Akademik Akıl ile İnanan Kalbin Sentezi: İlahiyat Öğrencileri İçin Kur’an ile İlişki Ölçeği’nin (KİÖ) Geliştirilmesi

Öz

İlahiyat eğitimi, doğası gereği öğrencileri “akademik aklın” eleştirel disiplini ile “inanan kalbin” manevi teslimiyeti arasında karmaşık bir sentez kurmaya zorlamaktadır. Ancak mevcut literatürdeki ölçme araçları, öğrencilerin Kur'an-ı Kerim ile kurdukları bu çok katmanlı ilişkiyi genellikle “okuma sıklığı” gibi davranışsal boyutta ele almakta, varoluşsal ve entelektüel bütünleşmeyi ölçmekte yetersiz kalmaktadır. Bu çalışma, ilahiyat fakültesi öğrencilerinin Kur'an-ı Kerim ile kurdukları ilişkinin doğasını; manevi yönelim, akademik ilgi ve bu iki alanın bütünleşmesi ekseninde değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek amacıyla yürütülmüştür. Metodolojik araştırma desenine sahip çalışmanın verileri, 2025-2026 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Bayburt Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde öğrenim gören lisans öğrencilerinden iki aşamalı olarak toplanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde, 161 öğrenciden elde edilen verilerle açımlayıcı faktör analizi (AFA), 288 öğrenciden elde edilen verilerle ise doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, toplam varyansın %63,214’ünü açıklayan, 13 madde ve üç alt boyuttan (Manevi Yönelim, Bütünleşme, Akademik İlgi) oluşan psikometrik açıdan güçlü bir yapı elde edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, modelin mükemmel uyum iyiliği değerlerine sahip olduğunu göstermiştir (χ²/sd= 2.471, RMSEA=.072, CFI=.942). Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) ise .884 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak literatüre kazandırılan “Kur'an ile İlişki Ölçeği (KİÖ)”, öğrencilerin Kur’an’ı Kerim ile kurdukları ilişkiyi sadece teknik bir okuma eylemi olarak değil, akademik merak ve manevi huşunun iç içe geçtiği bütüncül bir tecrübe olarak ölçme imkânı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Kur'an-ı Kerim
• Kur'an ile İlişki
• Ölçek Geliştirme
• İlahiyat Öğrencileri.

Destekleyen Kurum

Herhangi bir finansman ya da destekleyen kuruluş yoktur.

Etik Beyan

Veri toplama sürecine başlanmadan önce Bayburt Üniversitesi Etik Kurulu’nun 15.10.2025 tarihli ve 463 sayılı kararı ile araştırmanın etik açıdan uygun olduğu belgelenmiştir

Teşekkür

Araştırmacı, araştırmaya katkı sunan herkese teşekkürü borç bilir.

The Synthesis of the Academic Mind and the Believing Heart: Development of the Relationship with the Quran Scale (RQS) for Theology Students

Öz

Theological education inherently compels students to establish a complex synthesis between the critical discipline of the "academic mind" and the spiritual submission of the "believing heart." However, existing measurement instruments in the literature generally approach this multi-layered relationship from a behavioral dimension, such as "reading frequency," and remain insufficient in measuring existential and intellectual integration. This study was conducted to develop a valid and reliable measurement instrument capable of evaluating the nature of the relationship Theology Faculty students establish with the Quran, centered on the axes of spiritual orientation, academic interest, and the integration of these two domains. The data of this methodological study were collected in two stages from undergraduate students studying at the Bayburt University Faculty of Theology during the fall semester of the 2025-2026 academic year. During the scale development process, exploratory factor analysis (EFA) was conducted with data obtained from 161 students, and confirmatory factor analysis (CFA) was conducted with data from 288 students. As a result of the analyses, a psychometrically robust structure consisting of 13 items and three sub-dimensions (Spiritual Orientation, Integration, and Academic Interest) that explains 63.214% of the total variance was obtained. Confirmatory factor analysis results demonstrated that the model possesses strong goodness-of-fit indices (χ²/df= 2.471, RMSEA=.072, CFI=.942). The internal consistency coefficient (Cronbach's Alpha) of the scale was calculated as .884. Consequently, the "Relationship with the Quran Scale (RQS)" introduced to the literature provides the opportunity to measure students' relationship with the Quran not merely as a technical reading act, but as a holistic experience where academic curiosity and spiritual reverence intertwine

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• The Qur'an
• Relationship with the Qur'an
• Scale Development
• Theology Students.

Destekleyen Kurum

There is no funding or supporting organization.

Etik Beyan

Before the data collection process began, the Bayburt University Ethics Committee's decision dated October 15, 2025, and numbered 463, documented that the research was ethically appropriate.

Teşekkür

The researcher owes a debt of gratitude to everyone who contributed to the research.

Kaynakça

1. Acar, Mehmet Maşuk - Genç, Muhammet Fatih. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Kur’an Okuma ve Tecvid Dersine Karşı Tutumları (Kocaeli Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği)”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 6/2 (Aralık 2022), 605-630. https://doi.org/10.5281/zenodo.7444186
2. Allport, Gordon W. - Ross, J. Michael. “Personal Religious Orientation and Prejudice”. Journal of Personality and Social Psychology 5/4 (1967), 432-443. https://doi.org/10.1037/h0021212
3. Altaş, Nurullah. Gençlik Döneminde Din Olgusu ve Liselerde Din Öğretimi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2004.
4. Ay, Mustafa Fatih. “İlahiyat Eğitimi Dindarlığı Etkiliyor mu? İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Deneyimleri Çerçevesinde Fenomenolojik Bir Araştırma”. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi 7/1 (Haziran 2021), 297-325. https://doi.org/10.47424/tasavvur.906269
5. Aygün, Abdullah - Karadeniz, Hayrettin. “Üniversite Gençlerinin Kur’an’a Dair İlgi, Algı ve Bilgileri: Giresun Üniversitesi Örneği”. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi 9/16 (2017), 97-133.
6. Ayre, C., & Scally, A. J. (2014). Critical values for Lawshe’s content validity ratio: Revisiting the original methods of calculation. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79-86. https://doi.org/10.1177/0748175613513808
7. Bentler, Peter M. “Comparative Fit Indexes in Structural Models”. Psychological Bulletin 107/2 (1990), 238-246. https://doi.org/10.1037/0033-2909.107.2.238
8. Bird, Darlene L. - Smith, Simon G. Theology and Religious Studies in Higher Education: Global Perspectives. New York: Continuum, 2009.

9. Byrne, Barbara M. “Structural Equation Modeling With AMOS, EQS, and LISREL: Comparative Approaches to Testing for the Factorial Validity of a Measuring Instrument”. International Journal of Testing 1/1 (2001), 55-86. https://doi.org/10.1207/S15327574IJT0101_4
10. Cattell, Raymond B. The Scientific Use of Factor Analysis in Behavioral and Life Sciences. Boston, MA: Springer US, 1978. https://doi.org/10.1007/978-1-4684-2262-7
11. Cohen, Ronald Jay - Swerdlik, Mark E. - Sturman, Edward D. Psychological Testing and Assessment: An Introduction to Tests and Measurement. 8. Basım. New York: McGraw-Hill, 2013.
12. Costello, Anna B. - Osborne, Jason. “Best Practices in Exploratory Factor Analysis: Four Recommendations for Getting the Most from Your Analysis”. Practical Assessment, Research, and Evaluation 10/7 (Temmuz 2005), 1-9. https://doi.org/10.7275/jyj1-4868
13. Creswell, John W. Araştırma Deseni: Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. çev. Selçuk Beşir Demir. Ankara: Eğiten Kitap, 2017.
14. Cronbach, Lee J. “Coefficient Alpha and the Internal Structure of Tests”. Psychometrika 16/3 (Eylül 1951), 297-334.
15. Çakmak, Ahmet - Ecer, Münir. “Seçmeli Kur’an-ı Kerim Dersine Yönelik Motivasyon Ölçeğinin (SKKMÖ) Geliştirilmesi ve Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/2 (2020), 679-707. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.737811
16. Dağcı, Abdullah - Kartopu, Saffet. “Üniversite Öğrencilerinin Kur’an-ı Kerim’e Yönelik Algıları: Müslüman-Türk Örneklem Üzerine Metaforik Bir Araştırma”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/12 (2017), 235-253.
17. DeVellis, Robert F. Scale Development: Theory and Applications. 4. Basım. Thousand Oaks: SAGE Publications, 2016.
18. Field, Andy. Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. 4. Basım. Los Angeles: SAGE Publications, 2013.
19. Fornell, Claes - Larcker, David F. “Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error”. Journal of Marketing Research 18/1 (Şubat 1981), 39-50. https://doi.org/10.2307/3151312 Foster, Charles R. vd. Educating Clergy: Teaching Practices and Pastoral Imagination. San Francisco: Jossey-Bass, 2006.
20. Frankl, Viktor Emil. Man’s Search For Meaning. U.S.A.: Washington Square Press, 1988.
21. George, Darren - Mallery, Paul. IBM SPSS Statistics 26 Step by Step: A Simple Guide and Reference. 16. Basım. New York: Routledge, 2019. https://doi.org/10.4324/9780429056765
22. Gündüz, Şinasi (ed.). Din ve İnanç Sözlüğü. Konya: Vadi Yayınları, 1998.
23. Hair, Joseph F. vd. Multivariate Data Analysis. Upper Saddle River, NJ: Pearson, 2010.
24. Hill, Peter C. - Hood, Ralph W. (ed.). Measures of Religiosity. Birmingham, Ala: Religious Education Pr, 1999.
25. Hinkin, Timothy R. “A Brief Tutorial on the Development of Measures for Use in Survey Questionnaires”. Organizational Research Methods 1/1 (Ocak 1998), 104-121. https://doi.org/10.1177/109442819800100106 Hu, Li-tze - Bentler, Peter M. “Cutoff Criteria for Fit Indexes in Covariance Structure Analysis: Conventional Criteria Versus New Alternatives”. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal 6/1 (1999), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
26. Huang, Chun-Che vd. “An Empirical Analysis of the Antecedents and Performance Consequences of Using the Moodle Platform”. International Journal of Information and Education Technology 3/2 (2013), 217-221. https://doi.org/10.7763/IJIET.2013.V3.267
27. Karasakal, Şaban. “Kur’ân ve Psikoloji İlişkisi Üzerine”. Journal of Turkish Studies 8/12 (2013), 679-679. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6015
28. Kirkpatrick, Lee A. Attachment, Evolution, and the Psychology of Religion. New York: The Guilford Press, 2005. Koç, Mustafa. “Ruh Sağlığı ile Dini Başa Çıkma Metodu Olarak Dua ve İbadet Fenomeni Arasındaki İlişki Üzerine Psikolojik Bir Yaklaşım”. Ekev Akademi Dergisi 9/24 (2005), 11-32.
29. Koenig, Harold G. “Religion, Spirituality, and Health: The Research and Clinical Implications”. International Scholarly Research Notices 2012/1 (2012), 1-33. https://doi.org/10.5402/2012/278730
30. Koenig, Harold G. - Al Zaben, Faten. “Psychometric Validation and Translation of Religious and Spiritual Measures”. Journal of Religion and Health 60/5 (2021), 3467-3483. https://doi.org/10.1007/s10943-021-01373-9
31. Koenig, Harold G. - Carey, Lindsay B. “Approaches for Analyzing the Relationship Between Spirituality and Health Using Measures Contaminated with Indicators of Mental and Social Health”. Journal of Religion and Health 64/2 (2025), 1276-1286. https://doi.org/10.1007/s10943-025-02249-y
32. Lawshe, C. H. “A Quantitative Approach to Content Validity”. Personnel Psychology 28/4 (1975), 563-575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
33. MacCallum, Robert C. vd. “Power Analysis and Determination of Sample Size for Covariance Structure Modeling”. Psychological Methods 1/2 (1996), 130-149. https://doi.org/10.1037/1082-989X.1.2.130
34. Masten, Ann S. “Ordinary Magic: Resilience Processes in Development”. American Psychologist 56/3 (Mart 2001), 227-238. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.227
35. Murat, Ayşe. “Tanrı’ya Sığınmak: Dinî Başa Çıkma Üzerine Psiko-Sosyal Bir Araştırma”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/12 (2017), 335-341.
36. Nunnally, Jum C. - Bernstein, Ira H. Psychometric Theory. 3. Basım. New York: McGraw-Hill, 1994.
37. Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press, 1997.
38. Pargament, Kenneth I. - Feuille, Margaret - Burdzy, Donna. “The Brief RCOPE: Current Psychometric Status of a Short Measure of Religious Coping”. Religions 2/1 (2011), 51-76. https://doi.org/10.3390/rel2010051 Schermelleh-Engel, Karin - Moosbrugger, Helfried - Müller, Hans. “Evaluating the Fit of Structural Equation Models: Tests of Significance and Descriptive Goodness-of-Fit Measures”. Methods of Psychological Research 8/2 (2003), 23-74.
39. Şenat, Asiye Fatma. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Anlayarak Kur’an Okuma Durumları Üzerine Bir Çalışma”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 52/1 (2011), 143-164. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000001061
40. Tabachnick, Barbara G. - Fidell, Linda S. Using Multivariate Statistics. 5. Basım. Boston, MA: Allyn & Bacon/Pearson Education, 2007.
41. Yalom, Irvin D. Existential Psychotherapy. New York: Basic Books, 1980. Yapıcı, Asım. Ruh Sağlığı ve Din: Psiko-Sosyal Uyum ve Dindarlık. Adana: Karahan Kitabevi, 2007.