Finansal Piyasalarda Makroekonomik Duyarlılık Bankacılık Endeksi Üzerine Asimetrik Etkilerin Analizi

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 1, 65 - 84, 13.01.2026

Hatice Başkaya , Abdullah Özdemir

Öz

Bu çalışma, Borsa İstanbul Bankacılık Endeksi ile döviz kuru (USD, Euro), altın ve TÜFE gibi temel makroekonomik göstergeler arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Ocak 2010 – Şubat 2025 dönemine ait aylık verilerle oluşturulan VAR modeli kapsamında Fourier genelleştirmeli Toda-Yamamoto yöntemi ve Hatemi-J (2012) asimetrik nedensellik testi kullanılmıştır. Sonuçlar, Bankacılık Endeksi ile döviz kuru, altın ve TÜFE arasında çift yönlü; BIST100 Endeksi ile ise tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Bankacılık Endeksi’ndeki değişimlerin diğer göstergeler üzerinde benzer yönlü etkiler oluşturduğu belirlenmiştir. Bulgular, gelişmekte olan ekonomilerde görülen yüksek finansal duyarlılığa işaret etmekte ve politika yapıcılar açısından öngörülebilir, kur istikrarını önceleyen para politikalarının önemini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda, çalışma hem yatırımcı davranışlarını hem de politika stratejilerini şekillendirme açısından katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Borsa İstanbul Bankacılık Endeksi , Döviz kuru , Hatemi-J (2012) Asimetrik Nedensellik Analizi

Macroeconomic Sensitivity in Financial Markets: Analysis of Asymmetric Effects on Banking Index

Öz

This research analyzes the connection of the Borsa Istanbul Banking Index to major macroeconomic variables, such as consumer prices (CPI), exchange rates (USD, Euro), and gold. Using monthly data from January 2010 to February 2025, a VAR model is employed, incorporating the Fourier-augmented Toda-Yamamoto approach along with Hatemi-J's (2012) asymmetric causality test. The evidence indicates bidirectional causality among gold, exchange rates and CPI, and the Banking Index, and one-way with the BIST100 Index. In addition, movements in the Banking Index were found to have directional effects on other macroeconomic variables. The results indicate high financial sensitivity features typical of emerging economies and necessitate the attention of stable and transparent monetary policy institutions. The research provides insightful explanations regarding investor conduct and macro-financial interactions, and it emphasizes the importance of proactive policy measures focused on exchange rate stability to foster financial stability in Turkey.

Anahtar Kelimeler

Borsa Istanbul Banking Index , Exchange rate , Hatemi-J (2012) Asymmetric Causality Analysis.

Kaynakça

• Albeni, M., & Demir, R. (2005). Mali sektör hisse senetleri ile döviz kuru ilişkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 27, 145–154.
• Ayvaz, E. (2006). Döviz kuru ile İMKB arasındaki ilişki: Zaman serisi analizi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(2), 175–190.
• Balcılar, M., & Demirer, R. (2015). Volatility forecasting in emerging markets: VIX spillovers to BIST. Emerging Markets Finance and Trade, 51(6), 1326–1341.
• Crosby, M. (2001). Stock returns and inflation. Australian Economic Papers, 40(2), 156–165.
• Durukan, M. B. (1999). Makroekonomik değişkenler ile İMKB arasındaki ilişki. İktisat İşletme ve Finans, 14(159), 75–85.
• Erbaykal, E., & Okuyan, H. A. (2007). Döviz kuru ile hisse senedi fiyat endeksi arasındaki nedensellik ilişkisi: Gelişmekte olan ülke örnekleri. ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3(6), 75–84.
• Erdoğdu, M. M., & Baykut, E. (2016). XBANK endeksi ile VIX ve MOVE ilişkisi: ARDL ve nedensellik testi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(1), 45–60.
• Füss, R., Efing, M., & Wiese, M. (2011). Volatility transmission between the VIX and DAX volatility indexes. Journal of Financial Markets and Portfolio Management, 25(2), 125–149.
• Giot, P. (2005). Relationships between implied volatility indexes and stock index returns. The Journal of Portfolio Management, 31(3), 92–100.
• Gültekin, N. (1983). Stock market returns and inflation: Evidence from other countries. The Journal of Finance, 38(1), 49–65.
• Horasan, M. B. (2008). Enflasyon ile hisse senedi getirileri arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Ekonomik Yaklaşım, 19(69), 25–42.
• Kaya, A. (2015). VIX endeksinin BIST-100 üzerindeki etkisi: Eşbütünleşme ve nedensellik analizi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 7(13), 55–70.
• Kendirli, S., & Çankaya, S. (2016). Döviz kuru ve enflasyonun bankacılık endeksi üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Journal of Accounting & Finance, 72, 87–104.
• Korkmaz, T., & Çelik, S. (2009). Gelişmekte olan ülkelerde VIX endeksi etkisi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 46(529), 61–72.
• Lee, B. S. (1992). Causal relations among stock returns, interest rates, real activity, and inflation. The Journal of Finance, 47(4), 1591–1603.
• Moss, B., & Moss, G. (2010). Determinants of bank stock returns in the US. Journal of Banking & Finance, 34(12), 3125–3136.
• Pan, M. S., Fok, R. C. W., & Liu, Y. A. (2007). Dynamic linkages between exchange rates and stock prices: Evidence from East Asian markets. International Review of Economics & Finance, 16(4), 503–520.
• Patra, T., & Poshakwale, S. (2006). Economic variables and stock market returns: Evidence from the Athens Stock Exchange. Applied Financial Economics, 16(13), 993–1005.
• Ryan, S., & Worthington, A. (2004). Interest rates and the Australian stock market: A sectoral analysis. Applied Economics, 36(21), 2457–2465.
• Sarwar, G. (2012). Is VIX an investor fear gauge in BRIC equity markets? Journal of Multinational Financial Management, 22(2), 55–65.
• Sharma, G. D., & Mahendru, M. (2010). Impact of macroeconomic variables on stock prices in India. Global Journal of Business Management, 4(1), 115–127.
• Şahin, A. (2020). Türkiye’de makroekonomik değişkenler ile bankacılık endeksi arasındaki asimetrik ilişkiler. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(3), 212–228.
• Unro, R. (1998). Inflation and stock returns in four Asian emerging markets. Applied Financial Economics, 8(1), 61–70.
• Whaley, R. E. (2000). The investor fear gauge. The Journal of Portfolio Management, 26(3), 12–17.
• Wongbangpo, P., & Sharma, S. C. (2002). Stock market and macroeconomic fundamental dynamic interactions: ASEAN-5 countries. Journal of Asian Economics, 13(1), 27–51.
• Zhou, H. (2014). Term structure of variance risk premia, variance swap rates, and expected stock returns. Journal of Financial Economics, 110(1), 1–22.