and Cognitive Science, the door to new and extraordinary innovations has been opened. These great changes promise opportunities called transhumanism that can take humans far beyond their traditional physical capacity. It is seen that there is a need to determine the attitudes and behaviors that may occur against new situations such as the elevation of humans and even the emergence of the idea of immortality, tensions that may occur in social life, and conflicts that may occur with religious belief elements. For this purpose, it was aimed to develop the Transhumanism tendency scale in a study group consisting of 288 people in order to measure the tendencies and attitudes towards transhumanism. In the study, transhumanism was considered as a social phenomenon, not a philosophical concept. Reliability and validity studies were conducted and a reliable and valid scale consisting of 23 items and 4 dimensions (Elevation, Social Tension, Religious Tension and Escape from Death) was created. It was observed that the scale explained 65.94% of the total variance. The reliability coefficient in the scale was found to be .94 based on the Cronbach Alpha value. With this result, a reliable and valid Likert-type scale called the Transhumanism Tendency Scale was obtained. For the discriminant validity test, it was divided into subgroups and upper groups and the discriminant validity was also tested with the test results. It was observed that men had significantly higher tendencies towards transhumanism than women according to the gender variable based on the scores obtained from the scale.

Anahtar Kelimeler

Sociology of Religion , Transhumanism , Scale Development , Validity , Reliability

Transhümanizm Eğilim Ölçeği Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışmaları

Öz

Teknoloji insana sunduğu imkân ve konfor alanı ile her daim bireysel ve toplumsal yansımalara neden olmuştur. Günümüzde ise Nanoteknoloji, Biyoteknoloji, Bilgi Teknolojisi ve Bilişsel Bilim alanlarında ortaya çıkan gelişmelerle birlikte yeni ve olağanüstü yeniliklerin kapısı aralanmıştır. Bu büyük değişimler transhümanizm adı verilen ve insanı geleneksel fiziksel kapasitesinin çok ötesine taşıyabilecek imkanlar vaat etmektedir. İnsanın yükseltilmesi hatta ölümsüzlük düşüncesinin gündeme gelmesi, sosyal hayatta yaşanabilecek gerilimler, dini inanç unsurları ile oluşabilecek çatışmalar gibi yeni durumlara karşı oluşabilecek tutum ve tavırların belirlenmesinin bir ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bu amaçla transhümanizme dair eğilim ve tutumların ölçülmesi amacıyla 288 kişiden oluşan bir çalışma grubuyla Transhümanizm eğilim ölçeğinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada transhümanizm bir felsefi kavram olarak değil toplumsal bir olgu olarak ele alınmıştır. Güvenilirlik ve geçerlilik çalışmaları yapılarak 23 madde ve 4 boyuttan oluşan (Yükseltme, Sosyal Gerilim, Dini Gerilim ve Ölümden Kaçma) güvenilir ve geçerli bir ölçek ortaya çıkarılmıştır. Ölçeğin toplam varyansın %65,94’ünü açıkladığı görülmüştür. Ölçekte güvenilirlik katsayısı Cronbach Alpha değeri üzerinden ,94 bulunmuştur. Bu sonuçla Transhümanizm Eğilim Ölçeği adında likert tipi güvenilir ve geçerli bir ölçek elde edilmiştir. Ayrım geçerliliği testi için alt grup ve üst gruplara ayrılıp test sonuçları ile ayrım geçerliliği de denenmiştir. Ölçekten alınan puanlar üzerinden cinsiyet değişkenine göre erkeklerin kadınlara göre transhümanizme eğilimlerinin anlamlı derecede daha yüksek olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Din Sosyolojisi , Transhümanizm , Ölçek Geliştirme , Geçerlilik , Güvenilirlik

Etik Beyan

Bu çalışma için etik komite onayı Pamukkale Üniversitesi Sosyal Ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırmalar Ve Yayın Etiği Kurulundan 29/08/2023 tarih ve 68282350/2023/17 sayılı etik izin ile alınmıştır.

Kaynakça

• Acar, Ali Kemal. “Din ve Teknoloji Etkileşiminde Yapay Zeka ve Transhümanizm’e Yaklaşımlar”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (30 Haziran 2023), 380-406. https://doi.org/10.17859/pauifd.1267034
• Avcı, Mahmut. “Transhümanizme Kaynak Bir Paralel Evren Ütopyası: ‘Tanrı İnsanlar’”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 62/1 (2024). https://doi.org/DOI: 10.29288/ilted.1541357
• Aydeni̇z, Hüsnü. “Geleneksel Değerler Üzerinden Bir Transhümanizm Eleştirisi”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 53 (30 Haziran 2020), 353-376. https://doi.org/10.29288/ilted.690929
• Büyüköztürk, Şener vd. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 23. Basım, 2017.
• Can, Seyithan. “Transhumanizm Nedir?” Yeni Gölgeler. ed. Mustafa Çuhadar. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2023.
• Can, Seyithan. “Transhümanizmin Ölümsüzlük İddiasının Kelâm İlminin Varlık Anlayışı Çerçevesinde Kritiği”. Kader 20/2 (31 Aralık 2022), 605-625. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.1144566
• Çadır, Yusuf. Transhümanizm, Ölüm ve Ölümsüzlük. Kedidedi Yayıncılık, 2023.
• Dağ, Ahmet. İnsansız Dünya Transhümanizm. Ketebe Yayınevi, 2020.
• Dağ, Ahmet. Transhümanizm İnsanın ve Dünyanın Dönüşümü. Elis Yayınları, 2020.
• Dağ, Ahmet. “Yaratılışa Müdahale Ve Yeni Bir Evrimci Neo-Darwinist Bir Yaklaşım Olarak Transhümanizm”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 27 (23 Mayıs 2019), 153-168.
• Dağ, Ahmet - Talha Dereci (ed.). Pasajlar Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 11: Transhümanizm. 4/11 Cilt. Akademim, 2022. Demi̇r, Aysel. “Ölümsüzlük ve Yapay Zekâ Bağlamında Trans-hümanizm”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 9/31 (01 Ocak 2018), 95-104. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2018.1.006.x
• Demir, Talip. “Kutsaldan Sekülere Değişen Beden Algısı”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/20 (31 Ağustos 2018), 311-325.
• Erkuş, Adnan. “Varolan Ölçek Geliştirme Yöntemleri ve Ölçme Kuramları Psikolojik Ölçek Geliştirmede Ne Kadar İşlevsel: Yeni Bir Öneri”. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology 3/2 (15 Aralık 2012), 279-290.
• Ferry, Luc. Transhumanist Devrim. çev. Kağan Kahveci. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2023. Field, A. Discovering Statistics Using SPSS. London: SAGE Publications, 3rd Edition., 2009.
• Gülteki̇n, Abdurrazak. “Transhümanizm Bağlamında Yapay Zekâ Tanrıya Bir Başkaldırı Mıdır?” Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 28 (30 Ekim 2021), 1-16.
• Gültekin, Mücahit. “Posthümanizm ve yeni bir ayrımcılık biçimi olarak robotlara yönelik türcülük”. Anthropology 45 (30 Haziran 2023), 64-80. https://doi.org/10.33613/antropolojidergisi.1209953
• Kelecioğlu, Hulya - Şahin, Sakine Göçer. “Geçmişten Günümüze Geçerlik”. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology 5/2 (23 Nisan 2014), 1-11. https://doi.org/10.21031/epod.41706
• Kızılgeçit, Muhammed vd. (ed.). Yapay Zeka Transhümanizm ve Din. Diyanet İşleri Başkanlığı, 2022.
• Kolektif - Kalaycı, Şeref. SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. ed. Şeref Kalaycı. Asil Yayın Dağıtım, 2018.
• Kurt, İsmail. Transhümanizm ve tekillik bağlamında dinin geleceği. Sosyal Bilimler Enstitüsü: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Maxwell, J. Mehlman. Transhumanist Dreams and Dystopian Nightmares: The Promise and Peril of Genetic Engineering,. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, First Edition., 2012.
• More, Max. “The Philosophy of Transhumanism”. The Transhumanist Reader: Classical and Contemporary Essays on the Science, Technology, and Philosophy of the Human Future. ed. Max More - More Natasha-Vita. John Wiley & Sons, Inc., 2013.
• Seçer, İsmail. SPSS ve LISREL ile Pratik Veri Analizi Analiz ve Raporlaştırma. Ankara, 2013.
• Somer, Oya. “Çok Kategorili Maddelerde Klasik ve Modern Test Kuramlarının Madde Analizleri, Güvenirlik ve Bilgi Kuramları Açısından Karşılaştırılması”. Türk Psikoloji Dergisi 19/44 (1999), 63-75.
• Şengül, Fatma Nur - Aydınalp, Halil. “Sekülerlik Ölçeği Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Maarif Mektepleri Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 5/1 (05 Temmuz 2022), 25-37. https://doi.org/10.47155/mamusbbd.1068733
• Tavşancıl, Ezel. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS İle Veri Analizi. Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
• Tavşancıl, Ezel - Aslan, A. Esra. İçerik Analizi ve Uygulama Örnekleri / Sözel, Yazılı ve Diğer Materyaller İçin. Epsilon Yayınevi, 2001.
• Tekin, Mustafa - Muhammet Özdemir (ed.). Transhümanizm Posthümanizm. Eskiyeni Yayınları, 2021.
• Tezbasaran, Ata. Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu. Mersin: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, Üçüncü Sürüm E-Kitap., 2008. https://www.academia.edu/1288035/Likert_Tipi_%C3%96l%C3%A7ek_Haz%C4%B1rlama_K%C4%B1lavuz
• Tuncer, Rabia Zamur. “Sosyal Bilimlerde Toplumsal Kanaat, Eğilim Ve Beklentiyi Çözümleyici Bir Teknik Olarak Ölçek Geliştirme”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 26/2 (15 Haziran 2024), 646-675. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1393972
• Yapıcı, Asım. “Cinsiyete Göre Farklılaşan Dindarlıklar Ve Kadınlarda Dinsel Yaşamın Farklı Görüntüleri”. Dini Araştırmalar 19/49 (24 Kasım 2016), 131-161. https://doi.org/10.15745/da.268813
• Yaşlıoğlu, M. Murat. “Sosyal Bilimlerde Faktör Analizi ve Geçerlilik: Keşfedici ve Doğrulayıcı Faktör Analizlerinin Kullanılması”. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi 46 (22 Kasım 2017), 74-85.
• Yeşilyurt, Muhammed (ed.). Dinler ve Transhümanizm. Son Çağ Yayınları-akademik, 2024.