Photography as an Expression of Crisis: The Self-Portraits of Ahmet Öner Gezgin

Bu makale, kriz kavramını psikolojik, toplumsal ve kültürel formlar üzerinden kavramsallaştırarak, 12 Eylül 1980 sonrasında Türkiye’de fotoğrafın özellikle özportre türü aracılığıyla nasıl dolaylı, alegorik ve çok katmanlı bir ifade biçimine dönüştüğünü incelemektedir. Çalışma, toplumcu gerçekçi belgesel fotoğrafın baskı ve sansür sonucunda terk edilmesiyle ortaya çıkan gölge, silüet, boşluk, katman, yansıma gibi sembolik imgesel ifade biçimlerini Ahmet Öner Gezgin’in 1980-1988 tarihleri arasında gerçekleştirdiği özportre fotoğrafları üzerinden çözümlemektedir. Yöntem olarak, özportrenin kavramsal boyutunun esas alındığı ikonografik okumaya dayanan nitel analiz kullanılmış; fincan, köstekli saat, perde, cam, ayna, gölge gibi unsurların kullanımları, zamanın belirsizliği, mekanın bulanıklaşması ve öznenin görünürlük ve görünmezlik arasındaki varoluşsal konumlanışı bağlamında yorumlanmıştır. Bulgular, Gezgin’de özportrenin narsisistik sunumdan ziyade öznel olanı politik olanla kaynaştıran bir pratiğe dayandığını; fotografik temsil yüzeyinin bizzat kendisinin yırtık, iz, gölge, yansıma gibi unsurlarla krize dair bir tespit, ifade, yüzleşme, davet ve meydan okumadan oluşan bir tür mücadele alanına dönüştüğünü göstermektedir. Sonuç olarak çalışmada, 1980 sonrası Ahmet Öner Gezgin’in özportrelerinin hem topluma dair arşivsel hem de öznel ifadeye imkan sağlayan bir işlev gördüğü; kişisel hafıza ile kolektif bellek arasındaki aktarımı belirgin hale getirdiği ve Türk fotoğrafının belgeselden kavramsal/kurgusal anlatıma geçişinde özportrenin kurucu rol oynadığı ileri sürülmektedir.

This article conceptualizes the notion of crisis through psychological, social, and cultural forms, examining how photography in Turkey after September 12, 1980, particularly through the medium of self-portraiture, transformed into an indirect, allegorical, and multi-layered form of expression. The study analyzes symbolic imagery forms such as shadow, silhouette, void, layer, and reflection, which emerged as a result of the abandonment of socialist realist documentary photography due to censorship and suppression, through the self-portrait photographs taken by Ahmet Öner Gezgin between 1980 and 1988. A qualitative analysis based on iconographic reading, which focuses on the conceptual dimension of self-portraiture, was used as a method; the use of elements such as cups, pocket watches, curtains, glass, mirrors, and shadows was interpreted in the context of the uncertainty of time, the blurring of space, and the existential positioning of the subject between visibility and invisibility. The findings show that Gezgin's self-portraits are based on a practice that merges the subjective with the political rather than a narcissistic presentation; the photographic representation surface itself is transformed into a kind of battlefield consisting of a diagnosis, expression, confrontation, invitation, and challenge related to the crisis through elements such as tears, marks, shadows, and reflections. In conclusion, the study argues that Ahmet Öner Gezgin’s self-portraits after 1980 serve both as an archival record of society and as a means of subjective expression; that they highlight the transfer between personal memory and collective memory; and that self-portraits played a foundational role in the transition of Turkish photography from documentary to conceptual/fictional narrative.