Crisis, Change and Resistance in the Provincial Lands of the Ottoman Empire: Tax Order Issues in the Suruç District [1726-1781]
Öz
The resistance shown in the Ottoman state administration with the view of “the observance of tradition” gained flexibility with the understanding of “the eternal life of the state” The 18th century, which symbolized the transformation of the Ottoman provinces on the brink of change and in crisis, has shown development with many novelty and challenges for the state. The deterioration of timar, the spread of iltizam, changing economic perceptions and the state's had to increase its control power in the provinces were the main characteristics of land administration in this century. İn this study, which aims to follow the traces of dissolution and change in the lands, the theory of analyzing macro geographies by dividing them into micro areas was preferred. In this context, the Suruç district of the Birecik sanjak of the Ottoman State, which has an important place in the historical and economic order of the region, was determined as the sample. Archival research was conducted on the determined sample and the Şikâyet and Ahkâm Registers were used as the basis for the study. Based on the provisions in this series of registers, the general framework of the study was formed in the context of land tax issues in the Suruç district. When the details of the subject are examined, it is seen that land tax issues in the provinces were shaped in the context of sharia and customary taxes levied on timar and zeamet. In the matter of follow-up, collection and transportation of these taxes, sipahi, peasant and mütegallibe elements came to the fore. Based on the relations between these mentioned elements, a general classification of land tax issues has been made, and within this classification; subheadings such as the human element, right of tenure, management methods and disputes are given.
Anahtar Kelimeler
Osmanlı Devleti’nin Taşra Topraklarında Kriz, Değişim ve Direnç: Suruç Kazâsında Vergi Nizâmına Dair Meseleler [1726-1781]
Öz
Osmanlı devlet idaresinde “kadîme riâyet” görüşü ile gösterilen direnç “devlet-i ebed müddet” anlayışı ile esneklik kazanmıştır. Değişimin eşiğinde ve krizin içerisinde Osmanlı taşrasının dönüşümünü simgeleyen 18. yüzyıl, devlet için birçok yenilik ve zorlukla birlikte gelişim göstermiştir. Timarın bozulması, iltizamın yaygınlaşması, ekonomik algıların değişmesi ve devletin taşradaki kontrol gücünü artırmak durumunda kalması bu yüzyıldaki toprak yönetiminin temel karakteristik özelliği olmuştur. Topraklardaki çözülme ve değişimin izlerini takip etmeyi amaçlayan bu çalışmada, makro coğrafyaları mikro alanlara bölerek analiz etme teorisi tercih edilmiştir. Bu bağlamda bölgenin tarihî ve ekonomik düzeninde önemli bir yere sahip olan Osmanlı Devleti’nin Birecik sancağının Suruç kâzası örneklem olarak belirlenmiştir. Belirlenen örneklemle ilgili arşiv taraması yapılmış ve çalışmada temel olarak Şikâyet ve Ahkâm Defterleri kullanılmıştır. Kullanılan bu defter serilerindeki hükümlerden yola çıkılarak Suruç kâzasının arazi vergi konuları bağlamında çalışmanın genel çerçevesi oluşturulmuştur. Konunun detayları incelendiğinde taşradaki arazi vergisi konularının timar ve zeamet üzerinden alınan şer’î ve örfî vergiler bağlamında şekillendiği görülmektedir. Bu vergilerin takibi, tahsili ve nakli meselesinde ise sipahi, köylü ve mütegallibe unsurları ön plana çıkmıştır. Bahsedilen bu unsurlar arasındaki ilişkilerden yola çıkılarak arazi vergisi konularının genel bir sınıflandırması yapılmış ve bu sınıflandırma içerisinde; insan unsuru, tasarruf hakkı, yönetim sistemleri ve ihtilaflar gibi alt başlıklara yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Yazarın bu çalışma ile ilgili herhangi başka bir yazar ile çıkar çatışması yoktur. Makale, özgün bir çalışmanın ürünü olup hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davranılmış ve kullanılan tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterilmiştir. Bu bağlamda makalede akademik etik görev ve sorumluluklara riayet edildiğini sorumlu yazar olarak beyan ederim.
Çalışmanın arkasındaki akademik destek ağını göstermesi açısından; Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı'nda doktora öğrencilerine ders olarak okutulmakta olan "Osmanlı Devleti Merkez-Taşra İlişkileri" dersi kapsamında bir ödev olarak hazırlanmaya başlanan bu makale, Doç. Dr. Mehmet Ali TÜRKMENOĞLU'nun akademik rehberliği, destek, önerileri ve yönlendirmeleri ile şekillendirilmiştir. Bu nedenle, TÜRKMENOĞLU'na katkılarından dolayı teşekkür ediyorum. Ayrıca, bu süreçteki yardımları ve destekleri için danışman hocam Prof. Dr. Mehmet Emin ÜNER'e de şükranlarımı sunuyorum.
