“İstanbul (Bey)Efendisi”: Kayboluşuna Üzülünen İstanbul Beyefendileri ve Hanımefendilerinin Özlenen Özellikleri

Öz

Bu yazıda ilk önce İstanbul şehri ve İstanbul İnsanı (İstanbulluluk) üzerine kısa bir giriş yapıldıktan sonra asıl konu olan İstanbul Efendisi (Beyefendisi, Hanımefendisi) konusuna geçilmektedir. Burada da önce İstanbul Efendisinin tanımı ve temel özellikleri üzerinde durulmakta, sonra bu insan tipinin bazı örnekleri tanıtılmakta, daha sonra da bu zarif İstanbul/Türk beyefendi tipinin günümüzde yaygınlaştırılabilmesine ilişkin kısa tartışma ve önerilerde bulunulmaktadır. Bize göre İstanbul efendiliğinin günümüzde de yaşatılması ve yaygınlaştırılması hem mümkün hem de çok gereklidir.

Anahtar Kelimeler

• Efendilik
• İstanbul Efendisi
• İstanbul Beyefendisi
• İstanbul Hanımefendisi

“The ‘Istanbul Gentleman’: The Cherished Qualities of Istanbul Gentlemen and Ladies Whose Decline Is Deeply Regretted”

Öz

In this article, after a brief introduction to the city of Istanbul and the people of Istanbul (Istanbulite identity), the discussion moves on to the main subject: the Istanbul Gentleman/Lady (Beyefendi, Hanımefendi). First, the definition and fundamental characteristics of the Istanbul Gentleman are examined; then, several examples of this type of person are presented. Finally, a brief discussion and some suggestions are offered on how this refined Istanbul/Turkish gentlemanly type can be sustained and popularized in contemporary society. In our view, preserving and promoting Istanbul gentlemanship today is both possible and highly necessary.

Anahtar Kelimeler

• gentlemanship
• the Istanbul gentleman
• the gentleman of Istanbul
• the lady of Istanbul

Kaynakça

1. Aygün, Tarık, (2006), Efendiliğin Reddi: Sivil İteatsizlik ve Doğrudan Eylem, İstanbul: Versus Kitap.
2. Ayvazoğlu, Beşir, (2015a), “Nevzat Atlığ’ın Penceresinden İstanbul, Musiki ve Musiki Mahfilleri”, Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 10, Editör: Coşkun Yılmaz, İstanbul: İBB Kültür A.Ş.
3. Ayvazoğlu, Beşir, (2015b), “M. Şevket Eygi ile Ortaköy’den SultanAhmet’e”, Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 10, Editör: Coşkun Yılmaz, İstanbul: İBB Kültür A.Ş.
4. Ayvazoğlu, Beşir, (2015c), “Hüsrev Hatemi İle Feriköy’den Cerrahpaşa’ya”, Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 10, Editör: Coşkun Yılmaz, İstanbul: İBB Kültür A.Ş.
5. Ayvazoğlu, Beşir, (2015d), “İstanbul Kütüphanelerinde İnci Enginün’le Bir Gezinti,”, Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 10, Editör: Coşkun Yılmaz, İstanbul: İBB Kültür A.Ş.
6. Ayverdi, Samiha, (1973), İbrahim Efendi Konağı, İstanbul: Baha Matbaası.
7. Ayverdi, Samiha, (1974), Mesihpaşa İmamı, İstanbul: Damla Yayınevi.
8. Ayverdi, Samiha, (1976), Milli Kültür Mes’eleleri ve Maarif Davamız, İstanbul: Kültür Bakanlığı.

9. Ayverdi, Samiha, (1976 b), Boğaziçinde Tarih, İstanbul: İstanbul Enstitüsü Neşriyatı.
10. Ayverdi, Samiha, (1977), Hatıralarla Başbaşa, İstanbul: Kubbaltı Neşriyatı.
11. Bardakçı, Murat, (1995), Refik Bey …: Refik Fersan ve Hatıraları, İstanbul: Pan Yayıncılık.
12. Celal, Musahipzade, (1988), İstanbul Efendisi, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı.
13. Dursun, A. Haluk, (2015), “İstanbul’da Yaşama Kültürü: Eski İnsanlar, Eski Evler,” Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 4, Editör: Coşkun Yılmaz, İstanbul: İBB Kültür A.Ş.
14. Ekinci, Ekrem Buğra, (2025), “İstanbul Efendisi veya Osmanlı Centilmeni”, https://www.ekrembugraekinci.com/article/?ID=1232&istanbul-efendisi-veya-osmanli-centilmeni, (erişim: 07.02.2026).
15. Erdem, Hüsamettin, (2003), Ahlak Felsefesi, Konya: HünEr Yayınları.
16. Ergül, Adem, (2015), “Neyi Kaybettiğini Bilmek Bulmanın İlk Adımıdır”, Altınoluk Dergisi, sayı: 355. www.ademergul.com, (erişim: 22.12.2025).
17. Ertekin, Cumhur, (2021), Zulmün Tarihi: İnsan İnsanın Kurdudur, İstanbul: Sia Kitap.
18. Giz, Adnan, (2025), İstanbul’un Üç Meşhuru: Havası, Suyu, Efendisi, İstanbul: Büyüyenay Yayınları. Işık, Emin, (2015), Aşkı Meşk Etmek, İstanbul: Sufi Kitap.
19. İnançer, Ö. Tuğrul, ve Kenan Gürsoy, (2013), Gönül Gözü, İstanbul: Sufi Kitap.
20. İz, Mahir, (2014), Yılların İzi, İstanbul: Kitabevi.
21. Kınalızade Ali Çelebi, (2016), Ahlak-ı Alai, sadeleştiren: Murat Demirkol, Ankara: Fecr Yayınları.
22. Kierkegaard, Soren, (2013), Kişiliğin Gelişiminde Etik-Estetik Dengesi, çev. İbrahim Kapaklıkaya, İstanbul: Araf Yayınları.
23. Nietzsche, Friedrich, (2024), İyinin ve Kötünün Ötesinde: Gelecekteki Bir Felsefeye Giriş, çev. Mustafa Tüzel: İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
24. Nietzsche, Friedrich, (2025), Böyle Söyledi Zerdüşt: Herkes İçin ve Hiç Kimse İçin Bir Kitap, çev. Mustafa Tüzel, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
25. Nussbaum, Martha C., (2006), The Fragility of Goodness, Cambridge: Cambridge University Press).
26. Rado, Şevket, (1987), Aletler ve Adetler, İstanbul: Ak Yayınları.
27. Safa, Peyami, (2024), Fatih Harbiye, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
28. Tahirü’l-Mevlevi / M. Tahir Olgun, (2015), “Pencere Önünde Tarihi Bir Gezinti: 1980’larda Fatih Semti,”, Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 10, Editör: Coşkun Yılmaz, İstanbul: İBB Kültür A.Ş.
29. Tanpınar, Ahmet Hamdi, (2008), Huzur, İstanbul: Dergah Yayınları.
30. Topçu, Nurettin, (2011), İslam ve İnsan Mevlana ve Tasavvuf, İstanbul: Dergah Yayınları.
31. Uygur, Nermi, (1993), Yaşama Felsefesi, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
32. Yaran, Cafer Sadık, (2021), Kur’an’dan Örneklerle Klasik ve İnformel Mantık, İstanbul: Rağbet Yayınları.
33. Yaşar, Fatma Tunç, (2015), “İstanbul’da Adab-ı Muaşeret,” Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, C. 4, Editör: Coşkun Yılmaz, İstanbul: İBB Kültür A.Ş.
34. “Gentleman”, https://en.wikipedia.org/wiki/Gentleman (erişim: 15.02.2026).
35. “Gentleman”, https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/american_english/gentleman, (erişim: 15.02.2026).
36. “Qualities of a Gentleman”, https://columbiametro.com/article/qualities-of-a-gentleman, 15.02.2026).