Küresel Değer Zincirinin Belirleyenleri
Öz
Çalışmada gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler bazında küresel değer zincirine katılımın bileşenleri olan yurtiçi (Domestic Value Added - DVA) ve yurtdışı katma değeri (Foreign Value Added FVA) etkileyen faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda sermaye boyutunu temsil eden doğrudan yabancı sermaye yatırımları, beşeri sermayeyi temsil eden insani gelişme endeksi ve teknoloji düzeyini temsil eden ar-ge harcamalarının GSYH içindeki payı bağımsız değişkenler olarak analize dahil edilmiştir. Çalışmada panel veri şeklinde düzenlenen 56 ülkenin 2005-2016 dönemi yıllık verileriyle genelleştirilmiş momentler yöntemi (Generalized Method of Moments-GMM) kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. Gelişmiş ülkelerde doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve arge/GSYH ile DVA ve FVA arasında doğru yönlü bir ilişki olduğu; gelişmekte olan ülkelerdeyse farklı olarak ar-ge/GSYH ile FVA arasında ters yönlü bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca insani gelişmişlik düzeyi ile DVA arasında doğru yönlü, FVA arasında ters yönlü bir ilişki saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Küresel değer zinciri, GMM, yurtiçi katma değer, yurtdışı katma değer
Kaynakça
- Alkın, H. (2020). Türkiye’nin İhracatının Katma Değer Dağılımı ve İthal Girdi Bağımlılığı: 2000-2014 Dönemi için Küresel Değer Zinciri Analizi, Akdeniz İİBF Dergisi, 20(1), 66-89.
- Arslan, İ. K., ve Çöp, S. (2020). Küresel Değer Zincirleri ile Uluslararası Rekabet Gücü Arasındaki Nedensellik İlişkisi, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(3), 1700-1723.
- Ateş, E., ve Şanlısoy, S. (2021). Türk Cumhuriyetleri’nin Küresel Değer Zincirindeki Yeri. Y. E. Tansü içinde, Mehmet Âkif Ersoy Anısına Türkiye ve Türk Dünyası Araştırmaları-X (s. 415-453). Ankara: İksad Yayınevi.
- Baltagi, B. H. (2005). Econometric Analysis of Panel Data. New York: 3rd Edition, John Wiley & Sons Inc.
- Çekiç, A. İ., ve Gültekin, H. (2019). R uygulamalı Panel Veri Analizi ve Ampirik Bir Uygulama. İstanbul: Ekin Yayınevi.
- Dağistan, N. (2017). Küresel Değer Zincirlerinin Türkiye'nin Dış Ticaret ve Üretim Yapısına Etkileri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 824-835.
- Efogo, F. O. (2020). Does Trade in Services Improve African Participation in Global Value Chains? African Development Review, 32(4), 758-772.
- Erkök, B. (2019). Türkiye Sanayisinin Küresel Değer Zincirine Entegrasyonu. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 75(2) 637-666.
- Fronczek, M. (2020). Participation in GVCs and the size of an economy – the case of developed and developing economies. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 64(4), 42-51.
- Hummels, D., Ishii, J. & Yi, K. M. (2001), "The Nature And Growth Of Vertical Specialization in World Trade", Journal of international Economics, 54(1): 75-96.