Bir Dünya İmparatorluğunun Evini Yeniden Düşünmek: İslam Estetiği Bağlamında Topkapı Sarayı
Öz
Bu makale, yaklaşık 400 yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu’nda “devlet evi” olarak işlev gören Topkapı Sarayı’nın mekânsal organizasyonu ve tasarım tercihleri üzerinde İslam ilkelerinin etkisini incelemektedir. Saray, devlet dairelerinden ibadethanelere, medreselerden kütüphanelere, köşklerden kabul salonlarına kadar çeşitli işlevlere hizmet eden yapıların oluşturduğu bir komplekstir. Ancak, bütüncül bir değerlendirme yapıldığında, Osmanlı Devleti ve Sultanı’nın ikametgâhı olarak işlev görmüştür. Bu çalışma, İslam inancının kaynaklarından olan Kur’an-ı Kerim ve Hadis-i Şeriflere referansla, İslam'daki hane estetiğini ele almakta ve bir evin sahip olması gereken şartlar olarak tanımlanabilecek bu ilkelerin sarayın mimarî teşkilatına nasıl yansıdığını incelemektedir. Saray; mahremiyet, mekânsal boyutlar (genişlik-yükseklik), tevazu/sadelik, esneklik (seyyâliyet), maneviyat ( İslamî hayatı destekleme) ve kıbleye yönelme gibi ölçütler üzerinden değerlendirilecektir. Bu çalışma, İslami hane ilkeleri ile imparatorluk saray mimarisi arasındaki ilişkiye dair yeni bir bakış açısı sunarak Osmanlı İmparatorluğu’nun estetik ve kültürel mirasına dair anlayışımızı derinleştirmektedir.
Anahtar Kelimeler
Revisiting the House of a World Empire in the Light of Household Aesthetics of Islam: The Case of Topkapi Palace
Abstract
This essay examines the impact of Islamic principles on the spatial organization and preferences of Topkapi Palace, which functioned as the "state house" of the Sultan for approximately 400 years. Although the Palace is a complex of buildings serving diverse functions—ranging from state offices and places of worship to madrasas, libraries, mansions, and reception halls—when evaluated collectively, it was the residence of the Ottoman state and its Sultan. By referencing the Quran and the hadiths of Prophet Mohammed, the two pillars of Islamic doctrine, this essay explores the household aesthetics in Islam, which define the conditions for a house, and how these principles influenced the spatial organization of the palace. In light of the Qur’an and Sunnah, the Palace will be evaluated based on privacy, spatial dimensions (width-height), humility/ simplicity, flexibility (seyyāliyet), spirituality (supporting Muslim life), and orientation towards the qibla. This study provides new insights into the relationship between Islamic household principles and imperial palatial architecture, enriching our understanding of the aesthetic and cultural legacy of the Ottoman Empire.
Keywords
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.