İlahiyat Fakültelerinde Okutulan Kur’an Okuma ve Tecvid Dersi Müfredat Birliği ve Önerisi (Sinop Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği)

Öz

Bu çalışma, İlahiyat/İslâmî İlimler fakültelerinde yürütülen Kur’an-ı Kerim Okuma ve Tecvid derslerinde karşılaşılan yapısal ve pedagojik sorunlara çözüm sunmayı amaçlamaktadır. Öğrenci profili, sınıf mevcudu, fiziki imkânlar, öğretim elemanlarının niteliği ve müfredat gibi unsurlardan kaynaklanan problemler, alanda yapılan taramalarla tespit edilmiştir. Araştırmada, 2018-2023 yılları arasında Sinop Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde başarıyla uygulanmış olan örnek bir müfredat modeli sunulmuş ve bu model doğrultusunda çözüm önerileri geliştirilmiştir. Nitel araştırma yöntemi çerçevesinde yürütülen çalışmada, mevcut durum analizine dayalı olarak teorik ve uygulamalı yaklaşımlar bir arada ele alınmıştır. Sonuç olarak, dersin etkinliğini artırmak adına öğrenci merkezli, uygulanabilir ve motivasyonu destekleyici bir öğretim modeli önerilmiş; müfredatın güncellenmesi ve öğretim sürecinin iyileştirilmesine yönelik somut öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kırâat
• Kur’an
• Müfredat
• Tecvid
• İlahiyat.

Curriculum Unity and a Proposal for the Course of Qur’an Recitation and Tajwīd in Faculties of Theology (The Case of Sinop University Faculty of Theology)

Öz

The study aims to propose solutions to the structural and pedagogical challenges encountered in the Qur’an Recitation and Tajwīd courses offered in the Faculties of Theology/Islamic Sciences. Problems arising from factors such as student profile, class size, physical infrastructure, instructor qualifications, and curriculum design were identified through a comprehensive review of the relevant literature and field observations. Within this framework, a model curriculum successfully implemented between 2018 and 2023 at Sinop University Faculty of Theology is presented as a case study. Based on this model, concrete and applicable recommendations are developed to enhance instructional effectiveness. The study was conducted within the framework of a qualitative research design, combining situational analysis with both theoretical and practical perspectives. As a result, a student-centered, feasible, and motivation-enhancing instructional model is proposed to improve the overall effectiveness of the course. In addition, the study offers practical recommendations for curriculum standardization and improving the instructional process in Qur’an Recitation and Tajwīd courses across theology faculties.

Anahtar Kelimeler

• Qirāʾāt
• Qur’an
• Curriculum
• Tajwīd
• Theology.

Kaynakça

1. Acar, Mehmet Maşuk - Genç, Muhammet Fatih. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Kur’an Okuma ve Tecvid Dersine Karşı Tutumları (Kocaeli Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 6/2 (20 Aralık 2022).
2. Ağırbaş, Abdulhekim. “İlahi̇yat/İslami̇ İli̇mler Fakülteleri̇nde Kur’ân Okuma ve Tecvi̇d Dersleri̇ Eği̇ti̇m-Öğreti̇mi̇yle İlgi̇li̇ Tespi̇tler, Tekli̇fler (Çakü İslami̇ İli̇mler Fakültesi̇ Örneği̇)”. Diyanet İlmi Dergi 59/1 (16 Mart 2023).
3. Ağırbaş, Abdulhekim. “İlahi̇yat/İslami̇ İli̇mler Fakülteleri̇nde Kur’ân Okuma ve Tecvi̇d Dersleri̇ Eği̇ti̇m-Öğreti̇mi̇yle İlgi̇li̇ Tespi̇tler, Tekli̇fler (Çakü İslami̇ İli̇mler Fakültesi̇ Örneği̇)”. Diyanet İlmi Dergi 59/1 (16 Mart 2023), 89-120. https://doi.org/10.61304/did.1201678
4. Aktepe, Vedat. “Eği̇ti̇mde Bi̇reyi̇ Tanımanın Önemi̇”. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi 6/2 (01 Mayıs 2005).
5. Alemdar, Yusuf. “İlahiyat Fakültelerinde Kur’an Dersleri İle İlgili Problemler ve Çözüm Önerileri”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/1 (15 Haziran 2008), 177-212.
6. Alemdar, Yusuf. “İlahiyat Fakültelerinde Kur’an Dersleri İle İlgili Problemler ve Çözüm Önerileri”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/1 (15 Haziran 2008), 177-212.
7. Arslan, Mehmet vd. Eğitim Bilimine Giriş. Ankara: Ümit Ofset Matbaacılık, 2009.
8. Aslan, Ömer. “Kur’ân Tilavetinde Tecvîd’in Gerekliliği ve Lahn (Okuyuş Hataları)”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (2003).

9. Aydın, Ayhan. Sınıf Yönetimi. Ankara: Pegem Akademi, 13. Basım, 2011.
10. Aydın, Cüneyd - Genç, Ahmet. “Kur’an’ın Sunduğu Zi̇hni̇yet Deği̇şi̇mi̇ne Karşı Bi̇r Di̇reni̇ş Örneği̇ Olarak Kalıp Yargı ve Ön Yargılar”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 36 (01 Aralık 2015).
11. Bahçekapılı, Mehmet vd. (ed.). Din Eğitiminde Motivasyon ve Verimlilik Sempozyumu. Balıkesir: Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2017.
12. Bursa Uludağ Üniversitesi, BUÜ, ts. Erişim 17 Nisan 2024
13. Cankurt, Fatih. “İlâhiyat/İslâmi İlimler Fakültelerinde Kur’ân-ı Kerîm Dersleri: Ezber mi, Yüzünden Okuma mı?” Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 15 (31 Aralık 2022).
14. Ecer, Münir. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Kur’an-ı Kerim Dersine Yönelik Motivasyonlarının İncelenmesi”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi Ö1-İslami İlimler Özel Sayısı (15 Ekim 2023).
15. Erdoğdu, Funda. “Uyarlanabi̇li̇r Moti̇vasyon Strateji̇leri̇ Kullanmanın Öğrenci̇ Moti̇vasyonu ve Başarısına Etki̇si̇”. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama 10/2 (2020).
16. Ersever, Hakan. “Öğreni̇lmi̇ş Çaresi̇zli̇k”. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES) 26/2 (05 Ağustos 2019).
17. Ertuğay, Recep. “Kur’ân-ı Kerîm’i Anlamanın Önemi Vurgulanırken Kırâatinin (Yüzünden Okuma) Önemsizleştirilmesi Sorunu”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/16 (11 Temmuz 2021).
18. Havuz, Hasan Hüseyin. “Kur’an Okuma Dersinin Meâl Merkezli Yapılması Meselesi: Müfredat İncelemesi”. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi 9/2 (31 Aralık 2023).
19. Havuz, Hasan Hüseyin. “Kur’ân Okuma Dersinin Ölçme ve Değerlendirmesinde İlahiyat Fakültesi Düzeyindeki Temel Yeterlilikler”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 7/1 (25 Haziran 2023).
20. İbnü’l-Cezerî, Ebû’l-Hayr Şemsüddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ali b. Yusuf. et-Temhîd fi ilmi’t-tecvîd. Riyad: Mektebetü’l-Me’arif, 1985.
21. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Yûsuf. en-Neşr fi’l-kırâʾâti’l-ʿaşr. thk. Ali Muhammed Dabbağ. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, 2009.
22. İbnü’l-Cezeri, Muhammed. el-Mukaddime. thk. Eymen Rüşdi Suveyd. Dimaşk, 2019.
23. Karaağaç, Muhammet. “Türkistan’ın İslâm’a Giriş Sürecinde Ticarî ve Sosyo-Kültürel Etkenler”. Hitit İlahiyat Dergisi 24/2 (30 Aralık 2025), 871-897. https://doi.org/10.14395/hid.1745342
24. Karaçam, İsmail. Kur’ân-ı Kerim’in Faziletleri ve Okunma Kaideleri. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1980.
25. Kurt, Mehmet. Din Dersi Öğretmeni Yetiştirme Açısından Finlandiya ve Türkiye. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları (Dem), 2024.
26. https://media.dem.org.tr/dir/dem/dem/yayin/goruntuleme/20240918164124429900002128026971.pdf Milli Eğitim Bakanlığı, MEB, ts. Erişim 03 Nisan 2024
27. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, OMÜ, ts. Erişim 17 Nisan 2024
28. Özarslan, Hasan - Yılmaz, Nazif. Anadolu İmam Hatip Lisesi Ders Kitabı “Kur’an-ı Kerim” 10. MEB, 2021. Sinop Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, SÜİF, ts. Erişim 28 Mart 2024
29. Sinop Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, SÜİF. Erişim 28 Mart 2024. https://ilahiyat.sinop.edu.tr/anketler/ Sütşurup, İhsan. “İlahiyat Fakültelerinde Kur’an Eğitim ve Öğretimi (Sorunlar-Çözümler-Yöntemler)”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 6/11 (31 Aralık 2020).
30. Şenat, Fatma Asiye. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Anlayarak Kur’an Okuma Durumları Üzerine Bir Çalışma”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 52/1 (01 Nisan 2011).
31. Şenat, Fatma Asiye. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Kur’an Okuma ve Tecvid Dersinin İşlenişiyle İlgili Kanaatleri Üzerine Bir Araştırma”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 42/42 (31 Aralık 2016).
32. Tosun, Cemal. Din Eğitimi Bilimine Giriş. Ankara: Öncü Basımevi, 3. Basım, 2005. Yüksek Öğretim Kurulu, YÖK, ts.