Bir Osmanlı Memurunun Sıra Dışı Hikayesi: Ali Hafi Bey’in Firarı ve Müneccimliği

Öz

19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin yaşadığı değişim, modern memur tipinin oluşmasını beraberinde getirdi. Bu değişim aynı zamanda devlet icraatlarını eleştiren bir kesimin oluşmasına zemin hazırladı. Jön Türkler olarak adlandırılan bu grup birçok kişiyi etkilemeyi başardı. Özellikle II. Abdülhamid döneminde yönetime muhalif olanlar yurtdışına giderek çeşitli faaliyetlerde bulundular. Bu makalenin konusunu oluşturan Ali Hafi Bey de taleplerinin karşılanmasını sağlamak düşüncesiyle yurtdışına kaçmıştır. Çünkü bu dönemde özellikle yurtdışına kaçmış kişiler bazı vaatler karşılığında geri döndürülmeye çalışılmaktaydı. Ali Hafi Bey, eski memuriyetine devam etmek koşuluyla İstanbul’a döndü. Ancak kendisinin sürekli yüksek maaşlı memuriyet talebi ve bu konudaki şikâyeti devam etmiştir. Bu sırada eşini silahla yaralamaktan dolayı 2 yıl hapis yatmıştır. Hapisten çıkışının ardından tekrar yurtdışına kaçan Ali Hafi Bey, çeşitli muhalif gruplar arasında yer almıştır. II. Meşrutiyet’in ilan edilmesiyle birlikte İstanbul’a dönmüştür. Döndükten sonra kendisinin devlette istihdam edilmesi konusunda yoğun çaba gösterse de şahsi menfaat peşinde koşması ve 2 yıl hapis yatması gibi nedenlerle tekrar istihdam edilmedi. Daha sonra Ali Hafi Bey, hastaları nefesiyle iyileştirmek ve geleceğe yönelik tahminlerde bulunmak gibi şeylerle para kazanmaya çalıştı. Bu çalışmada sıra dışı bir kişiliğe sahip olan Ali Hafi Bey’in yurtdışına firarının daha sonraki hayatını nasıl etkilediği ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• II. Abdülhamid
• Müneccimlik
• Firar
• II. Meşrutiyet
• İstihdam

Destekleyen Kurum

Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

The Extraordinary Story of an Ottoman Officer: Ali Hafi Bey’s Escape and Munajjism

Öz

The changes experienced by the Ottoman Empire in the 19th century paved the way for the emergence of a group that criticised the government's activities. This group, known as the Young Turks, succeeded in influencing many people. Those who opposed the government, particularly during the reign of Abdülhamid II, went abroad and engaged in various activities. Ali Hafi Bey, the subject of this article, fled abroad to ensure his demands were met. During this period, attempts were made to bring back individuals who had fled abroad in exchange for certain promises. Ali Hafi Bey returned to Istanbul on condition that he continue in his former position. However, his constant demand for a high-paying civil service position and his ongoing complaints about this matter have persisted. During this time, he served a two-year prison sentence for wounding his wife with a firearm. After his release, Ali Hafi Bey, who had escaped, returned to Istanbul following the proclamation of the Second Constitutional Monarchy. After returning, he was not re-employed by the state due to pursuing his own personal interests and serving a two-year prison sentence. Later, Ali Hafi Bey tried to earn money by healing patients with his breath and making predictions about the future. This study examines how a civil servant's escape abroad affected his subsequent life.

Anahtar Kelimeler

• II. Abdulhamid
• Second Constitutional Monarchy
• Employment
• Escape
• Munajjism.

Destekleyen Kurum

The authors declared that this study has no financial support.

Etik Beyan

I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.

Kaynakça

1. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
2. Babıali Evrak Odası Evrakı (BEO), 200/14932, 233/17458, 519/38910, 524/39292, 528/39574, 534/40029, 535/40114, 543/40689, 563/42159, 588/44030, 736/55133, 856/64196, 1061/79551, 1120/83965, 1125/84350, 1248/93585, 170/12680, 191/14255, 1980/148434, 3399/254887, 3437/257713, 3446/258438, 3469/26013, 3469/260141, 3484/261238, 3715/278592, 3789/284110, 4663/349655.
3. Dahiliye Nezâreti Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti Kalem-i Umumi (DH. EUM. KLU), 7/19.
4. Dahiliye Nezâreti Mektubî Kalemi (DH. MKT), 347/58, 365/63, 1046/6, 2152/104, 2660/38, 2697/91.
5. Dahiliye Nezâreti Mütenevvia (DH. MTV), 40/48.
6. Dahiliye Nezâreti Sicill-i Ahvâl Defterleri (DH. SAİD. d), 71/495.
7. Hariciye Nezâreti Siyasi Kalemi (HR. SYS), 1799/29, 1803/31, 1803/37, 1806/1, 1806/2, 1806/3, 1806/4, 1806/5, 1806/7, 1806/10, 1806/11, 1806/12, 1806/14, 1806/15, 1806/16, 1806/17, 1806/18, 1806/20, 1806/21, 1806/22, 1806/23, 1806/24, 1806/25, 1806/26, 1806/27.
8. Hariciye Nezâreti Sofya Sefareti (HR. SFR. 04), 230/63.

9. Hariciye Nezâreti Tahrirât-ı Hariciye Odası (HR. TH), 156/64.
10. Hariciye Nezâreti Umûr-ı Hukûk-ı Muhtalita Müdüriyeti (HR. UHM), 304/42, 304/43.
11. İrâde Hususi (İ. HUS), 32/2, 32/12, 32/52, 60/3, 60/5.
12. İrâde Ticaret ve Nâfia (İ. TNF), 3/45, 7/17.
13. Maarif Nezâreti Mektubî Kalemi (MF. MKT), 395/28, 909/60, 910/36.
14. Sadaret Eyâlet-i Mümtâze Mısır (A. MTZ (05)), 18/23.
15. Şûrâ-yı Devlet (ŞD), 1228/52, 1231/17, 2643/6, 3071/26, 3073/20.
16. Yıldız Mütenevvi Maruzât Evrakı (Y. MTV), 205/8.
17. Yıldız Perakende Başkitâbet Dairesi Evrakı (Y. PRK. BŞK), 39/4.
18. Yıldız Perakende Hariciye Nezâreti (Y. PRK. HR), 20/13.
19. Yıldız Perakende Zabtiye (Y. PRK. ZB), 20/11.
20. Yıldız Sadâret Hususi (Y. A. HUS), 313/104, 314/131, 380/20, 385/5.
21. Zabtiye Nezâreti Belgeleri (ZB), 30/10, 350/44, 350/45.
22. Süreli Yayınlar
23. Curcuna, Sayı 1.
24. Risale-i Hafi, Sayı 2, 3.
25. Kitap, Makale ve Tezler
26. Akyıldız, Ali. Osmanlı Merkez Bürokrasisi (1836-1856). İstanbul: Timaş Yayınları, 2018.
27. Alkan, Necmettin. “II. Abdülhamid Yönetimi ve Jön Türkler.” Devr-i Hamid Sultan II. Abdülhamid, C. 4, haz., Mehmet Metin Hülagü, Şakir Batmaz ve Gülbadi Alan. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları, 2011.
28. Alkan, Necmettin. Arafta Bir Hünkâr Sultan II. Abdülhamid. İstanbul: Kronik Yayınları, 2023.
29. Aslan, Taner. “II. Abdülhamit’in Jön Türk Siyaseti: İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne Karşı Önlemler.” Sosyal Bilimler Dergisi 3/1 (2010): 102-131.
30. Cihanzade Ali Hafi. Tali-i Sal-i Düvel ve Metâli-i Ahvâl-i Müstakbel. İstanbul: Nefaset Matbaası, 1329.
31. Fidan, Serdal, Kamil Şahin ve Fikret Çelik. “Osmanlı Modernleşmesinin Temel Olgularından Biri: Bürokrasi.” SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23 (2011): 113-128.
32. Findley, Carter V. Kalemiyeden Mülkiyeye Osmanlı Memurlarının Toplumsal Tarihi. Çev., Gül Çağalı Güven. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2016.
33. Gör, Emre. “Sultan II. Abdülhamid’in İstihbarat Şeflerinden Ahmed Celaleddin Paşa: “Gözdelikte Firara” Hayatı ve Faaliyetleri.” Journal of History Studies 4/1 (2021): 30-53.
34. Kaman, Sevda. “Edirne’ye Dair Bir Kehanet Risalesi: Takvim-i Beşâret” IV. Yıldız Sosyal Bilimler Kongresinde Sunulan Bildiri, Aralık 21-22, 2017.
35. Levy-Aksu, Noémi ve François Georgeon. Osmanlı İmparatorluğu ve Jön Türk Devrimi. Çev. Rıdvan Yüksel. İstanbul: Timaş Akademi, 2022.
36. Mardin, Şerif. Jön Türklerin Siyasi Fikirleri 1895-1908. İstanbul: İletişim Yayınları, 2019.
37. Mardin, Şerif. Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.
38. Müneccim Hoca. Takvim-i Beşaret. İstanbul: Necm-i İstikbal Matbaası, 1918.
39. Müneccim Hoca. Takvim-i Beşaret. İstanbul: Tahir Efendi Matbaası, 1920.
40. Onur, Oral. “Edirne’de Müneccim Hoca.” Müteferrika 13 (1998): 233-239.
41. Şahin, Emine. “Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Osmanlı’da Mizah Basını.” Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/2 (2017): 20-43.
42. Taglia, Stefano. Osmanlı’da İttihat ve Terakki’nin Fikrî Doğuşu. Ankara: Folkitap, 2023.
43. Ülken, Hilmi Ziya. Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
44. Yıldırım, Selime. Modern Memurun İlk Yüzyılı. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2024.