19. Yüzyılda Osmanlı Topraklarında Eğitimci Bir Misyoner: Wilson Amos Farnsworth’un Kapadokya Faaliyetleri

19. yüzyıl ve 20. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin değişime açık olduğu bir dönemdir. Zikredilen dönemlerde hükümet, devlet idaresinin yanında, sivil ve askeri okulları, ticaret odaları gibi sivil organizasyonları, tarikatları ve nihayet hâlâ dini eğitimin en iyi temsilcileri olan medreseleri kontrolü altına alıp; kendi zihniyeti ve ideolojisi doğrultusunda şekillendirmek sureti ile gücünü büyük bir oranda arttırmak istiyordu. Fakat hükümetin gerçekleştirmek istediği bu reformlar; savaş, siyasi istikrarsızlık ve ekonomik dalgalanmalar nedeniyle büyük ölçüde altyapıdan yoksundu ve durum genel olarak stabil değildi. 19. ve 20. yüzyılda, Osmanlı devlet yapısı içerisinde hemen her gün yeni kanunlar çıkıyor, birine alışmadan öteki devreye sokuluyordu. Bir yıldan fazla görevde kalan eğitim bakanı neredeyse yok gibiydi. Bu durum bile, dönemin ne kadar çalkantılı, dalgalı ve istikrarsız olduğunu göstermesi açışından oldukça çarpıcıdır. Sistem değişince kurumların değişmesi de kaçınılmazdı. Batı’da modernleşme, radikal sistem değişiklikleri olmadan gerçekleştiği için eski sistemin kurumları kolaylıkla ıslah edilebilmiştir.  Osmanlı’nın ise modernleşmesi geleneğe karşı başlamıştır. Bu durum Osmanlı topraklarını misyoner eğitimcilerin faaliyetlerini kolayca gerçekleştirebilecekleri bir alan haline getirmiştir. Bunlardan birisi de Wilson Amos Farnsworth olmuştur. Farnsworth, Osmanlı Devleti’nin bu durumunu fırsata çevirerek, Amerikan Board Teşkilatı aracılığı ile dünyanın bir ucundan diğer ucu olan Kapadokya bölgesine misyonerlik faaliyetlerini gerçekleştirmek adına gelmiştir. Bu çalışma, 19. yüzyıl döneminde eğitim anlamında oluşan boşlukların yabancı misyonerler tarafından nasıl doldurulmaya çalışıldığına dair bir tablo çizecektir.

19th century and 20th century is a period when the Ottoman state was open to change. In the mentioned periods, the government wanted to increase the power of the state by the state administration as well as the civil organizations such as civilian and military schools, chambers of commerce, sects, and finally by taking control of madrasahs, which are the best representatives of religious education, and by shaping them in line with their own mentality and ideology. However, these reforms, which the government wanted to carry out, lacked much infrastructure due to war, political instability and economic fluctuations, and the situation was not stable. In the 19th and 20th centuries, almost every day, new laws emerged within the Ottoman state structure, and one was engaged in the other without getting used to. The minister of education, who spent more than a year in office, seemed almost absent. Even this situation is quite striking to show how volatile, fluctuating and unstable the period is. When the system changed, it was inevitable for the institutions to change. In the West, because the modernization took place without radical system changes, the institutions of the old system could easily be reformed. Ottoman modernization began against tradition. This situation has made the Ottoman lands an area where missionary educators can easily carry out their activities. One of them was Wilson Amos Farnsworth. Farnsworth turned this chance into an opportunity by the American Board to carry out its activities from one end of the world to the other end of the Cappadocia region. This study will focus on of how the gaps in the educational sense of the period are tried to be filled by foreign missionaries.