Modern Demokrasi ve Kurucu Önder: “Manderlay” Filmi Aracılığıyla Siyasal Bir Tartışma

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 1, 29 - 43, 13.01.2026

Bora Tarhan

Öz

Bu çalışma, yönetmen Lars von Trier’in “ABD: Fırsatlar Ülkesi” adlı üçlemesinin ikinci filmi olan Manderlay’de (2005) başlattığı sinematik düşünme etkinliğini modern siyaset felsefesine taşımaktadır. Politik bir kurmaca örneği olan film, yeni bir siyasal başlangıç eşiğindeki toplumların karşılaşabileceği sorunlara işaret etmektedir. Ayrıcalıklı ve hiyerarşik toplum düzeni üzerine kurulan despotik rejimlerin modern demokrasilere dönüşme süreci, modern siyaset felsefesinin de en çok tartıştığı konulardan biridir.Bu çalışmada yeni bir (siyasal) başlangıcın eşiğindeki topluma üç tema ekseninde bir projeksiyon tutulmaktadır: Doğa-medeniyet ikiliği, eski rejim ve kurucu önder. Bu kapsamda ilk olarak insanlığın -özellikle de Batı medeniyetinin- doğadakinden daha iyi bir düzen kurduğu yönündeki yerleşik önerme tartışmaya açılmaktadır. İkinci kısımda, feodal aristokratik unsurlarla bezeli despotik rejimlerin muhafazakâr savunusu ile ona karşı getirilen radikal değişim fikri konu edilmektedir. Son kısımda ise eski rejimi radikal bir şekilde rafa kaldıran kurtarıcı ve kurucu önder ile toplum arasındaki ilişki yorumlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Manderlay , Medeniyet , Eski Rejim , Kurucu Önder , Demokrasi

Modern Democracies and Founding Leader: A Political Discussion on the Allegory of “Manderlay

Öz

This study carries cinematic thinking, initiated by the director Lars von Trier through Manderlay, the second of his “USA: Land of Opportunity” trilogy, over to modern political philosophy and discusses the establishment of a democratic social and political order. The film, which is an example of political fiction, points to the problems that societies on the threshold of a new political beginning may encounter. The process of transformation of despotic regimes founded on a privileged and hierarchical social order into modern democracies is also one of the most debated topics in modern political philosophy. In this study, a projection is made on society on the threshold of a new (political) beginning in three themes: Nature-civilization duality, the old regime and the founding leader. In this context, firstly, the established proposition that humanity - especially Western civilization - has established a better order than that in nature are discussed. In the second part, the conservative defense of despotic regimes adorned with feudal aristocratic elements and the idea of radical change brought against them are discussed. In the last part, the relationship between the savior leader who radically shelves the old regime and the society is interpreted.

Anahtar Kelimeler

Manderlay , Civilization , Ancien Regime , Founding Leader , Democracy

Kaynakça

• Abramson, J. (2012). Minerva’nın baykuşu Batı siyasi düşünce tarihi. (İ. Yıldız, Çev.). Ankara: Dipnot Yayınları.
• Acar, K. (2008). 1905 Rus devriminin genel bir değerlendirmesi. Divan Disiplinler Arası Çalışmalar Dergisi, 13(24), 79-98.
• Ağaoğulları, M. A. (2011). Sokrates’ten Jakobenlere Batı’da siyasal düşünceler, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Alper, E. (2020). Manderlay: Trier’in muhafazakâr manifestosu. Altyazı Dergisi, [Çevirim- içi: https://altyazi.net/yazilar/elestiriler/manderlay-trierin-muhafazakar-manifestosu], Erişim tarihi: 03.03.2025.
• Althusser, L. (1987). Politika ve tarih. (A. Şenel ve Ö. Sezgin, Çev.). İstanbul: Vadi Yayınları.
• Arendt, H. (2017). Devrim üzerine. (O. E. Kara, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Arendt, H. (2018). Şiddet üzerine. (B. Peker, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Aristoteles (2017). Politika. (F. Akderin, Çev.), İstanbul: Say Yayınları.
• Bayet, A. (2006). Ortadoğu’da maduniyet. (S. Deren, Der.), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Bayat, A. (2016). Siyaset olarak hayat. (Ö. Gökmen, Çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
• Benjamin, W. (2014). Şiddetin eleştirisi üzerine, (E. Göztepe, Çev.). Şiddetin eleştirisi üzerine. (Sökmen S. Ed.), Metis Yayınları.
• Bloch, M. (2015). Feodal toplum. (M. A. Kılıçbay, Çev.). Doğu Batı Yayınları, 5. Baskı.
• Cündioğlu, D. (2015, 16 Mayıs). Merhametsiz adalet: siyasal şiddetin özüne dair, Bersay Eğitim, [Video] Youtube. [Çevirim-içi: https://youtu.be/-kZvqd8IwvU?si=wU04dBPN3cnjGu38], Erişim tarihi:10.12.2024.
• Horwitz, S. (2011). Smith’ten Menger’e ve Hayek’e: kendiliğinden doğan düzen geleneğinde liberalizm. (A. Yayla, Çev.). Liberal Düşünce Dergisi, 64, 91-106.
• Kant, I. (2017). İnsanlık tarihinin tahmini başlangıcı. (M. Bal ve G. Ateşoğlu, Çev.). Tarih felsefesi Seçme Metinler. 80-101.
• Kant, I. (2017). Dünya yurttaşlığı amacına yönelik genel bir tarih düşüncesi. (U. Nutku, Çev.). Tarih Felsefesi Seçme Metinler, 31-48.
• Köksal, S. ve Denli, Ö. (2017). Avro-Amerikan hegemonyası ve ‘Avrupalı bir yönetmen olarak Lars Von Trier’. Foklor/Edebiyat Dergisi, 23(89), 147-178.
• Lloyd, V. (2008). Law, Grace, and race: the political theology of Manderlay. Theory and Event, 11(3), 1-12.
• Marino, S. (2016). Power, command and violence in von Trier’s Manderlay: a political and philosophical anaysis of pseudo- democracies. Cinej Cinema Journal, 5(2), 5-27.
• Metin, S. (2014). Lars Von Trier’in Dogville ve Manderlay filmleri ile hukuku düşünmek. Hukuk Kuramı, 1(3), 1-24.
• Rand, A. 2004. Kapitalizm: bilinmeyen ideal. (N. Kandemir, Çev.). İstanbul: Plato Yayınları.
• Rawls, J. (2003). Halkların yasası ve kamusal akıl düşüncesinin yeniden ele alınması. (M. Borovalı, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Rothbard, M. (2004). Devletin Anatomisi. (M. Erdoğan, Çev.). Liberal Düşünce Dergisi, 36, 267-283. Tocqueville, A. (2015). Amerika’da demokrasi I. (Ö. Doğan, Çev.). İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
• Walzer, M. (2021). Kurtuluş paradoksu- seküler devrimler ve dini karşı devrimler. (Z. Şarlak, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.