Teaching Of Cafarism According To Religious Culture and Moral Knowledge Teachers

Öz

This study aims to examine how Jaʿfari Shiʿism (Caferilik) is addressed in Religious Culture and Ethics (DKAB) courses in Kars, from a religious pluralism perspective, drawing on teachers’ views. In doing so, it analytically evaluates the alignment between program objectives and classroom practices. Despite curricular revisions since the 2000s that foreground pluralism and core values, the literature on the representation and pedagogy of Jaʿfari Shiʿism within DKAB remains sparse. This gap generates uncertainty regarding curricular visibility, the adequacy of teaching materials, and the scope of pedagogical implementation. The absence of field-based evidence in the local context of Kars—where a notable Jaʿfari population resides—further widens the policy–practice divide. By introducing empirical data, the study contributes to national DKAB scholarship and informs program development, material enrichment, and in-service teacher education. Designed as a qualitative case study, the research involved semi-structured interviews with seven DKAB teachers serving in central Kars. Data were subjected to content analysis, yielding four themes: “Content,” “Learning Situations,” “Teacher Dispositions,” and “Student Dispositions.” Coding proceeded inductively in alignment with the research questions. Findings indicate that teachers adopt a pluralist discourse that foregrounds shared values without centering any single sect. Instruction is largely textbook-driven, with lecture and question–answer techniques predominating. Jaʿfari Shiʿism receives limited coverage at certain grade levels; teachers generally report adequate self-efficacy yet emphasize needs for up-to-date content and materials. Student readiness increases when Muharram coincides with the school term, while overall interest tends to shift toward contemporary and technological issues. The results underscore the priority of content and material enhancement, collaboration with local stakeholders, and targeted in-service training.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• RCEK Course
• RCEK Teacher
• Jafari Sect
• Pluralism in Religion

Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre Caferiliğin Öğretimi

Öz

Bu çalışma, Kars ilinde örgün eğitim kurumlarında okutulan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) derslerinde Caferiliğin, dinde çoğulculuk perspektifiyle nasıl ele alındığını öğretmen görüşlerine dayalı olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece program hedefleri ile sınıf içi uygulamalar arasındaki uyum düzeyi analitik biçimde değerlendirilmiştir. 2000’li yıllarda çoğulculuğu ve kök değerleri merkeze alan program güncellemelerine rağmen, Caferiliğin DKAB’deki temsil ve öğretimine ilişkin literatür son derece sınırlıdır. Bu durum, müfredattaki görünürlük, öğretim materyallerinin yeterliği ve pedagojik uygulamaların kapsamına dair belirsizlik üretmektedir. Yerel bağlamda (Kars) sahaya dayalı verinin yokluğu da politika ve uygulama arasında boşluk yaratmaktadır. Kars’ta anlamlı bir Caferi nüfusun mevcut olması, konuyu yerel ihtiyaçlar açısından önemli kılmaktadır. Bu çalışma, program geliştirme, materyal zenginleştirme ve öğretmenlerin hizmet içi eğitim gereksinimlerini kanıta dayalı biçimde tartışmaya açarak ulusal DKAB literatürüne ampirik katkı sunmaktadır. Durum çalışması deseninde nitel araştırmayla yapılandırılan bu çalışmada, Nitel durum çalışması deseninde, Kars Merkez’de görevli yedi DKAB öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler içerik analizine tabi tutulmuş; “İçerik”, “Öğrenme Durumları”, “Öğretmen Tutumu” ve “Öğrenci Tutumu” temaları elde edilmiştir. Kodlamalar araştırma sorularıyla uyumlu olarak tümevarımsal biçimde yapılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenler, herhangi bir mezhebi merkezîleştirmeden ortak değerleri öne çıkaran çoğulcu bir söylem benimsediklerini belirtmiştir. Dersler ağırlıkla ders kitabı eksenli yürütülmekte; anlatım ve soru-cevap teknikleri baskın biçimde kullanılmaktadır. Caferilik belirli sınıf kademelerinde sınırlı yer bulmakta; öğretmenler kendilerini çoğunlukla yeterli görse de güncel içerik ve materyal gereksinimini vurgulamaktadır. Öğrenci hazırbulunuşluğu Muharrem aylarında artmakta, genel ilgi ise güncel-teknolojik meselelere kaymaktadır. Bulgular, içerik ve materyal zenginleştirmesi, yerel paydaş işbirliği ve hedefli hizmet içi eğitimlerin öncelikli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• DKAB Dersi
• DKAB Öğretmeni
• Caferilik
• Dinde Çoğulculuk

Destekleyen Kurum

Bu çalışmada hiçbir kurum veya kuruluşun desteği alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmadaki bütün veriler, etik kurallarına riayet edilerek alınmıştır.

Kaynakça

1. Ahmet Çakmak, “Caferilik Bağlamında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Dinde Çoğulculuk: Aynı Bahçenin Farklı Çiçekleri”, Dinde Çoğulculuk ve Din Eğitimi: Türkiye Tecrübesi, ed. Ahmet Çakmak-Abdurrahman Hendek (İstanbul: Dem Yayınları, 2021), 101-138.
2. Altaş, Nurullah. Din Eğitimi. Ankara: Nobel Yayınları, 2022.
3. Bakırlı, Hatice. Kars Caferilerinde Dini Hayat. Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2019.
4. Başdemir, Hasan Yücel. “Din Dersleri ve Alevîliğin Aktarılması.” Liberal Düşünce Dergisi 63 (2011): 59–72.
5. Bilgin, Beyza. “Mezhepler ve Dinler Arası Eğitim ve İşbirliği”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39/1 (1999): 1-26.
6. Bulut, Halil İbrahim. İslam Mezhepleri Tarihi. İstanbul: DİB Yayınları, 2. Basım, 2016.
7. Bora, Nurullah. Çoğulculuk Açısından Alevilere Göre Din Eğitimi ve Öğretimi. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya, 2009.
8. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. Çev. Mesut Bütün ve Selçuk Beşir Demir. 6. bs. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2021.

9. Çelik, Fatih. Lise Öğrencilerinin Dini Sosyalizasyon Sürecine Katılımı Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2006.
10. Diyanet İşleri Başkanlığı. Türkiye’de Dini Hayat Araştırması. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2014. Erişim 11 Ağustos 2025.
11. Doğru, Çetin. “Sosyal Bütünleşme ve Din Eğitimi İlişkisi Üzerine Bir Araştırma.” Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 30 (2022): 59–82.
12. Doğru, Çetin ve İsmail Sağlam. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Din Eğitimi Faaliyetlerinde Karşılaştıkları Sorunlar Üzerine Nitel Bir Araştırma (Iğdır İli Örneği)”. Dicle İlahiyat Dergisi, 26/2 (2024): 268-291.
13. Doğru, Çetin. Mezhepsel Çoğunluk Bağlamında Caferilerin Din Eğitimi ve Öğretimi ile İlgili Beklenti ve Önerileri Üzerine Bir Araştırma (Iğdır Örneği). Yüksek Lisans Tezi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ağrı, 2016.
14. Efeler, Nursaç. Lise Öğrencilerinde Dindarlık ve Sosyal Medya Bağımlılığı Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma: Gaziantep Şahinbey Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi, Amasya, 2023.
15. Erdoğan, Mihriban Betül. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin 21. Yüzyıl Becerilerine İlişkin Yeterlik Algıları. Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi, Şanlıurfa, 2025.
16. Güner, Ayşe. Lise Öğrencilerinde Stres, Başa Çıkma ve Dini Başa Çıkma. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya, 2006.
17. Güneş, Adem. Din Öğretimi Materyalleri. İstanbul: Dem Yayınları, 2019.
18. https://serdargunes.files.wordpress.com/2013/08/tc3bcrkiye-de-dini-hayat-araştırmasi-2014.pdf Kalelihan, Nihal. DKAB 10. Sınıf. Ankara: Bilim ve Kültür, 2024.
19. Kandemir, Sibel. “Lise Öğrencilerinde Dinî Tutum ve Din Dışı Yönelim”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 24/1 (Haziran 2024): 265‑290.
20. Keskin, Mehmet. Caferî İlmihali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2010.
21. Keskiner, Emine. “Okullardaki Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersleri ve Sorunları”, Türkiye’de Din Eğitimi ve Sorunları, ed. Mustafa Köylü (İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayıncılık, 2018), 49-83.
22. Köylü, Mustafa. Türkiye’de Din Eğitimi ve Sorunları. Ankara: Değerler Eğitimi Merkezi, 2018.
23. Kutlu, Sönmez. “Zorunlu Din Öğretiminde Mezhepler Üstü Yaklaşım ve Aleviliğin Müfredata Girmesi.” Kişisel web sitesi, 06 Eylül 2007. Erişim 26 Temmuz 2021. http://www.sonmezkutlu.net/?pnum=85 Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. Sınıflar). Ankara: MEB, 2005.
24. Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (İlkokul 4. Sınıf ve Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: MEB, 2018.
25. Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. Sınıflar). Ankara: MEB, 2018.
26. Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (İlkokul–Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara: MEB, 2024.
27. Millî Eğitim Bakanlığı. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. Sınıflar). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara: MEB, 2024.
28. Millî Eğitim Bakanlığı. İlkokul-Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı, 2024.
29. Millî Eğitim Bakanlığı. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: MEB, 2010.
30. Millî Eğitim Bakanlığı. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar) Öğretim Programı. Ankara: MEB, 2010.
31. Millî Eğitim Bakanlığı. Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (9, 10, 11 ve 12. Sınıflar) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı, 2024.
32. Nurullah Altaş, “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Programlarının Amaç-İçerik İlişkisi Açısından Değerlendirilmesi”, Ed. Recep Kaymakcan- Mahmut Zengin- Z. Şeyma Arslan, Türkiye’de Okullarda Din Öğretimi, (İstanbul: Dem Yayınları,2011), 129-152.
33. Osmanoğlu, Cemil. Çoğulcu Din Eğitimi ve DKAB Dersi. Ankara: Nobel, 2016.
34. Recai Doğan, “Okulda Din Dersi: Gelişimi ve Yönelimler”, Mehmet Bahçekapılı- Ahmet Ali Çanakçı, Din Eğitiminde Ana Konular, (Ankara: Eskiyeni Yayınları,2021), 293-314.
35. Şentürk, Fatma. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitaplarında Yer Alan Alevilik-Bektaşilik-Adâp ve Erkâna Dair Konular. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2023.
36. Taşın, Zekai. DKAB 12. Sınıf. Ankara: Erkad, 2024.
37. Taşın, Zekai. DKAB 7. Sınıf. Ankara: Erkad, 2024.
38. Töre, Zeliha Gül. Örnek Olay Destekli İstasyon Tekniğinin Sosyobilimsel Konuların Öğretimi Üzerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Binali Yıldırım Üniversitesi, Erzincan, 2018.
39. Turan, İbrahim. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Aleviliğin Öğretimi ile İlgili Yeterlik Algıları.” Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/2 (Aralık 2017): 879–902.
40. Yakup Uzunpolat-Münir Ecer, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre İslam Dışındaki Dinlerin Öğretimi”ed. Mahmut Zengin- Abdurrahman Hendek, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre Din Dersleri- Statü, Programlar ve Çoğulculuk (İstanbul: Dem Yayınları, 2021), s. 763-780.
41. Yılmaz, Hüseyin. “Alevilik-Sünnilik Açısından Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersleri.” Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/2 (2009): 189–209.
42. Zengin, Halise Kader. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarında Devletin Alevilik Algısı (Karşılaştırmalı Bir Analiz).” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 12/7 (2013): 63–87.
43. Zengin, Mahmut ve Abdurrahman Hendek. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre Din Dersleri: Statü, Programlar ve Çoğulculuk. İstanbul: Dem Yayınları, 2021.
44. Zengin, Mahmut. Cumhuriyet Dönemi Din Dersi Öğretim Programları ve Ders Kitaplarında Dinler, İnançlar ve İslam Düşüncesinde Yorumlar. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2017.
45. Zengin, Mahmut. “Din Eğitiminde Yapılandırmacı Yaklaşım: İmkan ve Sınırlılıklar”. Ed. Mehmet Bahçekapılı ve Ahmet Ali Çanakçı. Din Eğitiminde Ana Konular. Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2021, 163-186.