Toplumsal Kuram Açısından Siyasal İktidar Olarak Devletin Dönüşümü

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 1, 179 - 201, 13.01.2026

Serpil Yıldırım

https://doi.org/10.17541/optimum.1706977

Öz

Günümüzde modern yaşamın temel kurumlarından olan devlet, siyaset ve sosyal bilimler literatürünün temel çalışma alanlarından biridir. Doğuşu ve gelişimine ilişkin yoğun tartışmalara konu olan devlet, toplum hayatına ilişkin yaptığı düzenlemelerle halkın belli bir düzen içinde yaşamasını sağlayan en yüksek otoritedir. Yapısı, ilkeleri ve özellikleri bakımından değişen bu iktidar türü, geçmişten günümüze neredeyse tüm insan toplulukları tarafından temel bir gereklilik olarak kabul edilmiştir. Zamana, bölgeye ve toplumsal yapının çeşitliliğine göre farklı dinamikler çerçevesinde ortaya çıkan devlet, birbirini izleyen toplumsal süreçler sonucunda, gelişerek bugünkü formuna ulaşmıştır. Nitekim, bugünün gelişmiş, karmaşık ve kompleks devlet yapıları ile geçmişin yalın ve siyasal kurumsallıktan yoksun devlet yapıları aynı değildir. Bu çalışmada, siyasal bir iktidar olarak ortaya çıkan devletin, doğuşu ve gelişimi Toplumsal Kuram açısından incelenmiştir. Çalışmada, başlangıç toplumlarından günümüz modern toplumlarına kadar, tüm toplum yapılarının siyasal bir iktidar kavramına sahip oldukları ve günümüz modern devletinin de bu kolektif süreçlerin bir sonucu olarak geliştiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Devlet , Devletin Gelişimi , Siyasal İktidar , Toplumsal Kuram.

The Transformation of the State as Political Power in terms of Social Theory

Öz

Today, the state, a fundamental institution of modern life, is a central area of study in the literature of political and social sciences. Subject to intense debate regarding its origins and development, the state is the highest authority that ensures the orderly existence of the people through its regulations concerning social life. This type of power, varying in its structure, principles, and characteristics, has been accepted as a fundamental necessity by almost all human societies from the past to the present. Emerging within different dynamics depending on time, region, and the diversity of social structures, the state has developed into its present form as a result of successive social processes. Indeed, today's advanced, complex state structures are not the same as the simple state structures of the past, which lacked political institutionalism. This study examines the origins and development of the state, which emerged as a political power, from the perspective of Social Theory. The study shows that all societal structures, from early societies to modern societies, possess a concept of political power, and that the modern state today has developed as a result of these collective processes.

Anahtar Kelimeler

State , Development of the State , Political Power , Social Theory.

Kaynakça

• Ağaoğulları, M. A. (1986). Halk ya da ulus egemenliğinin kuramsal temelleri üzerine birkaç düşünce. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 41(1), 131-152.
• Ağaoğulları, M. A. (1991). Demokratik mitoslar: Halk-ulus egemenliği ve siyasal temsil. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 46(1), 21-30.
• Ağaoğulları, M. A. (2010). Ulus-devlet ya da halkın egemenliği (2.b). Ankara: İmge Kitabevi.
• Ağaoğulları, M. A., Akal, C. B. ve Köker, L. (1994). Kral devlet ya da ölümlü tanrı. Ankara: İmge Kitabevi.
• Ağaoğulları, M. A., Çulha-Zabcı, F. ve Ergün R. (2009). Kral-devletten ulus-devlete (2.b). Ankara: İmge Kitabevi.
• Akıncı, A. (2012). Modern ulus devletlerin doğuşu. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34), 61-70.
• Allchin, F. R (1989). Erken tarihi Güney Asya'da şehir ve devlet oluşumu. Güney Asya Çalışmaları, 5(1), 1–16. doi:10.1080/02666030.1989.9628379
• Altun, F. (2000). Modernleşme kuramı ve gelişme sorunu. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, (8), 123-186.
• Altunoğlu, M. (2018). Modernleşme kuramları. M. Altınoğlu (Ed,) Toplumsal değişme kuramları içinde (s. 141-153). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Anckar, C. (2021). Constitutional monarchies and semi-constitutional monarchies: a global historical study, 1800–2017. Contemporary Politics, 27(1), 23-40.
• Arslanel, M. N. ve Eryücel, E. (2011). Modern devlet anlayışının felsefi temelleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 1-20.
• Bayrak, M. B. (2021). 'İlk kentler'in kurulması ve 'erken devlet'in doğuşu aşamalarında yönetim ve yönetsel aygıtlar üzerine bir değerlendirme. Amme İdaresi Dergisi, 54(4), 33-60.
• Beriş, H. E. (2006). Küreselleşme çağında egemenlik. Ankara: Lotus Yayınevi.
• Beriş, H. E. (2008). Egemenlik kavramının tarihsel gelişimi ve geleceği üzerine bir değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(1), 55-80.
• Berksan, B. (2024). Anadolu'nun erken halkları II (Tunç Çağı). https://bberksan.blogspot.com/p/anadolunun-erken-halklar-ii-tunc-cag.html (Erişim Tarihi: 14.12.2024).
• Brunkhorst, H. (2000). Rights and the svereignty of the people in the crisis of the nation dtate. Ratio Juris, 13(1), 49-62.
• Carneiro, R. L. (1970). A theory of the origin of the state: Traditional theories of state origins are considered and rejected in favor of a new ecological hypothesis. Science, 169(3947), 733-738.
• Carneiro, R. L. (2000). Process vs. stages: A false dichotomy in tracing the rise of the state. Alternatives of Social Evolution, 83-94.
• Christie, J. W. (1995). State formation in early maritime Southeast Asia: A consideration of the theories and the data. Bijdragen tot de Taal-, Land-en Volkenkunde, (2de Afl), 235-288.
• Çetin, H. (2003). Siyasetin evrensel sorunu: İktidarın meşruiyeti-meşruiyetin iktidarı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 58(3), 61-88.
• Çöllü, İ. (2019). Devletin kökenleri ve gelişimiyle ilgili teoriler (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Davis, K. (2006). Sovereign subjects, feudal law, and the writing of history. Journal of Medieval and Early Modern Studies, 36(2), 223-261.
• Demirtaş, S. H. (2023). Distopyalar ve ütopyalarda toplumsal cinsiyet eşitliği bağlamında kadın ve otorite ilişkisinin karşılaştırılması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kapadokya Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim ve Araştırma Enstitüsü. Nevşehir.
• d’ Entreves, A. P. (2018). Devlet kavramı. C. B. Akal (Ed.) Devlet kuramı içinde (B. Baysal, Çev., 5. b., s. 193-211). Ankara: Dost Kitabevi.
• Doğan, K. C. ve Çakır, C. (2018). Bir devlet kuramı inşası: John Locke’ta siyasal liberalizmin temelleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(57), 580-585.
• Düvenci, S. (2018). Devletin köken teorileri açısından devleti doğuran etmenler: Çeşitli uygarlıklar ve topluluklar üzerinden bir değerlendirme. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 1(2), 66-93.
• Erçin, S. (2021). Başlangıç toplumlarında ve erken devlette yargının biçimlenişi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Eroğul, C. (1990). Devlet nedir? Ankara: İmge Kitabevi.
• Erol, N. (2011). Toplumsal değişme ve eğitim:“Temel ilişkiler, çelişkiler, tartışmalar”. Gazi Akademik Bakış, (09), 109-122.
• Fanid, E. N. (2014). Siyasetin meşruluğu ya da meşruiyetin siyaseti. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 6(11), 28-39.
• Gönenç, L. (2001). Meşruiyet kavramı ve anayasaların meşruiyeti problemi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 50(1), 131-152.
• Gözler, J. (2011). Devletin genel teorisi (3.b). Bursa: Ekin.
• Gözler, K. (2017). Devlet kelimesi üzerine ikinci deneme “mülk”, “dırjava” ve “gosudarstvo” kelimeleri hakkında bazı düşünceler. Türkiye Günlüğü, 130(Bahar), 41-45. https://www.anayasa.gen.tr/devlet-kelimesi-ikinci-deneme.html (Erişim Tarihi: 27.02.2025).
• Habermas J. (2022). Modernity: An unfinished project. C. Calhoun, J. Gerteis, J. Moody, S. Pfaff ve I. Virk (Edt.) Contemporary sociological theory içinde (4.b., s. 395-401). Wiley Blackwell.
• Heper, M. (2018). Türkiye’de devlet geleneği (6.b). Ankara: Doğubatı.
• Heywood, A. (2011). Siyaset (4.b). Ankara: Adres Yayınları.
• Heywood, A. (2018). Siyaset teorisine giriş (9.b). (H. M. Köse, Çev.). İstanbul: Küre Yayınları.
• Hirst, P. ve Thompson, G. (1995). Globalization and the future of the nation state. Economy and Society, 24(3), 408-442.
• Hobbes, T. (1993). Leviathan (6.b). (Özpalabıyıklar, S. Ed., Lim, S. Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Hodaloğulları, V. Z. (2017). Thomas Hobbes’un siyaset felsefesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(25), 405-412.
• Kaberry, P. (1957). İlkel devletler. İngiliz Sosyoloji Dergisi, 8(3), 224. doi:10.2307/586861
• Kamalova, Z. (2020). Orta Asya’nın “bin şehir ülkesi”: Baktria. Journal of Old Turkic Studies, 4(1), 39-49.
• Kapani, M. ( 2019). Politika bilimine giriş (58.b). Ankara: Serbest Akademi.
• Kaymak, M. (2020). Adam Smith’in dört aşamalı tarih kuramı üzerine. Mülkiye Dergisi, 44(2), 177-218.
• Keyman. E. F. (2005). Kimlik ve demokrasi. A. Eralp (Ed.) Devlet ve ötesi uluslararası ilişkilerde temel kavramlar içinde (s. 217-250). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Kışlalı, A. T. (1994). Siyaset bilimi (4.b). Ankara: İmge.
• Küçükyılmaz, Ö. (2008). Erken devletlerin siyasi ve hukuki yapısı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Machiavelli, N. (2019). Prens (26.b). (K. Atalay, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
• Malkoç, E. S. (2017). Siyasi yönetimde meşruiyet sorunu. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 85-97.
• Mert, E. (2018). İdeal devlet modeli önerisi. Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi(ASOBİD), 4, 149-169.
• Montesquieu (2014). Kanunların ruhu üzerine. (Öztürk, D. S. Ed., Baldaş, F. Çev.). İstanbul: Hiperlink.
• Ovalı, T. (2024). Çin’de felsefi ortamı doğuran kent devletleri ve kent devletlerini şekillendiren filozoflar. Kent Akademisi, 17(6), 2505-2528.
• Özkul, O. (2023). Kültür ve küreselleşme. K. C. Çalışkan (Ed.). İstanbul: Lejand.
• Parkinson, W. A. ve Galaty, M. L. (2007). Secondary states in perspective: An integrated approach to state formation in the prehistoric Aegean. American Anthropologist, 109 (1), 113-129.
• Poggi, G. (2019). Modern devletin gelişimi (9.b). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Rousseau, J. J. (2013). Toplum sözleşmesi (10.b). (Günyol, V. Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Ruhi, M. E. (2005). Platon’un devlet kökenine ilişkin görüşü ve yansımaları. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, IX(1-2), 241-278.
• Scott, J. C. (2017). Against the grain: A deep history of the earliest states. Yale University Press.
• Sencer, M. (1987). Toplumların evrimi. Amme İdaresi Dergisi. 20(1), 33-58.
• Soja, E.W. (2011). Cities and states in geohistory. M., Hanagan, ve C. Tilly (Ed.), Contention and trust in cities and states. Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/978-94-007-0756-6_15
• Soysal, M. (2003). Değişen egemenlik ve meşruluk. Anayasa Yargısı, 20, 171-180.
• Spencer, C. S. (2010). Territorial expansion and primary state formation. Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(16), 7119-7126.
• Sunar, L. (2018). Toplumsal değişme: Kuramsal ve kavramsal bir çerçeve. M. Altınoğlu (Ed,) Toplumsal değişme kuramları içinde (s. 3-22). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Şenel, A. (2019). Siyasal düşünceler tarihi (7.b). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
• Şenel, A. (1982). İlkel topluluktan uygar topluma geçiş aşamasında ekonomik toplumsal düşünsel yapıların etkileşimi. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları: 504.
• Tatlıcan, Ü. (2018). Pozitivist, organizmacı ve evrimci toplumsal değişme anlayışı. M. Altınoğlu (Ed,) Toplumsal değişme kuramları içinde (s. 33-50). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Timur, T. (2000). Küreselleşme ve demokrasi krizi (2.b). Ankara: İmge Kitabevi.
• Uygun, O. (2020). Devlet teorisi (7.b). İstanbul: Onikilevha.
• Wimmer, A. ve Feinstein, Y. (2010). The rise of the nation-state across the world, 1816 to 2001. American Sociological Review, 75(5), 764-790.
• Wood, E.M. (2017). Yurttaşlardan lordlara (3.b). (O. Köymen, Çev.). İstanbul: Yordam Kitap.
• Wordpress (2009). https://modernwish.wordpress.com/2009/11/06/erken-devlet (Erişim Tarihi: 26.02.2025). Yıldırım, O. (2024). Ortaçağ İslam siyasal düşüncesi bağlamında devlet kavramının muadilleri üzerine bir araştırma. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 7(1), 43-58. https://doi.org/10.59886/tsbder.1418138
• Zabunoğlu, Y. K. (2015). Devlet kuramına giriş. Ankara: İmaj.
• Zabunoğlu, Y. K. (1973). Kamu hukukuna giriş devlet tanım-kaynak-unsurlar. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No: 328.