Discussions on Syphilis in Turkey in the Intellectual Atmosphere of the Second Constitutional Years [1908-1918]
Öz
Syphilis caused by gram-negative bacteria belonging to the order Spirochaetes, the family Spiro-chaete, and the genus Treponema is an epidemic disease that, if left untreated, can result in cardiovascular syphilis, neurosyphilis, and granulomatous syphilis, along with heart attack, stroke, loss of intelligence, blindness, and deafness. Although the winter point of the disease is usually shown in the late 15th century in the context of the Columbus Hypothesis, there were two more hypotheses called "Pre-Columbian" and Unitarian. The original point that draws attention in the context of syphilis is that the line of spread of the disease, unlike epidemic diseases such as the plague, is not from east to west but from west to east. Although the disease was reflected in documents from the early periods of the Ottoman Empire, the bureaucratic and logistical concerns added to the prolonged wars in 1806-1812, 1828-1829, 1853-1856, and 1877-1878 clarified the appearance in the countryside. Syphilis, which maintained its power in the Western Black Sea region during the 19th century, especially in Kastamonu, Sinop, and Safranbolu, continued at the beginning of the 20th century. This qualitative research uses a survey model and document analysis to reveal the connotations and debates that the syphilis legacy created in the intellectual atmosphere between 1908-1918. Within this framework, the spread channels of the disease, the perception of syphilis in Anatolia and villages, the relationship between prostitution and syphilis in the context of gender, treatment discussions, and public awareness concerns were revealed by focusing on the parliamentary meetings and newspapers, magazines and books of the period. As a result of the evaluation of the findings, it was concretized that the perceptions of the period not only marginalized women but also provided a positivist, cause-effect, relationship-oriented accumulation of findings and solutions.
Anahtar Kelimeler
Frengi Hastalığının II. Meşrutiyet Yıllarının Fikri Atmosferinde Edindiği Konum [1908-1918]
Öz
Spirochaetales takımının, Spirochaetaceae familyasına ve Treponema cinsine ait gram negatif bakterilerden kaynaklanan Treponema pallidium bakterisinin neden olduğu frengi, tedavi edilme-mesi durumunda kardiyovasküler sifilis, nörosifilis ve granülomatöz sifilisle birlikte kalp krizi, felç, zekâ kaybı, körlük ve sağırlıkla sonuçlanabilecek salgın bir hastalıktır. Hastalığın çıkış noktası olarak genellikle “Columbian Hipotezi” bağlamında XV. yüzyılın sonları gösterilse de “Pre-Columbian” ile “Unitarian” adlı iki hipotez daha vardır. Frengi bağlamında dikkat çeken özgün husus hastalığın yayılım hattının veba gibi salgın hastalıklardan farklı olarak “doğudan-batıya” doğru değil “batıdan doğuya” doğru olmasıdır. Osmanlı Devleti’nde erken tarihlerden itibaren hastalık belgelere yansısa da 1806-1812, 1828-1829, 1853-1856, 1877-1878 tarihli uzun soluklu savaşlara eklemlenen bürokratik ve lojistik kaygılar vilayetlerdeki görünümü belirginleştirmiştir. Kastamonu, Sinop ve Safranbolu başta olmak üzere Batı Karadeniz’de XIX. yüzyıl boyunca gücünü koruyan frengi, XX. yüzyılın başlarına da miras kalmıştır. Tarama modeli ve doküman analizi kullanılan bu nitel araştırmada frenginin mirasının 1908-1918 yılları arasında fikri atmosferde yarattığı çağrışım ve tartışmaların gün yüzüne çıkartılması amaçlanmıştır. Bu çerçevede hastalığın yayılma kanalları, Anadolu ve köylerde frengi algılaması, toplumsal cinsiyet bağlamında fuhuş-frengi ilişkisi, tedavi tartışmaları ile halkı bilinçlendirme kaygıları dönemin meclis görüşmeleri ile gazete, dergi ve kitaplarına odaklanılarak açığa çıkartılmıştır. II. Meşrutiyet yıllarında frengi üzerine gerçekleştiri-len tartışmalar, kadının ötekileştirilmesinin yanında, pozitivist, neden-sonuç ilişkisi bağlamlı tespit ve çözüm odaklarının belirginleştiğini de göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.
