Character Types in Religiously-Themed Novels and Their Function in Conveying the Islamic Message

Yıl 2025, Sayı: 59, 371 - 397, 29.12.2025

İlhan Yıldız , Halil İbrahim Haksever

https://doi.org/10.17120/omuifd.1766989

Öz

In religious novels, the Islamic message is conveyed through specific character types. These types are functionally employed to ensure the direct transmission of the message without leaving room for doubt. The frequent use of the same character types, their predictable actions, and their stereotypical emotions and thoughts create challenges in effectively conveying the Islamic message. Examining these character types in religious novels is crucial for identifying and addressing issues in message transmission. This study aims to analyze the character types present in religious novels and evaluate their functionality in conveying the Islamic message.

Anahtar Kelimeler

Turkish Islamic Literature , novel , type , Islamic message

Dini Muhtevalı Romanlarda Tipler ve İslami Mesajın Aktarımındaki İşlevselliği

Öz

Dini muhtevalı romanlarda İslami mesaj belli başlı tipler üzerinden verilir. Bu tipler, İslami mesajın herhangi bir şüpheye mahal bırakmaksızın doğrudan aktarımını sağlamak üzere işlevsel olarak kullanılırlar. Birçok romanda aynı tiplerin kullanılması, bu tiplerin öngörülebilir eylemlerde bulunması, basmakalıp duygu ve düşüncelere sahip olması İslami mesajın aktarımında sorun teşkil eder. Dini muhtevalı romanlarda yer alan tiplerin incelenmesi, mesajın aktarımında ortaya çıkan sorunların tespiti ve çözümü bağlamında önem arz eder. Bu çalışma, dini muhtevalı romanlarda yer alan tipleri ve bu tiplerin İslami mesajın aktarımındaki işlevselliğini tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türk-İslam Edebiyatı , roman , tip , İslami mesaj

Etik Beyan

Bu makale, İlhan Yıldız tarafından hazırlanan “2000 Sonrası Dini Muhtevalı Türk Romanları Bağlamında İslami Roman Teorisi” adlı doktora tezinin dördüncü bölümündeki “şahıs kadrosu” başlıklı kısımdan üretilmiştir.

Kaynakça

• Akçay, Ahmet Sait. Bellekteki Huriler–İslamcı Popülist Kültüre Eleştirel Bir Bakış. İstanbul: Okur Kitaplığı-Metamorfoz Yayıncılık, 2012.
• Aktaş, Cihan. Bacı’dan Bayan’a İslamcı Kadınların Kamusal Alan Tecrübesi, İstanbul: Kapı Yayınları, 2005.
• Aktaş, Cihan .Bana Uzun Mektuplar Yaz. İstanbul: Kapı Yayınları, 2005.
• Aktaş, Cihan. Seni Dinleyen Biri. İstanbul: Kapı Yayınları, 2007.
• Aktaş, Cihan. Sınıra Yakın. İstanbul: İz Yayıncılık, 2012.
• Aktaş, Cihan. Şirin’in Düğünü. İstanbul: İz Yayıncılık, 2016.
• Barbarosoğlu, Fatma. Kamusal Alanda Başörtülüler. İstanbul: Profil Yayınları, 2015.
• Booth, Wayne. Kurmacanın Retoriği. çev. Bülent O. Doğan. İstanbul: Metis Eleştiri, 2012.
• Çayır, Kenan. Türkiye’de İslâmcılık ve İslâmî Edebiyat–Toplu Hidayet Söyleminden Yeni Bireysel Müslümanlıklara. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2005.
• Çetintaş, Elif Veske. Kalbe Düşen Sızı -Zülâlîn Hikâyesi. İstanbul: Eşik Yayınları, 2019.
• Çevik, Neslihan. Türkiye ve Ötesinde Müslümanlık-Modern Dünyada Din. Ankara: Hece Yayınları, 2017.
• Çil, Hüseyin. Bedeni Kurgulamak. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2017.
• Eraslan, Sibel. Saklı Kitap. İstanbul: Timaş Yayınları, 2013.
• Ertuğrul, Halit. Affet Beni Allah’ım. İstanbul: Nesil Yayınları, 2021.
• Ertuğrul, Halit. Aysel. İstanbul: Nesil Yayınları, 2021.
• Ertuğrul, Halit. Canan. İstanbul: Nesil Yayınları, 2006.
• Ertuğrul, Halit. Cennete Giden Günahkâr. İstanbul: Nesil Yayınları, 2021.
• Ertuğrul, Halit. Emre, İstanbul: Nesil Yayınları, 2005.
• Ertuğrul, Halit. Kendini Arayan Adam. Ankara: Nesil Yayınları, 2018.
• Ertuğrul, Halit. Kendini Arayan Kadın. Ankara: Nesil Yayınları, 2018.
• Ertuğrul, Halit. Kendini Bulan Kadın. Ankara: Nesil Yayınları, 2018.
• Girard, Rene. Romantik Yalan ve Romansal Hakikat. çev. Arzu Etensel İldem. İstanbul: Metis Yayınları, 2020.
• Haksal, Ali Haydar. İki Ateş Arasında. İstanbul: İz Yayıncılık, 2016.
• Hekimoğlu İsmail. Cumhuriyet Çocuğu. İstanbul: Timaş Yayınları, 2006.
• Hekimoğlu İsmail. Maznun. İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
• Hekimoğlu İsmail. Sibel. İstanbul: Timaş Yayınları, 2014.
• Huyugüzel, Ömer Faruk. Eleştiri Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018.
• Jahn, Manfred. Anlatıbilim. çev. Bahar Dervişcemaloğlu. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2015.
• Kaplan, Mehmet. Kültür ve Dil. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2019.
• Köse, Elifhan. Sessizliği Söylemek-Dindar Kadın Edebiyatı, Cinsiyet ve Beden. İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.
• Kutlu, Mustafa. Yoksulluk İçimizde. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2011.
• Necip el-Keylâni. İslâmî Edebiyata Giriş. çev. Ali Nar. İstanbul: Risale Yayınları, 1988.
• Noyan. Sema. Romanda Mistik Eğilimler. Ankara: Hece Yayınları, 2016.
• Özdenören, Rasim. Müslümanca Yaşamak. İstanbul: İz Yayınları, 2013.
• Pala, İskander. Mihmandar. İstanbul: Kapı Yayınları, 2014.
• Pala, İskender. Abum Rabum. İstanbul: Kapı Yayınları, 2017.
• Poyaz, Esra Fahriye. “Popüler Siyer Romanlarına Eleştirel Bir Yaklaşım Denemesi”. Sîreti Sûrette Görmek I-II. İstanbul: Meridyen Destek Derneği, 2018, 69-80.
• Ramazanoğlu, Yıldız. İkna Odası. İstanbul: İz Yayıncılık, 2021.
• Süngü, Güray. Mehmet’i Sakatlayan Serçe Parmağı. İstanbul: Dedalus Yayınları, 2017.
• Şafak, Elif. Aşk. İstanbul: Doğan Kitap, 2009.
• Şenler, Şule Yüksel. Huzur Sokağı. Ankara: Nur Yayınları, 1989.
• Şenler, Yaşar. Türk Romanında Reformist Tipler. Konya: Palet Yayınları, 2009.
• Şenlikoğlu, Emine. Bir Gönül Mücadelesi İstanbul: Mektup Yayınları, 2014.
• Şenlikoğlu, Emine. Bir İmam Hatipli Vardı. İstanbul: Mektup Yayınları, 2018.
• Şişman, Nazife. “Türkiye’de ‘Çağdaş’ Kadınların ‘İslamcı’ Kadın Algısı”. Osmanlı’dan Cumhuriyete Kadın Tarihinin Dönüşümü, ed. Yıldız Ramazanoğlu, İstanbul: Pınar Yayınları, 2000.
• Yalsızuçanlar, Sadık. Anka. İstanbul: Timaş Yayınları, 2013.
• Yalsızuçanlar, Sadık. Cam ve Elmas. İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
• Yalsızuçanlar, Sadık. Diyamandi. İstanbul: H Yayınları, 2016.
• Yavuz, Hilmi. Roman Kavramı ve Türk Romanı. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1977.
• Yıldız, Ahmed Günbay. Güneşe Matem Düştü. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
• Yıldız, Ahmed Günbay. Hülyalar Hüzün Açtı. İstanbul: Timaş Yayınları, 2018.
• Yıldız, Ahmet Günbay. Leyla Yokuşu. İstanbul: Timaş Yayınları, 2019.
• Yıldız, İlhan. 2000 Sonrası Dinî Muhtevalı Türk Romanları Bağlamında İslâmî Roman Teorisi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023. https://tez. yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.
• Yılmaz, Ahmet. “Osmanlıdan Cumhuriyete Kadın Kimliğinin Biçimlendirilmesi”. ÇTTAD 9/20-21 (2010/Bahar-Güz), 191-212.