Çokkültürlülük Tartışmalarında Yeni Paradigma Arayışları: Özensel’in Halat Kültür Modeline Giriş

Çokkültürlülük, sosyal bilimlerde çokça tartışılan konulardan birisidir. Kavramın teorik arka planının yanısıra, pratik boyutlara sahip farklı çokkültürlülük modelleri de mevcuttur. Örneğin Kültürel Mozaik, Eritme Potası Salata Kasesi gibi modeller , ulus devletlerin bünyesinde ortaya çıkan çokkültürlülük uygulamalarına yapılan atıflarda kullanılmaktadır. Bunlar, özelde ABD ve Kanada olmak üzere Batı dünyasının sosyo-politik ve kültürel arka planı üzerine inşa edilmiştir. Elbette bu modeler Batı dışı dünyada ortaya çıkan çokkültürlülük uygulamalarını kısmen betimlemeye yardımcı olmaktadır. Ancak Batı dışı ülkelerin ve coğrafyaların kendine has tarihi, kültürel ve siyasi arka planı, sosyal bilimcileri yeni türden çokkültürlülük modelleri geliştirmeye teşvik etmektedir. Yukarıda sunulan argümanlar ışığında, mevcut çalışma, bir Türk sosyoloji profesörü olan Ertan Özensel tarafından son zamanlarda geliştirilen Halat Kültür adlı çokkültürlülük modeline ışık tutmayı hedeflemektedir. Kısaca tanıtmak gerekirse, Özensel halatı, birçok ince ip tarafından oluşturulan bir materyal olarak kabul eder. Bu ipler Orta Doğu’da ve Türkiye’de yaşayan farklı etnik kültürleri temsil etmektedir. Özensel’e göre, aralarında yaşanan birçok probleme rağmen bu farklı etnik ve dini gruplar arasında güçlü bir halat gibi bir kaderi bir ‘birlik’ mevcuttur. Halatın gücü de bu birliğe bağlıdır. Öte yandan, bu model genelde seküler kavram ve teorileri baz alan diğer çokkültürlülük modellerinden farklı olarak din olgusunu, özelde İslam’ı merkeze alan bir modeldir. 

Multiculturalism is one of the much-debated issues in the social sciences. Besides theoretical background of the concept, there are also different multiculturalism models keep also practical dimensions. For example, models like Melting Pot, Cultural Mosaic, Salad Bowl, etc. are generally referred when dealing with multicultural implementation within nations states. These are generally based on the socio-political and cultural background of Western World, specifically the US and Canada. Of course, multiculturalism models abovementioned could partly depict the implementations that would be evaluated as “multiculturalist” in non-Western societies. However, unique historical, cultural, political background of some of the non-Western countries and geographies encourage social scientists to develop original multiculturalism models. In the light of the arguments given above, current study proposes to shed light on one of the newly developed multiculturalism models, so-called Rope Culture, by one of the Turkish sociology professors, Ertan Özensel. To introduce shortly, Özensel recognized rope as a material that consists of many thinner strands. These strands represent ethnic cultures living in the Middle East and Turkey. Özensel believes that despite many problems among these ethnic and religious groups, historical legacy among them create a strong rope and the power of this rope is based on the power of unity. On the other hand, rope culture is the first multiculturalism model that centers on a ‘religion’, specifically Islam, unlike the other mainstream models that are based on secular notion and theories.