Ogonyok Mecmuasının Zaviyesinden Sultan II. Abdülhamid: Saltanat, Servet ve Siyaset [1899-1909]

Öz

Çarlık Rusya’sında neşredilen Ogonyok mecmuasının 1899-1909 yılları arasında kaleme aldığı makaleler, Sultan II. Abdülhamid dönemi Osmanlı Devleti’ne dair Rus efkâr-ı umumiyesinin telakkisini aksettiren önemli tarihi vesikalardır. Mecmua, Padişahın şahsi hayatından saray teşkilatına, iktisadi faaliyetlerinden gündelik adetlerine şimdiye kadar literatürde hiç rastlanmayan tafsilatı ihtiva etmektedir. Mecmua, Padişah’ı ayrıntılı bir şekilde tasvir etmiştir. Bununla beraber, Yıldız Sarayı’nın iç düzeni, hazinenin durumu ve mutfak teşkilatı gibi tafsilatlar, Osmanlı’nın son dönem idare nizamına müteallik Rus zaviyesine ışık tutmaktadır. Mecmua, bir taraftan Sultan’ın şahsi servetinin çokluğunu vurgularken, diğer yandan devletin mali buhranına dikkat çekmektedir. Jön Türklerin tenkitlerine yer veren makaleler, Meşrutiyet’in ilanını bir kurtuluş olarak tavsif etmektedir. Mecmua, zaman zaman Abdülhamid hakkında müspet hususlara ve yorumlara da yer vermiştir. Ogonyok’un bu neşriyatı, hem II. Abdülhamid dönemine dair Rus zaviyesini anlamak hem de dönemin siyasi propaganda yöntemlerini tahlil etmek açısından kayda değer bir kaynaktır. Mecmuanın tarafgir üslubu, hakikatten ziyade siyasi bir rekabeti aksettirmektedir. Bununla birlikte, söz konusu makale serisi, Osmanlı-Rus münasebetlerinin basın vasıtasıyla icra edilen psikolojik bir mücadele sahasında da devam ettiğini göstermesi itibariyle bundan sonra yapılacak tetkiklere katkı sağlayacak mahiyettedir.

Anahtar Kelimeler

• II. Abdülhamid
• Ogoniok
• Çarlık Rusya
• Basın
• Dergi

Sultan Abdulhamid II as Portrayed in Ogonyok Magazine: Monarchy, Fortune, and Power [1899-1909]

Öz

The articles published in Ogonyok between 1899 and 1909, during the era of Tsarist Russia, constitute significant historical documents that reflect Russian public perceptions of the Ottoman Empire under Sultan Abdülhamid II. The magazine contains unprecedented details, previously unseen in the scholarly literature, on the Sultan’s private life, the organization of the palace, economic activities, and everyday customs. It provides an elaborate portrayal of the Sultan. It sheds light on the Russian perspective regarding the internal order of the Yıldız Palace, the state of the treasury, and the structure of the imperial kitchen, all of which offer insights into the administrative system of the late Ottoman period. While the magazine emphasizes the magnitude of the Sultan’s personal wealth, it simultaneously draws attention to the empire’s financial crisis. The articles addressing the Young Turks' criticisms depict the proclamation of the Constitutional Monarchy as a form of liberation. Nevertheless, Ogonyok occasionally includes positive remarks and evaluations concerning Sultan Abdülhamid. This corpus of publications in Ogonyok serves as a valuable source for understanding both the Russian viewpoint on the reign of Abdülhamid II and the political propaganda techniques of the period. Despite its partisan tone, which reflects political rivalry rather than historical objectivity, the series of articles provides crucial evidence that Ottoman-Russian relations continued as a psychological contest waged through the press. This offers essential material for future scholarly investigations.

Anahtar Kelimeler

• Abdulhamid II.
• Ogoniok
• Tsarist Russia
• Press
• Magazine

Kaynakça

1. “Bıvşiy Turetskiy Sultan Abdul-Gamid Nakanune Nizlojeniya c Risunka G. V. Kekkeka Abdul-Gamid vo Vremya Popıtki Reaktsionnago Perevorota Proizvodit iz Okna Smotr Vernemu Emu Voyskam (Tahttan İndirilmeden Hemen Önceki Eski Osmanlı Sultanı Abdülhamid-G.V. Kekkek’in Çiziminden Abdülhamid, Reaksiyoner Bir Darbe Girişimi Sırasında Pencereden Kendisine Sadık Birlikleri Teftiş Ediyor),” Ogonyok, 8 Mayıs, 1909.
2. “Domaşnaya Jizn Sultana Abdul-Gamida (Sultan Abdülhamid’in Hane Hayatı),” Ogonyok, 31 Aralık, 1906. “Dvor Sultana (Sultan’ın Sarayı),” Ogonyok, 3 Ekim, 1903.
3. “Dvoynik Turetskago Sultana (Türk Sultanı’nın Dublörü),” Ogonyok, 2 Temmuz, 1908.
4. “Edinstvennıy Pozdnıyşiy Portret Sultana Abdul-Gamida, Nabrosannıy s Nego na Selyamlıke Amerikanskim Hudojnikom Davenportom (Sultan Abdülhamid’in, Selamlıkta Amerikalı Ressam Davenport Tarafından Yapılmış Tek Geç Dönem Portresi),” Ogonyok, 16 Ağustos, 1908.
5. “K Vozstanovleniyu Turetskoy Konstitutsii (Türk Kanun-ı Esasisinin Yeniden İlanına Dair),” Ogonyok, 9 Ağustos, 1908.
6. “Koroli i Kommerçeskiya Predpriyatiya (Krallar ve Ticari Teşebbüsler),” Ogonyok, 24 Ekim, 1902.
7. “Kuhnya Monarhov (Hükümdarların Mutfağı),” Ogonyok, 13 Haziran, 1902.
8. “Mahmud-paşa” (Mahmud Paşa),” Ogonyok, 11 Ocak, 1900.

9. “Mladoturetskaya Deputatsiya Soobşayet Sultanu Abdul-Gamidu ob Ego Nislojenii (Jön Türk Heyeti Sultan Abdülhamid’e Tahttan İndirildiğini Bildiriyor),” Ogonyok, 15 Mayıs, 1909.
10. “Na Sultanskoy Kuhn (Sultan Mutfağında),” Ogonyok, 20 Haziran, 1902.
11. “Nasledniki Turetskago Prestola (Türk Tahtının Varisleri),” Ogonyok, 12 Haziran, 1905.
12. “Obedennıy Teremonial v İmperatorskom Dvortse Turetskago Sultana İldız-Kiosk (Türk Sultanı’nın İmparatorluk Sarayı Yıldız Köşkü’ndeki Ziyafet Töreni),” Ogonyok, 31 Ocak, 1909.
13. “Ot Redaktora (Muharrirden),” Ogonyok, 9 Aralık, 1879.
14. “Otkrıtie Parlamenta: Sultan v Svoey Loj, Vo Vremya Çteniya Tronnoy Reçi Pervım Sekretarem İldiz-Kioska (Parlamentonun Açılışı: Sultan, Yıldız Köşkü’nün Baş Sekreteri Tarafından Tahta Çıkış Konuşması Okunurken Kendi Locasında Bulunuyor),” Ogonyok, 17 Ocak, 1909.
15. “Pod Skipetrom Sultana (Sultan’ın Asası Altında),” Ogonyok, 4 Haziran, 1905.
16. “Polomniçestvo v Mekku (Mekke’ye Hac Yolculuğu),” Ogonyok, 8 Mart, 1908.
17. “Posl Konstitutsii-Turetskiy Sultan Şlet Ulıbki Rivvtotvuyuşemu Ego Naradu (Meşrutiyetten Sonra-Türk Sultanı Kendisini Selamlayan Halkına Gülücükler Gönderiyor),” Ogonyok, 25 Ekim, 1908.
18. “Primirenie Sultana Abdul-Gamida s Printsem Reşadom, Predpolagaemım Naslednikom Ottomanskago Prestola (Sultan Abdülhamid’in, Osmanlı Tahtının Muhtemel Veliahdı Prens Reşad ile Barışması-F. Dadd’in Çiziminden),” Ogonyok, 20 Eylül, 1908.
19. “Selyamlik Posl Vozstanovleniya Turetskoy Konstitutsii-Sultan Abdul-Gamid ha Puti v Meçet, Privtstvuemıy Vostorjennımi Klikami Naroda (Osmanlı Kanun-ı Esasisi’nin Yeniden İlanından Sonraki Selamlık-Camiye Giderken Sultan Abdülhamid, Halkın Coşkulu Tezahüratlarıyla Selamlanıyor,” Ogonyok, 16 Ağustos, 1908.
20. “Smert Velikih Mira Sego (Dünya Büyüklerinin İrtihali),” Ogonyok, 14 Mayıs, 1904.
21. “Sokrovişa Sultana (Sultan’ın Hazineleri),” Ogonyok, 12 Aralık, 1903.
22. “Sokrovişa Tsarstvennıh Osob (Hükümdarların Hazineleri),” Ogonyok, 1 Mart, 1901.
23. “Sokrovişnitsa Sultana (Sultan’ın Hazine Dairesi),” Ogonyok, 7 Kasım, 1902.
24. “Sultan Abdul-Gamid o Lyubvi (Sultan Abdülhamid Aşk Üzerine),” Ogonyok, 26 Kasım, 1906.
25. “Sultan Abdul-Gamid s Noveyşey Fotografii (Türk Sultanı Abdülhamid-En yeni Fotoğraflarından),” Ogonyok, 24 Eylül, 1900.
26. “Sultan Abdul-Gamid v Çastnoy Jizni (Sultan Abdülhamid’in Özel Hayatında),” Ogonyok, 8 Ağustos, 1902.
27. “Sultan v Otkrıtoy Kolyask po Doroge v Parlament (Sultan Açık Bir Faytonla Meclise Giden Yolda),” Ogonyok, 17 Ocak, 1909.
28. “Tablakiar-Pridvornıy Slujitel Nesuşiy Kuşanie k Stolu Sultana (Tablakar-Sultan’ın Sofrasına Yemek Taşıyan Saray Görevlisi),” Ogonyok, 31 Ocak, 1909.
29. “Turetskiy Sultan Abdul-Gamid s Poslednyago Portreta (Türk Sultanı Abdülhamid-Son Portrelerinden),” Ogonyok, 24 Eylül, 1900.
30. “Turetskiy Sultan Torjestvenno Prinimaet v İldiz-Kiosk Delegatov Mlad Turetskago i Balkanskago Komitetov (Türk Sultanı, Yıldız Köşkü’nde Jön Türk ve Balkan Komitelerinin Delegelerini Resmi Bir Törenle Kabul Ediyor),” Ogonyok, 27 Aralık, 1908.
31. “V Sultanskom Dvortse (Sultan’ın Sarayında),” Ogonyok, 10 Eylül, 1900.
32. “V Sultanskom Dvortse (Sultan’ın Sarayında),” Ogonyok, 26 Nisan, 1900.
33. “Vozstanovlenie Turetskoy Konstitutsii (Yeniden İlan Edilen Türk Kanun-ı Esasisi),” Ogonyok, 2 Ağustos, 1908.
34. “Vozvraşeniye Sultana Abdul-Gamida iz Meçeti v İmperatorskiy Dvorets, v Pyatnitsu posle Selyamlıka (Sultan Abdülhamid’in Cuma Günü, Selamlıktan Sonra Camiden İmparatorluk Sarayına Dönüşü),” Ogonyok, 16 Ağustos, 1908.
35. “Zameçatelnaya Dragotsennosti (Harika Mücevherler),” Ogonyok, 9 Şubat, 1908.
36. “Zyat Sultana iz Konstantinopolskoy Pridvornoy Jizni (Sultan’ın Damatları Konstantinopolis Saray Hayatından),” Ogonyok, 21 Mart, 1902.
37. Abdülkadir Özcan, “Fatih’in Teşkilat Kanunamesi ve Nizam-ı Alem İçin Kardeş Katli Meselesi,” Tarih Dergisi, 33 (1982): 7-56.
38. Anastasiia Vladimirovna Tantseva, “Ogonek-ezhenedel’nik Sovetskoi Strany: k İstorii Funktsionirovaniia v 1920-e Gody,” Gumanitarnye i İuridicheskie İssledovaniia, 4, 135-140 (2015).
39. Argun, Selim ve Dursun, Hatice Rumeysa. “Representations of Ottoman Sultan Abdülhamid II in the French Press,” Religions 15/6 (2024): 724.
40. Atıf Hüseyin Bey. Sultan II. Abdülhamid’in Sürgün Günleri. Haz., Mehmet Metin Hülagü. İstanbul: Timaş Yayınevi, 2010. Damlıbağ, Fatih. “Osmanlı Devleti’nde Elektriğin Yayılması.” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi. 20:40 (2020 Eyl), 149-173.
41. Georgeon, François. Abdülhamid II: Le Sultan Calife 1876-1909. Paris: Fayard, 2003.
42. Haslip, Joan. The Sultan: The Life of Abdul Hamid II. London: Secker & Warburg, 1997.
43. Küçük, Cevdet. “Abdülhamid II”, TDV İslam Ansiklopedisi, I, (İstanbul 1988), ss. 217-225.
44. Küçük, Evren. “Osmanlı Hariciyesi’nin Muhalif Bir Gazete Davul ile Mücadelesi.” OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 43 (2018 Oc), 109-140. (erişim 02.09.2025) Langer, William L.. The Diplomacy of İmperialism 1890-1902. New York: Knopf, 1950.
45. Mücteba İlgürel, “Ahmed I.,” TDV İslam Ansiklopedisi, (İstanbul, 1989), Cilt II: 32-33.
46. Osmanoğlu, Ayşe. Babam Sultan Abdülhamid. İstanbul: Timaş Yayınları, 2019.
47. Reynolds, Michael A. Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires, 1908-1918. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
48. Sabev, Orlin. Waiting for Müteferrika: Glimpses of Ottoman Print Culture in the Eighteenth Century. Sofia: Paradigm, 2012.
49. William Rainey Harper and John Henry Barrows, “The Laying of the Corner Stone of the Haskell Oriental Museum.” The Biblical World, 8, 2 (1896).
50. Yasamee, Feroze A. K. Ottoman Diplomacy: Abdülhamid II and the Great Powers, 1878-1888. İstanbul: İsis Press, 1996.