An Examination of a Papyrus Copy Thought to Belong to ʿAbdallāh b. Lahīʿa (d. 174/790) as a Source for Nuʿaym b. Ḥammād (d. 228/843)

Öz

This article examines a papyrus fragment believed to belong to ʿAbdallāh b. Lahīʿa (d. 174/790) and considered a source for Nuʿaym b. Ḥammād’s (d. 228/843) work, Kitāb al-Fitan. Papyrus documents from the 2nd and 3rd centuries AH are significant for shedding light on the history of ḥadīth since the existing literature primarily relies on manuscripts from the 5th century onwards. The papyrus under scrutiny is registered as “A.P. 10136” in the Papyrus Collection of the Austrian National Library. Dating to the 2nd century AH/8th century CE, this single-leaf papyrus has a total of 28 lines written in black ink on both sides. It contains approximately 12 ḥadīths, almost all of which are also found in Nuʿaym b. Ḥammād’s Kitāb al-Fitan. All these ḥadīths were narrated by ʿAbdallāh b. Lahīʿa. The absence of his name in the text suggests that the page was part of his personal notes. Although the ḥadīths are considered weak or fabricated (mawḍūʿ), the papyrus’s value lies in demonstrating the faithful transmission of these traditions from 2nd century AH Egypt to later generations. The article concludes that this papyrus confirms the authenticity of Nuʿaym b. Ḥammād’s work and challenges the speculative claims that ḥadīth literature is unreliable due to its reliance on late manuscripts.

Anahtar Kelimeler

• Hadith
• ʿAbdallāh b. Lahīʿa
• Nuʿaym b. Ḥammād
• Kitāb al-Fitan
• Papyrus

Nuaym b. Hammâd’ın (öl. 228/843) Kaynağı Olarak Abdullah b. Lehîa’ya (öl. 174/790) Ait Olduğu Düşünülen Bir Papirüs Nüshasının İncelenmesi

Öz

Öz Bu makale, Nuaym b. Hammâd’ın (öl. 228/843) Kitâbü'l-Fiten adlı eserinin kaynağı olduğu düşünülen, Abdullah b. Lehîa’ya (öl. 174/790) ait bir papirüs parçasını incelemektedir. Hadis literatürünün 5. yüzyıl ve sonrasına ait nüshalara dayanması nedeniyle, 2. ve 3. yüzyıllardan kalma papirüslerin hadis tarihine ışık tutması büyük önem taşımaktadır. İncelenen bu papirüs, Avusturya Millî Kütüphanesi’nde “A.P. 10136” kayıt numarasıyla yer almaktadır. Tahminen 8. yüzyıla (hicrî 2. yüzyıl) ait olan bu tek yapraklı papirüsün hem ön hem de arka yüzünde siyah mürekkeple yazılmış toplam 30 satır bulunmaktadır. Papirüs, büyük oranda Nuaym b. Hammâd’ın Kitâbü’l-Fiten’inde de bulunan yaklaşık 12 hadisi içermektedir. Bu hadislerin tamamı Abdullah b. Lehîa tarafından rivayet edilmiştir. Metinde İbn Lehîa’nın adının geçmemesi, araştırmacıların bu sayfanın onun kişisel notlarına ait olduğu sonucuna varmasına neden olmuştur. Hadislerin zayıf (veya mevzû) olarak değerlendirilmesine rağmen, papirüsün önemi, hicrî 2. yüzyılda Mısır’da dolaşımda olan bu rivayetlerin sonraki nesillere sadakatle aktarıldığını göstermesidir. Makale, bu papirüsün Nuaym b. Hammâd’ın eserinin otantikliğini teyit ettiğini ve hadis literatürünün geç dönem yazmalara dayandığına dair spekülatif iddiaların bu örnek özelinde geçerli olmadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Abdullah b. Lehîa
• Nuaym b. Hammâd
• Kitâbü’l-Fiten
• Papirüs

Kaynakça

1. Abbott, Nabia. Studies in Arabic literary Papyri II: Qur’anic commentary and tradition. Chicago: The University of Chicago, 1967.
2. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnaût v.dğr. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
3. Akgün, Hüseyin. “Abū ʿAbdurrahmān ʿUbaydullāh b. Muhammad b. Hafs al-ʿAyshī al-Qurashī al-Basrī (d. 228/843) and His Hadith Booklet”. Hadis ve Siyer Araştırmaları Dergisi. 6/2 (2020), 199-254.
4. Akgün, Hüseyin. “Ali B. Ma’bed El-Mısrî’ye (öl. 218/833) Nispet Edilen Bir Hadis El Yazmasının İncelenmesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 45 (Aralık 2018), 35-60. https://doi.org/10.17120/omuifd.463022.
5. Akgün, Hüseyin. “İbn Şihâb Ez-Zührî’ye (Öl. 124/742) Nispet Edilen Mısır Menşeli Bir Papirüsteki Rivâyetlerin Mütâbaat Bakımından İncelenmesi”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 20/2 (Eylül 2020), 651-687. https://doi.org/10.33415/daad.750836
6. Brockopp, J. (2020). “Ibn Lahīʿa”. Encyclopaedia of Islam (3. Edisyon). Ed. K. Fleet vd. Erişim 20 Mayıs 2025. https://doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_30875
7. Bsees, Ursula. “Chapter 4 The Second Source of Islam: Reconsidering Ḥadīth Papyri”. In From Qom to Barcelona, (Leiden, The Netherlands: Brill, 2020) doi: https://doi.org/10.1163/9789004443877_005
8. Çelik, Ali. “Nuaym b. Hammâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2021, 33/219. Dalgın, Nihat. “İbn Lehîa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1999, 158-159.

9. Dur, İsmail Furkan. Nuaym b. Hammâd ve Kitâbu’l-Fiten’i. Ankara: Ankara Üniversitesi, SBE, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
10. İbn Adî, Ebû Ahmed el-Cürcânî. el-Kâmil fî duafâi’r-ricâl. thk. Adil Ahmed Abdülmevcûd v.dğr. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
11. İbn Ebû Hayseme, Ebû Bekir Ahmed b. Ebî Hayseme. et-Târîhu’l-kebîr (es-Sifru’s-sâlis). thk. Salâh b. Fethi Helel. Kahire: el-Fâruku’l-Hadîse, 2004.
12. İbn Hacer Askalânî, Ebü’l-Fadl Ahmed b. Alî. Tehzîbü’t-Tehzîb. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1984.
13. İbn Yûnus, Ebû Saîd Abdurrahman b. Ahmed b. Yûnus es-Sadefî. Târîhu İbn Yûnus es-Sadefî. thk. Abdülfettâh Fethî Abdülfettâh. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1421/2000.
14. Khoury, Raif Georges. Abd Allah Ibn Lahia (97-174 / 715-790): juge et grand maitde de l’ecole Egyptienne. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1986.
15. Müslim, Müslim b. el-Haccâc Ebü’l-Huseyn. el-Câmiʿu’s-sahîh, thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1956.
16. Nuaym b. Hammâd, Ebû Abdullah el-Mervezî. Kitâbü’l-Fiten. thk. Semîr Emîn ez-Züheyrî. Kahire, Mektebetü’t-Tevhîd, 1412/1991.
17. Österreichische Nationalbibliothek, “Papyrussamlung”, http://data.onb.ac.at/rec/RZ00014839 Erişim 21 Mayıs 2025. Razû, Hasen Muzaffer. el-İmâmü’l-muhaddis Abdullah b. Lehî‘a. Beyrut, Dâru’l-Cîl,1416/1996.
18. Schoeler, Gregor. “Sözlü Tora ve Hadis: Rivâyet, Yazım Yasağı, Redaksiyon/Mündliche Thora und Hadit: Überlieferung, Schreibverbot, Redaktion”. çev. Hüseyin Akgün. HTD, 6/1 (2008), 135-173.
19. Zehebî, Ebû Abdillâh Şemseddîn. Siyeru a‘lâmi’n-nübelâ. thk. Şuayb Arnaût. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.