Arapça Yayınlanan Dizilerde Osmanlı Karşıtı Söylem: Kingdoms of Fire Örneği

Öz

Bu makale Arapça yayınlanan dizilerde Osmanlı ve Türk imajının ağırlıklı olarak dilsel söylem düzeyinde nasıl temsil edildiğini incelemektedir. Çalışmada örneklem olarak seçilen Kingdoms of Fire isimli dizide yer alan Osmanlı karşıtı söylem, iletişim çalışmalarında örneklem çözümlemesinde kullanılmakta olan Eleştirel Söylem Analizi yöntemi ile analiz edilmektedir. Söz konusu dizi 2019 yılında Arap-Türk ilişkilerinde sınırlı gerilime neden olmuştur. Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferi ve II. Tomanbay’ı yenerek Mısır’ı fethini konu alan dizi, Yavuz Sultan Selim ve Osmanlı askerleri hakkında ortaya koyduğu olumsuz imaj ile Türk basınında farklı yönleriyle eleştirilmiştir. Söylem analiz yaklaşımlarının bir alt dalı olan ESA, metnin içerisinde açık veya örtük bir şekilde kendisini hissettiren ve içerik sahibinin muhatap kitleye aktarmak istediği ideolojik arka planı ortaya koymaya çalışır. Orijinal dili Arapça olan dizide Osmanlı sultanları ve askerleri hakkında kullanılan kavramların Arap kültür dünyası açısından ifade ettiği anlamlar irdelenmiş, karakterler arası diyaloglarda kullanılan ifadeler, dilsel üslup açısından değerlendirilmiş, yeri geldiğinde kostüm, müzik ve söylem biçimleri incelenmiş ve nihayetinde dizi içeriğini oluşturanların muhataba ulaştırmak istediği mesajda gizledikleri ideoloji tespit edilmeye çalışılmıştır. Dizide olumsuz bir imaj ile gösterilen ve biz-öteki ikileminde öteki olarak lanse edilen Osmanlı sultanları ve askerleri için kullanılan kavram ve yakıştırmalar kültürlerarası ilişkiler yönüyle Arap ve Türk toplumları arasındaki iletişimin seyri bakımından olumsuz bir örnek teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili
• Eleştirel Söylem Analizi
• medya
• Yavuz Sultan Selim
• 2. Tomanbay

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Anti-Ottoman Discourse in Arabic TV Series: The Case of Kingdoms of Fire

Öz

This study examines the representation of Ottomans and Turks in Arabic television discourse, focusing on the anti-Ottoman narrative in the 2019 historical drama Kingdoms of Fire. Employing Critical Discourse Analysis (CDA), a method commonly used in communication studies, the research explores how linguistic and semiotic elements convey ideological positions. The series, which depicts the Ottoman conquest of Egypt under Sultan Selim I, portrays Ottoman figures—particularly Selim I and his soldiers—in a highly negative manner. This depiction drew criticism from Turkish media for promoting a distorted and hostile image of Ottoman history. The analysis focuses on the terms and epithets used to describe Ottoman characters, as well as on the dialogue and language style that support a polarized “us vs. other” dichotomy. In addition to textual analysis, visual and auditory elements—such as costume, music, and cinematographic choices—are examined to reveal the underlying ideological narratives. Situating the series within the broader context of Arab-Turkish cultural and political relations, the study argues that Kingdoms of Fire operates not only as historical fiction but also as a medium of ideological construction. The findings suggest that the series contributes to a selective and politicized reimagining of history, which may influence contemporary intercultural perceptions and tensions.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language
• Critical Discourse Analysis
• Media
• Selim I
• Tomanbay II

Etik Beyan

I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.

Kaynakça

1. Adanır, Oğuz. Sinemada Anlam ve Anlatım. 2. bs. İstanbul: Alfa Yayınları, 2003.
2. Ahmed, Yasmine M., ve Claire Panetta. “Rejecting the Ottomans, Revisiting the Mamluks: Historical Drama and Identity in Post-2013 Egypt”. Middle East Journal of Culture and Communication 16, sy 2 (12 Mayıs 2023): 173-91. https://doi.org/10.1163/18739865-01602007.
3. “Ateş Krallıkları: Tarihi çarpıtmanın şaheseri”. Erişim 30 Kasım 2024. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/ates-kralliklari-tarihi-carpitmanin-saheseri/1657039.
4. Avdeenko, Evgeniia V. "Feature Cinema as a Tool for Manipulation of Individual and Society Behavior", News of Higher Educational Instutions, North Caucasian Region Social Sciences, (2024): 4-15. https//doi.org/ 10.18522/2687-0770-2024-1-4-15.
5. Bhutto, Fatima. “How Turkey’s Soft Power Conquered Pakistan”. Foreign Policy (blog), 01 Kasım 2024. https://foreignpolicy.com/2020/09/05/ertugrul-turkey-dizi-soft-power-pakistan/.
6. Büyükkantarcıoglu, S. Nalan. “Söylemden İdeolojiye: Eleştirel Söylem Çözümlemesi”. İçinde Dilbilim: Temel Kavramlar, Sorunlar, Tartışmalar, 101-15. Ankara: Dil Derneği Yayınları, 2006.
7. Coetzee, Mercia ve Fatih Baritci ve Zuhal Fidan Baritci. "The İnfluence of Turkish Tv Series on Generation Z in South Africa: An Exploratory Study". Cennectist, sy 67 (2024): 35-60. https://doi.org/10.26650/CONNECTIST2024-1508303.
8. Çakır, Abdülhamit. Söylem Analizi, Ne demek istiyorsun? 1. bs. Konya: Palet Yayınları, 2014.

9. Devran, Yusuf. Haber Söylem İdeoloji. 1. bs. İstanbul: Başlık Yayınları, 2010.
10. Doyuran, Levent. “Medyatik Bir Çalışma Alanı Olarak Eleştirel Söylem Çözümlemesi (Televizyon Dizileri Örneğinde)”. Erciyes İletişim Dergisi 5, sy 4 (30 Temmuz 2018): 301-23. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.362184.
11. Emecen, Feridun M. Yavuz Sultan Selim. İstanbul: Kapı Yayınları, 2021.
12. Evli̇yaoğlu, Saliha. “Anlatının Temel Kavramları ve Sinema”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 4, sy 1 (30 Haziran 2020): 345-84. https://doi.org/10.30561/sinopusd.710856.
13. Foucault, Michel, ve Anthony M. Nazzaro. “History, Discourse and Discontinuity”. Salmagundi, sy 20 (1972): 225-48. http://www.jstor.org/stable/40546718.
14. Güler, Ülkü. “Söylem Çözümlemesinde Yöntem Sorunu ve Van Dijk Yöntemi”. İçinde Haber Hakikat ve İktidar İlişkisi. Ankara: Elips, 2004.
15. Günay, İbrahim Emre. “Van Dijk’in Eleştirel Söylem Analizi Bağlamında Azerbaycan ve Ermenistan Arasındaki Savaşa İlişkin Le Monde ve Le Figaro’da kullanılan Haber Başlık ve Girişlerinin Analizi”. Aksaray İletişim Dergisi 4, sy 1 (31 Ocak 2022): 46-65. https://doi.org/10.47771/aid.1032556.
16. Güneş, Ahmet. “Eleştirel Söylem Analizi Çerçevesinde Metin Çözümlemesi: İstiklal Marşı Örneği”. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 8, sy 1 (2021): 152-68.
17. Hall, Stuart. Temsil: Kültürel Temsiller ve Anlamlandırma Uygulamaları. Çeviren İdil Dündar. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2017.
18. Hurtley, John. Communication, Cultural and Media Studies. 3. bs. London: Routledge, 2004.
19. İbiş, Mustafa. “Metin Dil Bilimi ve Ortaya Çıkışı”. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 7, sy 2 (15 Aralık 2020): 449-73. https://doi.org/10.33460/beuifd.789912.
20. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1994.
21. İbni Hanbel, Ahmed, ed. Müsned. Kahire: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
22. İnal, Ayşe. Haberi Okumak. İstanbul: Temuçin Yayınları, 1996.
23. Kadioğlu, Aziz Barkın, ve M. Elif Demoğlu. “Tarihsel Figür Olarak Hıtler Temsilinin Sinemadaki Dönüşümü: Son On Gün (1955), Çöküş (2004), Bak Kim Geri Döndü (2015) Filmlerinin Tarihsel Analizi”. sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi 14, sy 2 (23 Kasım 2023): 307-38. https://doi.org/10.32001/sinecine.1341610.
24. Karaduman, Murad, ve Betül Akbulutgiller. “İnternet Gazeteciliği ve Haber Söylemi: Reina Saldırısı Haberlerinin Çözümlemesi”. Erciyes İletişim Dergisi, 31 Ocak 2018. https://doi.org/10.17680/erciyesakademia.319868.
25. Koyuncu, Serhan, ve Burak Medin. Kültürel Diplomasi ve Sinema. Ankara: Nobel, 2023.
26. Kuneybî, Hâmid Sâdık, ve Muhammed Ravvâs Kalecî. Mu’cemu Luğati’-Fukahâ. Amman: Dâru’n-Nefâis, 1988.
27. Mațoi, Elena, ve Diana Monica Constantin. “Turkish Movies in Former Ottoman Territories: Propaganda or Just An Efficient Soft Power in Turkish Foreign Policy?” Romanian Military Thinking 2021, sy 1 (Mart 2021): 82-101. https://doi.org/10.55535/RMT.2021.1.06.
28. Matta, Corrado. “The Explanatory Power of Discourse Analysis”. Philosophy of the Social Sciences, 20 Mayıs 2024, 00483931241255229. https://doi.org/10.1177/00483931241255229.
29. Özer, Ömer. “Eleştirel Söylem Çözümlemesi: Haber Örnekleri Üzerinden Bir İnceleme”. Etkileşim 5, sy 9 (Nisan 2022): 36-54. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.9.154.
30. Özer, Ömer. “Teun Adrian van Dijk Örneğinde Eleştirel Söylem Çözümlemesi”. İçinde İletişim Araştırmalarında Yöntemler, 197-286. Konya: Literatürk Academia, 2015.
31. Pokidova, Luliia. "Kültürel Bağlamda Türk Televizyon Dizileri: Rus Dizi İzleyicileri Üzerine Bir Analiz". International Journal of Media, Culture and Literature, sy 9 (December 2024): 153-167. https//doi.org/10.17932/IAU.IJMCL.2015.014/ijmcl_v09i2004.
32. Sâmurrâî, Fâdıl Sâlih. Me’âni’n-Nahv. Ürdün: Dâru’l-Fikr, 2000.
33. Söğüt, Fatih. “Yeni Medya Ve Temsil: İnternet Gazeteciliğinde Cinsiyet Kimliklerinin Sunumu”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, sy 31 (30 Haziran 2019): 212-31. https://doi.org/10.31123/akil.531977.
34. Subramanian, Nithya. “Ertuğrul: A Turkish Delight for Pakistan”. ISAS Insights, sy 650 (2020): 1-6.
35. Sümer, Faruk. “Yavuz Selim Halifeliği Devraldı mı?” Belleten 66, sy 217 (1992): 675-701.
36. Şah, Umut. “Eleştirel Söylem Analizi: Temel Yaklaşımlar”. Kültür Araştırmaları Dergisi, sy 7 (15 Aralık 2020): 210-31. https://doi.org/10.46250/kulturder.819362.
37. Şen, İhsan. “Osmanlı’da Cenaze Merâsimleri ve Mûsikî”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 3, sy 2 (2019): 145-56.
38. Tziarras, Zenonoas ve Constantinos Constantinou. "TV Series in Turkish Foreign Policy: Aspects of Hegemony and Resistance". New Middle Eastern Studies, sy 1 (25 September 2018): 21-43. https://doi.org/10.29311/nmes.v8i1.2875
39. Van Dijk, Teun A. “Critical Discourse Analysis”. İçinde The Handbook of Discourse Analysis, 352-271. Oxford: Blackwell, 2001.
40. Van Dijk, Teun A. “Discourse Analysis: Its Development and Application to the Structure of News”. Journal of Communication 33, sy 2 (01 Haziran 1983): 20-43. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1983.tb02386.x.
41. Van Dijk, Teun A. “Socio-Cognitive Discourse Studies”. Içinde The Routledge Handbook of Critical Discourse Studies, editör John Flowerdew ve John E. Richardson, 1. bs, 26-43. Routledge, 2017. https://doi.org/10.4324/9781315739342-3.
42. Yeği̇n, Mustafa Oğuz. “Irkçılık Bağlamında ‘Elite’ Dizi Filminin Eleştirel Söylem Analizi”. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 17, sy 34 (28 Şubat 2021): 1487-1521. https://doi.org/10.26466/opus.816234.
43. الجزيرة نت. “الغوطة تغرق بالدماء والمعارضة تحذر من ‘إبادة’”. Erişim 30 Temmuz 2024. الغوطة تغرق بالدماء والمعارضة تحذر من "إبادة" | أخبار | الجزيرة نت..
44. “مؤلف المسلسل التاريخي ‘ممالك النار’ يكشف لـ"هي" تفاصيل ومفاجآت العمل - مجلة هي”. Erişim 29 Temmuz 2024. مؤلف المسلسل التاريخي "ممالك النار" يكشف لـ"هي" تفاصيل ومفاجآت العمل - مجلة هي.
45. “‘ممالك النار’.. حلقة أخيرة من مسلسل طويل لتشويه التاريخ العثماني”. Erişim 29 Temmuz 2024. https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربية/ممالك-النار-حلقة-أخيرة-من-مسلسل-طويل-لتشويه-التاريخ-العثماني-مقابلة/1678972.
46. “‘ممالك النار’ مسلسل عالمي يصور في تونس ويبث على نتفليكس”. Erişim 29 Temmuz 2024. . "ممالك النار" مسلسل عالمي يصور بتونس ويبث على نتفليكس.