The Structural Transformation of the Family Institution in Turkey Within The Context of Secularization Paradigms

Öz

This study aims to examine the structural dynamics (e.g., urbanization, education, digitalization, and women's economic autonomy) that are transforming the family institution in Turkey and to analyze how these changes manifest as secularization tendencies in social life. The existing literature lacks comprehensive studies that holistically analyze the relationship between these transformations and secular practices within Turkey's unique cultural context. Therefore, this research seeks to fill a significant gap by elucidating the driving dynamics and their outcomes, which are experienced as forms of secularization, through three thematic areas: Transformation of Traditional Authority in the Family, the Impact of Social Media on Family Relationships, and Reconfiguration of Gender Roles. Employing qualitative documentary analysis, the study systematically reviews academic literature, official reports, media content, and statistical data, evaluating thematic patterns from a sociological perspective. The findings crystallize into three key domains: first, the erosion of traditional religious authority due to factors like urbanization and education, leading to individualized faith interpretations and disruptions in intergenerational value transmission; second, the transformation of family relations and privacy norms via digital communication, which redirects religious socialization from traditional channels; third, the questioning of traditional gender roles as women gain economic autonomy, thereby redefining marriage based on individual preferences. This process is interpreted within a framework that integrates the postulates of classical secularization theory with the eclectic paradigm's emphasis on dialectical interaction. Further in-depth and comparative field research is needed to achieve a more comprehensive understanding of its societal implications.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Secularization
• Family
• Gender Role
• Intergenerational Relations
• Digitalization
• Modernization in Turkey
• Religious Individualization

Sekülerleşme Paradigması Bağlamında Türkiye’de Aile Kurumunun Yapısal Dönüşümü

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de aile kurumunu dönüştüren küresel ve yerel yapısal dinamikleri (kentleşme, eğitim, dijitalleşme, kadınların ekonomik özerkliği gibi) sosyolojik açıdan ele almayı ve bu dönüşümlerin toplumsal yaşamda sekülerleşme eğilimleri olarak nasıl tezahür ettiğini analiz etmeyi hedeflemektedir. Mevcut literatürde bu yapısal değişimler ile seküler yaşam pratikleri arasındaki ilişkiyi, Türkiye’nin kültürel özgüllüğü içinde bütüncül bir şekilde inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Bu nedenle çalışmanın temel amacı; ailedeki dönüşümü tetikleyen dinamikleri, onların sekülerleşme olarak deneyimlenen sonuçlarını üç tematik başlık altında (Ailede Geleneksel Otorite’nin Dönüşümü, Sosyal Medya’nın Aile İçi İlişkilere Etkisi, Toplumsal Cinsiyet Rollerinin Yeniden İnşası) ortaya koyarak sosyolojik literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktır. Çalışma, nitel bir araştırma olup dokümantasyon analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Aile ve din sosyolojisine dair akademik literatür, resmî raporlar, medya içerikleri ve istatistiksel veriler sistematik biçimde incelenmiş; temalar arasındaki örüntüler sosyolojik bağlamda değerlendirilmiştir. Bulgular üç temel alanda somutlaşmaktadır: Birincisi, kentleşme ve eğitim gibi faktörlerle geleneksel dini otoritenin zayıflayarak bireysel inanç yorumlarına ve kuşaklar arası değer aktarımında kırılmalara yol açması; ikincisi, dijital iletişimin aile içi ilişkileri ve mahremiyet algılarını dönüştürerek dini sosyalizasyonun geleneksel kanallardan uzaklaşması; üçüncüsü, kadınların ekonomik özerkliği kazanmasıyla geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin sorgulanması ve evlilik kurumunun bireysel tercihler ekseninde yeniden tanımlanmasıdır. Bu süreç, klasik sekülerleşme teorisinin öngörüleri ile eklektik paradigmanın diyalektik etkileşim vurgusunu birleştiren bir çerçevede yorumlanmıştır. Daha derinlemesine ve karşılaştırmalı saha araştırmaları yapılması, sürecin toplumsal yansımalarını anlamada oldukça değerli olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Sekülerleşme
• Aile
• Toplumsal Cinsiyet Rolleri
• Kuşaklararası İlişkiler
• Türkiye’de Modernleşme
• Dini Bireyselleşme

Kaynakça

1. Ahmedi, Ekber Şah - Kılıç Ahmedi, Büşra. “Dinin Bireyselleşmesi Üzerine Niceliksel Bir Araştırma”. Bilimname 1/51 (30 Nisan 2024), 457-484. https://doi.org/10.28949/bilimname.1394681
2. Albayrak, Şule. “Batı Ülkelerinde Din-Devlet İlişkilerindeki Alternatif Modeller ve Türkiye Örneği”. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 48/48 (2015), 185-198.
3. Aluş, Yadigâr. “Kültürel ve Toplumsal Gerçekliğimiz Açısından Aile Anlayışlarının ve Türk Ailesinin Değerlendirmesi”. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 1/1 (2015), 15-24.
4. Amman, Mehmet Tayfun. “Türkiye’de Ailenin Açık ve Örtük Sekülerleşmesinin Sosyolojik Analizi”. Aile ve Eğitim Tartışmalı İlmi Toplantı. 41-69. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2010.
5. Arı, Yılmaz. “Sosyalleşme Süreci̇nde Ai̇le: Di̇nî Rol ve İşlevleri”. İLSAM Akademi Dergisi 3/2 (2023), 199-216.
6. Aydınalp, Halil. “Din ve Dünyevîleşme: Kuzey Kıbrıs Tatlısu Örneği-II”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 53/53 (2017), 97-128.
7. Bahadır, Osman. Osmanlılardan Cumhuriyete Sekülerleşme. İstanbul: Anahtar Kitaplar., 2019.
8. Bayer, Ali. “Sekülerleşme Din İlişkisi: Kuramsal Bir Yaklaşım”. KSÜ. İlahiyat Fakültesi Dergisi 16 (2010), 149-160. Bayer, Ali. Sekülerleşme ve Din. Ankara: İksad Publishing House, 2022.

9. Berger, Peter. “Reflections on the Sociology of Religion Today on JSTOR”. Sociology of Religion 62/4 (2001), 443-454.
10. Berkes, Niyazi. The Development of Secularism in Turkey. Montreal, 1964.
11. Bilici, Mucahit. “The Crisis of Religiosity in Turkish Islamism”. Middle East Report 288/1 (2018), 43-45.
12. Bruce, Steve. God is Dead: Secularization in the West. Oxford: Blackwell., 2002.
13. Canatan, Kadir - Aydın Avşar, Semra. “Anne-Baba ve Ergen Çocukların Mahremiyet Algısındaki Farklılıkların Sosyal Medya Üzerinden Okunması”. Çekmece İzü Sosyal Bi̇li̇mler Dergi̇si 7/15 (2019), 93-125.
14. Casanova, Jose. Public Religions in the Modern World. University of Chicago Press, 1994.
15. Casanova, Jose. “Rethinking Secularization: A Global Comparative Perspective”. 101-120. Brill, 2007. https://brill.com/display/book/edcoll/9789047422716/Bej.9789004154070.i-608_007.xml Casanova, Jose. “Sekülerleşmeyi Yeniden Düşünmek: Evrensel Bir Karşılaştırma.””. çev. Selman Yılmaz. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi 20143/2 (ts.), 220-236.
16. Ceylan, Servet - Gürsoy, Harun Barlas. “Kadın İstihdamı ve Boşanma İlişkisi: Türki̇ye Örneği”. Journal of Economics and Administrative Sciences 9/2 (2023), 88-104. https://doi.org/10.46849/guiibd.1239918 Çapçıoğlu, İhsan. “Sekülerleşen Toplumda Bireyselleşen Aile”. Turkish Studies 13/2 (2018), 19-34.
17. Çarkoğlu, Ali - Kalaycıoğlu, Ersin. Türkiye’de Aile, İş ve Toplumsal Cinsiyet. İstanbul: İstanbul Politikalar Merkezi., 2013. http://www.ipc.sabanciuniv.edu/wp-content/uploads/2014/02/Aile-2012-ISSP-FamilySurvey-final.pdf Çelik, Celaleddin. “Değişim Sürecinde Türk Aile Yapısı ve Din”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 08 (2010), 25-35.
18. Çobanoğlu, Alpaslan. “Türk Aile Yapısında ve Kültüründe Yakın Gelecekte Önem Kazanacağı Öngörülen Değişimler”. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 4/2 (2020), 68-80.
19. Darende, Ömer Faruk. “Modernization and Secularization: The Case of Kahramanmaraş Sütçü İmam University”. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/2 (2025), 277-310. https://doi.org/10.33460/beuifd.1766987 Demir, Ümit. “Sosyal Medya Kullanımı ve Aile İletişimi: Çanakkale’de Lise Öğrencileri Üzeri̇ne Bir Araştirma”. Selçuk Üni̇versi̇tesi̇ İleti̇şi̇m Fakültesi̇ Akademi̇k Dergi̇si̇ 9/2 (2016), 27-50. https://doi.org/10.18094/si.99029
20. Dereli, Mustafa Derviş. “Hervieu-Léger Sosyolojisi: Gelenek, Din ve Hafıza İlişkiselliğinde Bir Sekülerleşme Analizi”. İnsan ve Toplum 12/3 (2022), 159-192.
21. Dilber, Fadime. “Aile İçi İletişimde Sosyal Medya: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 33 (2019), 334-381. https://doi.org/10.14520/adyusbd.596980
22. Dobbelaere, Karel. “Sekülerleşmenin Anlamı ve Kapsamı”. Sekülerleşme Klasik ve Çağdaş Yaklaşımlar. 57-74. İstanbul: Otto Yayınları, 2021.
23. Dobbelaere, Karel. “Sekülerleşmenin Üç Yüzü: Toplumsal, Kurumsal ve Bireysel Sekülerleşme”. Kutsalın Dönüşü: 21. Yüzyılda Dinin Geleceği. ed. Ali Köse. 258-277. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
24. Duman, Mehmet Zeki. “Üniversitede Okuyan Z Kuşağının Değişen Aile Algısı ve Aile İçi İlişkilerde Yaşadığı Sorunlar”. Sosyolojik Bağlam Dergisi 2/April 2021 (2021), 20-36. https://doi.org/10.52108/2757-5942.2.1.2
25. Ekinci, Yusuf. “Kürt Sekülerleşmesi̇: Kuşak Karşılaştırması Üzeri̇nden Bi̇r Deği̇şi̇mi̇n Anali̇zi̇”. Muhafazakâr Düşünce Dergisi 16/Özel Sayı-1 (2020), 12-42.
26. Engin, Müslüm. “Türkiye’de Aile Yapısının Dönüşümü: Sorunlar ve Beklentiler”. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 2/1 (2022), 123-136.
27. Erkol, Mehmet. “Türkiye’de Dini Hayatı Anlamlandırmak: Dindarlık Olgusu ve Dindarlığın Ölçülmesi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17/2 (2015), 131-161.
28. Erol, Veysel. “Sosyal Medyanın Türk Aile Yapısına Etkisi”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 24/43 (2022), 1127-1139.
29. Ertit, Volkan. “God Is Dying in Turkey as Well: Application of Secularization Theory to a Non-Christian Society”. Open Theology 4/1 (2018), 198-211.
30. Ertit, Volkan. Sekülerleşme Teorisi. İstanbul: Liberte, 2019.
31. Eşmeli, İsmet. “Gençler ve Yeni Dini Hareketler”. Uluslararası 21. Yüzyılda Gençlik ve İnanç Eğilimleri. ed. Osman Aydınlı vd. 1/439-461. Ankara: İlahiyat Gaye Vakfı., 2022.
32. Ferah, Nimet. “Dijital Ebeveynlikte Dini Tutumlar Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Eskiyeni 49 (2017), 393-416.
33. Gül, Zeynep. Sekülerleşen Türki̇ye’de Ai̇leye Bakış: Üni̇versi̇te Öğrenci̇leri̇ Üzeri̇ne Bi̇r İnceleme. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
34. Güleç, Vusala. “Aile İlişkilerinin Sosyal Medyayla Birlikte Çöküşü”. Yeni Medya Elektronik Dergisi 2/2 (2018), 105-120. Gümüşay, İbrahim. “Türkiye’de Dini Otorite Meselesi ve Dini Bilginin Bireyselleşmesi”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 15 (2023), 221-242. https://doi.org/10.53112/tudear.1229066
35. Gündoğar, Hamdi. “Müslüman Kimliğine Yönelen İki Tehdit: Deizm ve Sekülerizm”. Journal of Analytic Divinity 4/2 (15 Aralık 2020), 245-257. https://doi.org/10.46595/jad.817254
36. Haberli, Mehmet. “Dijital Çağda Aile: Ebeveynleriyle İlişkisi Çerçevesinde Gençlik ve Din”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 7/3 (2023), 374-389.
37. Hadden, Jeffrey K. “Toward Desacralizing Secularization Theory”. Social Forces 3 (1987), 587-611. Hasgül Koşmaz, Mukadder. Sosyal Medyanın (dijital Kültür) Aile İlişkileri Üzerine Etkisi. Adıyaman: Adıyaman Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
38. Hocaoğlu, Neslihan. Dijital Dünyada Değişen Din Algısı. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Yüksek Lisans Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2023.
39. Hökelekli, Hayati - Çayır, Celal. “Gençlerin Din Değiştirip Hıristiyan Olmasında Etkili Olan Psiko-Sosyal Etkenler”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/1 (2006), 23-46.
40. Hökelekli, Hayati - Çayır, Celal. “Gençlerin Din Değiştirip Hıristiyan Olmasında Etkili Olan Psiko-Sosyal Etkenler”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/1 (2006), 23-46.
41. Kalaman, Sefer - Çelik, Fatih. “Türkiye’deki Evli Bireylerin Sosyal Medya Kullanımlarının Evlilikleri Üzerine Etkisi: Nitel Bir Araştırma”. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 13/19 (2019), 424-453. https://doi.org/10.26466/opus.589684
42. Karslı, Emine. “Modernleşme Sürecinde Çözülen Aile Yapısı ve Kadının Yeniden İnşası”. Uluslarararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi 1/1 (2019), 1-14.
43. Kılınç, Tuğba. Aile İçi İlişkiler Üzerine Sosyal Medyanın Etkisi. Konya: Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.
44. Kır Elitaş, Serpil. “Sosyal Medyanın Toplumsal Dönüştürücülüğü: Sosyal Medya Kullanan Ergenlerin Aile İçi İletişim Süreçlerine Katılım Düzeyleri Üzerine Nicel Bir Araştırma”. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 16/30 (31 Ekim 2020), 2616-2632. https://doi.org/10.26466/opus.777748
45. Kıral, Bilgen. “Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Döküman Analizi”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8/15 (2020), 170-189.
46. Kip, Ayşegül. “Sekülerleşme, Aile ve Din: Görünmeyen Aile”. Sosyolojik Açıdan Din ve Sekülerleşme El Kitabı. ed. Özcan Güngör - Yusuf Yaralıoğlu. 89-120. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2023.
47. Köse, Ali. “Modernleşme-Sekülerleşme Ilişkisi Üzerine Yeni Paradigmalar”. Kutsalın Dönüşü: 21. Yüzyılda Dinin Geleceği. ed. Ali Köse. 11-39. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
48. Krzyżanowska, Zuzanna. “Turkey: a Looming Demographic Crisis”. Centre for Eastern Studies, 1-5.
49. Mardin, Şerif. Religion and Social Change in Modern Turkey: The Case of Bediuzzaman Said Nursi. Albany: State University of New York Press, 1989.
50. Marty, Martin E. “Dinî-Seküler Dünyamız”. çev. Mehmet Ali Kirman. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/10 (2014), 131-138.
51. Metin, Onur. “Türkiye’de Aile Yapısındaki Değişim: Kalabalık Evlerden Bireysel Yaşama Geçişin Ekonomik ve Sosyal Nedenleri”, 10 Aralık 2024. https://hepsiveri.com/2024/12/turkiyede-aile-yapisi-degisimi-ve-ekonomik-nedenler/ Miş, Nebi. “Gençler Arasında Deizm Artıyor mu?” SETA. 12 Nisan 2018. Erişim 29 Temmuz 2025. https://www.setav.org/yorum/gencler-arasinda-deizm-artiyor-mu
52. Mutlu, M. Kayhan - Kahraman, Yavuz. “Değişim Yönetimi: Üniversite Öğrencilerinin İnanç Sistemindeki Değişimler”. Yönetim ve Ekonomi Dergisi 19/2 (2012), 219-237.
53. Öz, Nedim. “Modern-Seküler Süreçte Ailenin Çözülmesi”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/11 (2019), 795-835.
54. Özay, M. Günümüz Sosyolojı̇sı̇nde Modernleşme-Sekülerleşme-Dı̇n İlı̇şkı̇lerı̇. Basılmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2006.
55. Özay, Mehmet. Günümüz Sosyoloji̇si̇nde Modernleşme-Sekülerleşme-Di̇n İli̇şki̇leri̇. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2006.
56. Selman, Adnan - Üniversitesi, Süleyman Demirel. “Aile-Din İlişkisi ve Aile İçi Roller”. Akademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi 4/1 (2018), 13-20.
57. Stark, Rodney. “Toprağın bol olsun sekülerleşme”. Kutsalın Dönüşü: 21. Yüzyılda Dinin Geleceği. ed. Ali Köse. 60-99. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
58. Subaşı, Nejdet. Gündelik Hayat ve Dinsellik. İstanbul: İz Yayıncılık, 2004.
59. Sungur, Erol. “Postmodern Tüketim Kültürü ve Değişen Müslüman Kimliği”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/5 (2014), 131-165.
60. Şefkatli Tuksal, Hidayet. Kadın Karşıtı Söylemin İslam Geleneğindeki İzdüşümleri. Ankara: Otto Yayınları, 2023.
61. Şengül, Fatma Nur. “Kuramsal Boyutta Sekülerleşme ve Di̇n İli̇şki̇si̇”. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi 6/2 (2020), 315-332.
62. Şengül, Fatma Nur. “Kuramsal Boyutta Sekülerleşme ve Din İlişkisi”. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi 6/2 (2020), 315-332.
63. Tarhan, Nevzat. “Prof. Dr. Nevzat Tarhan: ‘Kültürel aktarımı aile değil sosyal medya yapıyor’”. Üsküdar Üniversitesi. Erişim 24 Mayıs 2025. https://uskudar.edu.tr/tr/icerik/7925/prof-dr-nevzat-tarhan-kulturel-aktarimi-aile-degil-sosyal-medya-yapiyor
64. Tekin, Mustafa. Kutsal Sekülarizm. İstanbul: Açılım Kitap, 2011.
65. Temizer Güneş, Merve. “Kuşaklararası İlişkilerde Entegrasyon Üzerine Bir Odak Grup Çalışması”. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi 13 (2022), 138-154.
66. Tunç, Harun. “Dindarlık ve Sekülerliğin Cinsiyetlendirilmesi Sorunsalı”. Amasya İlahiyat Dergisi 21 (2023), 289-310. Turan, Sümeyra Ünalan - Bilgin, Vejdi. “Toplumsal Cinsiyet Ekseninde Din ve Aile İçi Roller”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29/2 (2020), 459-493.
67. Turğut, Faruk. “Tarihsel Süreçte Aile Kurumunun Dönüşümü ve Geleceğine Yönelik Çıkarımlar”. Medeniyet ve Toplum Dergisi 1/1 (2017), 93-117.
68. Usmani, Sheikh Adnan Ahmed - Akmal, Zainab. “Social Media and Its Impact on Secularism in Society”. The Islamic Culture" As-Saqafat-ul Islamia 39 (2018), 7-14.
69. Ünalan Turan, Sümeyra. Toplumsal Cinsiyet Tutumlari Bağlaminda Aile İçi Sorumluluk Paylaşımı: Yükseköğrenim Görmüş Çalışan Dindar Kadınlar ve Eşleri Örneği. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
70. Üniversitesi, T. C. Üsküdar. “Günlük sosyal medya kullanım süresi arttıkça manevi yaşantı seviyesi azalıyor”. Üsküdar Üniversitesi. Erişim 03 Ağustos 2025. https://uskudar.edu.tr/tr/icerik/43158/gunluk-sosyal-medya-kullanim-suresi-arttikca-manevi-yasanti-seviyesi-azaliyor
71. Varışlı, Berfin vd. “Deği̇şen Toplumda Dünya Ai̇leleri̇: Ai̇le Örüntüleri̇ ve Hastalikta, Sağlikta Evli̇li̇kler”. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 24/62 (2024), 129-155. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1461520
72. Wilson, Bryan. “Sekülerleşme: Süregelen Model”. ed. Ömer Faruk Darende. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (2018), 127-135.
73. Yalçın, Mustafa - Yalçın, Melis. “Sosyal Medya Kullanımı ve Aile İçi̇ İleti̇şi̇m İli̇şki̇si̇: Üni̇versi̇te Öğrenci̇leri̇ Üzeri̇ne Bi̇r Araştirma”. Journal of International Social Research 11/57 (30 Haziran 2018), 738-743. https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2486
74. Yalçın, Salih. “Sekülerleşme Olgusu Bağlamında Ailenin Geleceği”. Din Sosyolojisi Araştırmaları 5/8 (2025), 58-73. Yaman, Fatih. “Sekülerleşmeyi̇ Türki̇ye Modernleşmesi̇ Üzeri̇nden Okumak”. Journal of History School 15/LVII (2024), 1315-1338.
75. Yamane, David. “Secularization on Trial: In Defense of a Neosecularization Paradigm”. Journal for the Scientific Study of Religion 36/1 (1997), 109-122. https://doi.org/10.2307/1387887 Yapıcı, Asım. “Modernleşme-Sekülerleşme Sürecinde Türk Gençliğinin Anlam Dünyasında Dinin Yeri (Çukurova Üniversitesi Örneği)”. Çukurova Üniversitesi Đlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (2009), 1-37.
76. Yaşar Ekici, Fatma. “Türk Aile Yapısının Değişim ve Dönüşümü ve Bu Değişim ve Dönüşüme Etki Eden Unsurların Değerlendirilmesi”. The Journal of Academic Social Science Studies (JASSS) 30 (2014), 209-224.
77. Zaid, Bouziane vd. “Digital Islam and Muslim Millennials: How Social Media Influencers Reimagine Religious Authority and Islamic Practices”. Religions 13/4 (2022), 1-15.
78. Zavalsız, Mesut. Sekülerleşme Sürecinde Üniversite Gençliğinin Dini Eğilimi. Samsun: 19 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
79. DataReportal – Global Digital Insights. “Digital 2024: Turkey”. 23 Şubat 2024. Erişim 03 Ekim 2025. https://datareportal.com/reports/digital-2024-turkey
80. Doğum İstatistikleri, 2023. Türkiye İstatistik Kurumu, 15 Mayıs 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Birth-Statistics-2023-53708
81. Evlenme ve Boşanma İstatistikleri, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu, 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194
82. İstatistiklerle Aile, 2024. 53898. Türkiye İstatistik Kurumu, 14 Mayıs 2025. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2024-53898
83. T24. “KONDA Genel Müdürü Ağırdır: AKP’nin ‘Dindar Nesil’ Mühendisliği Tutmadı; Oruç Tutan, Namaz Kılanların Oranı Düştü”. Erişim 25 Mayıs 2025. https://t24.com.tr/video/konda-genel-muduru-agirdir-akp-nin-dindar-nesil-muhendisligi-tutmadi-oruc-tutan-namaz-kilanlarin-orani-dustu,24966
84. “TÜİK 2024 Verilerini Açıkladı: Doğum Hızı Düşüyor - Son Dakika Ekonomi Haberleri | Ntv Para”. Erişim 27 Mayıs 2025. https://www.ntv.com.tr/ntvpara/tuik-2024-verilerini-acikladi-dogum-hizi-dusuyor