Toptan ve Perakende Ticaret Sektöründeki Firmalarının Finansal Performansı: DuPont Analizi Yaklaşımı

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 1, 1 - 27, 13.01.2026

Hilal Ok Ergün

Öz

Bu çalışmada toptan ve perakende ticaret sektöründe faaliyet gösteren firmaların finansal performansı incelenmiştir. Çalışmada 2018-2024 dönemi ele alınmış olup, firmaların finansal performansının tespit edilmesinde DuPont analizi yaklaşımı kullanılmıştır. Çalışmada Borsa İstanbul’da işlem gören 9’u toptan ticaret, 11’i perakende ticaret sektöründe olmak üzere, 20 firma ele alınmıştır. Bu doğrultuda sektördeki firmaların net kar marjı, aktif devir hızı, özkaynak çarpanı ve aktif karlılık oranı belirlenerek, sektör ve alt sektörler kapsamında karşılaştırmalı bir analiz yapılmıştır. Analiz sonucunda incelenen yıllar itibariyle elde edilen ortalama DuPont değerlerine göre toptan ticaret sektöründe KUVVA’ nın en yüksek, ARZUM’ un ise en düşük finansal performans sergilediği tespit edilmiştir. Perakende ticaret sektöründe ise BIMAS’ ın en yüksek, CRFSA’ nın en düşük finansal performans gösterdiği saptanmıştır. Genel itibariyle DuPont değerlerine göre, toptan ve perakende ticaret sektöründeki firmaların finansal performansında 2020 ve 2024 yıllarında önceki yıllara göre düşüş olduğu dikkat çekmiştir.

Anahtar Kelimeler

Toptan ve perakende ticaret , DuPont Analizi , Finansal Performans

Financial Performance of Firms in Wholesale and Retail Trade Sector: DuPont Analysis Approach

Öz

This study examined the financial performance of firms operating in wholesale and retail sectors. The study covers the period 2018-2024. DuPont analysis approach was used. The study examined nine from the wholesale and 11 from the retail sector, which are traded on the BIST. The net profit margin, asset turnover ratio, equity multiplier, and active profitability ratio of the firms determined, and a comparative analysis was conducted within the framework of the sector and subsectors. It was found that KUVVA had the highest financial performance in the wholesale sector and ARZUM had the lowest financial performance according to the average DuPont values. In the retail sector, BIMAS was found to have the highest financial performance, and CRFSA the lowest financial performance. Generally, it was found that the financial performance of firms in the wholesale and retail sector decreased in 2020 and 2024 compared to previous years according to DuPont values.

Anahtar Kelimeler

Wholesale and retail trade , DuPont Analysis , Financial Performance

Kaynakça

• Açıkgöz, T., ve Fidan, A. (2023). Panel dupont regression approach to evaluate financial performance and market value of transportation firms in Türkiye. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 97, 99–112. https://doi.org/10.25095/mufad.1192291
• Açıkgöz, T., ve Kılıç, G. (2021). Investigation of financial performance and market value of technology firms with dupont-regression analysis. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 90, 209–226. https://doi.org/10.25095/mufad.873937
• Akyüz, F., Yeşil, T., ve Kara, E. (2019). İşletmelerin DuPont kârlılık analiziyle performansının belirlenmesi: Borsa İstanbul imalat sektörü örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 83, 61–84. https://doi.org/10.25095/mufad.579728
• Akyüz, K. C., Yıldırım, İ., ve Akyüz, İ. (2020). Birleşik oran analizi (Dupont) yöntemi ile kağıt ve kağıt ürünleri sanayi sektöründe performans ölçümü. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 164–169. DOI: 10.24011/barofd.687611
• Al-Khoury, A., Haddad, H., Al-Bawab, A., Othman, M., & Khazaleh, A. (2022). Financial performance for Arab Bank using DuPont analysis 2000–2021. WSEAS Transactions on Business and Economics, 19, 1526–1537. https://doi.org/10.37394/23207.2022.19.137
• Almazari, A. A. (2012). Financial performance analysis of the Jordanian Arab Bank by using the DuPont system of financial analysis. International Journal of Economics and Finance, 4(4), 86–94. https://doi.org/10.5539/ijef.v4n4p86
• Arsad, R., Isa, M., Abidin, S. N. Z., & Shaari, A. R. (2022). Stock selection using the data envelopment analysis models and DuPont analysis. International Journal Of Academic Research in Business and Social Sciences, 12(8), 1702-1718. http://dx.doi.org/10.6007/IJARBSS/v12-i8/14448
• Arslan, E., ve Bora, A. (2021). Türk bankacılık sektöründe mevduat bankalarının finansal performanslarının DuPont sistemine göre incelenmesi: 2015–2019 dönemi. OPUS – Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(43), 6356–6376. https://doi.org/10.26466/opus.930091
• Başkaya, H. ve Özdemir, A.(2024). Borsa İstanbul sürdürebilirlik-25 endeksinde yer alan işletmelerin finansal oranlarının DuPont analizi ile incelenmesi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1),79-105. https://doi.org/10.30803/adusobed.1467926
• Bauman, M. P. (2014). Forecasting operating profitability with DuPont analysis: Further evidence. Review of Accounting and Finance, 13(2), 191–205. https://doi.org/10.1108/RAF-11-2012-0115
• Bayrakdaroğlu, A., ve Ege, İ. (2009). Teknolojik gelişme, İMKB ve NASDAQ’da işlem gören teknoloji şirketlerinin finansal analizi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD),1(1),84-100.
• Benjamin, S. J., Mohamed, Z. B., & Marathamuthu, M. S. (2018). DuPont analysis and dividend policy: Empirical evidence from Malaysia. Pacific Accounting Review, 30(1), 52–72. https://doi.org/10.1108/PAR-05-2015-0019
• Botika, M. (2012). The use of DuPont analysis in abnormal returns evaluation: Empirical study of Romanian market. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 62, 1179–1183. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.202
• Burja, V., & Mărginean, R. (2014, May 16–17). The study of factors that may influence the performance by the Dupont analysis in the furniture industry [Conference presentation]. 21st International Economic Conference 2014 (IECS 2014), Sibiu, Romania. Elsevier. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00794-1
• Chang, K. J., Chichernea, D. C., & HassabElnaby, H. R. (2014). On the DuPont analysis in the health care industry. Journal of Accounting and Public Policy, 33(1), 83–103. https://doi.org/10.1016/j.jaccpubpol.2013.10.002
• Çil Koçyiğit, S., Ekinci, N., ve Özşahin, F. (2022). Özel bir zincir hastane grubunun finansal performansının DuPont analizi tekniğiyle incelenmesi. International Review of Economics and Management, 10(1), 1–17. https://doi.org/10.18825/iremjournal.1059022
• Dağlı, H.(2017). Finansal Yönetim, Derya Kitabevi, Trabzon, Yedinci Baskı.
• Erken Çelik, A., & Digün, O. (2018). DuPont analizi yöntemiyle Türk çimento sektörünün finansal performansının değerlendirilmesi. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 4(11), 458–471.
• Gümüş, U., T., ve Çıbık, E. (2018). Borsa’da işlem gören gayrimenkul yatırım ortaklığı işletmelerinin birleşik oran analizi (DuPont) yöntemiyle performansının ölçülmesi, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3). 2178-2194. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.421602
• Gümüş, U. T., ve Yıldırım, F. (2022). DuPont analysis performances of food beverage and tobacco businesses return of periodic return. Journal of Current Researches on Business and Economics, 12(1), 19–30. DOI: 10.26579/jocrebe.12.1.2
• Gündör, N. (2021). Covid 19’un BIST’te yer alan sektörlerin finansal performanslarına etkisinin dupont analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. International Journal of Disciplines Economics & Administrative Scienves Studies, 7 (36) ,1036-1040 http://dx.doi.org/10.26728/ideas.533
• Hothur, S., & Reddy, K. J. (2022). Financial performance evaluation of selected CPSEs of India through DuPont analysis. Indian Journal of Finance, 16(5), 41–56. https://doi.org/10.17010/ijf/2022/v16i5/169517
• Işıkçelik, F., Durur, F., ve Günaltay, M. M. (2021). Özel hastane finansal performansının DuPont finansal analiz yöntemiyle değerlendirilmesi. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 773–791. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.874789
• Işıkçelik, F., Turgut, M., ve Ağırbaş, İ. (2022). Hastanelerde finansal performansın farklı analiz yöntemleri ile değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(34), 505–519. https://doi.org/10.21076/vizyoner.948785
• Karadeniz, E., ve Koşan, L. (2017). Hastane hizmetleri sektörünün aktif ve özsermaye kârlılık performansının analizi: Hastane hizmetleri sektör bilançolarında bir araştırma. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 5(1), 37–47.
• Karadeniz, E., Koşan, L., Günay, F., ve Dalak, S. (2019). Otel işletmelerinde kârlılığı etkileyen değişkenlerin DuPont analiz tekniğiyle ölçülmesi: Avrupa borsalarında ekonometrik bir analiz. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 81, 21–36. https://doi.org/10.25095/mufad.510452
• Kefe, İ. (2023a). Ulaştırma sektörünün finansal performansının DuPont finansal analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(145), 247–262. https://doi.org/10.29228/ASOS.72103
• Kefe, İ. (2023b). COVID-19 pandemisinde DuPont analizi ile sağlık sektörünün finansal performansının incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(2), 461–478. https://orcid.org/0000-0003-0387-5833
• Kim, H.S. (2016). A study of financial performance using DuPont analysis in food distribution market. Culinary Science & Hospitality Research, 22(6), 52–60. DOI: 10.20878/cshr.2016.22.6.005005005
• Koşan, L., ve Karadeniz, E. (2014). Konaklama ve yiyecek hizmetleri alt sektörünün finansal performansının DuPont finansal analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 11(2), 75–89.
• Lakshmi, B., & Saraswathi, S. (2019). A study on financial performance evaluation using DuPont analysis in select automobile companies. International Journal of Management, Technology and Engineering, 9(1), 354–362.
• Li, D. (2021). Analysis of enterprise profitability based on DuPont analysis method: Taking China Life Insurance (Group) Company as an example. E3S Web of Conferences, 233, 01173. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202123301173
• Melvin, J., Boehlje, M., Dobbins, C., & Gray, A. (2004). The DuPont profitability analysis model: An application and evaluation of an e-learning tool. Agricultural Finance Review, 64(1), 75–89. https://doi.org/10.1108/00214660480001155
• Padake, V., & Soni, R. (2015). Measurement of efficiency through DuPont analysis: A study of top 12 banks in India. The IUP Journal of Bank Management, 14(4), 59–68. https://ssrn.com/abstract=2724378
• Rogova, E. (2014, May 15–16). DuPont analysis of the efficiency and investment appeal of Russian oil-extracting companies [Conference presentation]. 8th International Scientific Conference “Business and Management 2014”, Vilnius, Lithuania. https://doi.org/10.3846/bm.2014.021
• Sheela, S. C., & Karthikeyan, K. (2012). Financial performance of pharmaceutical industry in India using DuPont analysis. European Journal of Business and Management, 4(14), 84–91.
• Timur, E., ve Günay, B. (2021). DuPont analiz yöntemi ile kârlılığı etkileyen faktörlerin ekonometrik analizi: Borsa İstanbul’da bir araştırma. International Academic Social Resources Journal, 6(26), 1090–1099. https://doi.org/10.31569/ASRJOURNAL.275
• Turner, J., Broom, K., Elliott, M., & Lee, J.-F. (2015). A decomposition of hospital profitability: An application of DuPont analysis to the US market. Health Services Research and Managerial Epidemiology, 2, 1–10. https://doi.org/10.1177/2333392815590397
• Omağ, A. (2021). Du-Pont analizi ve örnek bir uygulama. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1), 51–57. https://doi.org/10.29106/fesa.817973
• Özçelik, M. (2024). Türkiye’de yenilenebilir ve geleneksel enerji şirketlerinin finansal performans karşılaştırması: DuPont analizi yaklaşımı. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 16(31), 345–359. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1508111
• Özşahin Koç, F. (2024). BİST ulaştırma ve depolama firmalarının finansal performansının DuPont analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 225–242. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1436271
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Mayıs, 08,2025) Sektör Bilançoları, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Reel+Sektor+Istatistikleri/Sektor+Bilancolari/
• Varnalı, T., ve Özdemir, G. (2024). Finansal performansın derinlemesine incelenmesi: Aşağısevindikli kalkınma kooperatifinin Du-Pont analizi örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 21(3), 683–693. https://doi.org/10.33462/jotaf.1334505
• Zhao, Y. (2023). Analysis of financial condition of Chinese listed real estate companies based on DuPont analysis method: A case study of China Evergrande Real Estate. Accounting, Auditing and Finance, 4(1), 53–59. https://doi.org/10.23977/accaf.2023.040108