Osmanlı Taşrasında Rüşdiye Mektepleri: Mekân Tahsisi, Muallim İstihdamı ve Ders Materyalleri Politikaları [1848-1876]
Öz
Bu çalışma, 1848–1876 yılları arasında Osmanlı taşrasında modern eğitimin teşekkülünü belirleyen örgütlenme ve kurumsallaşma çabalarını üç temel politika alanı çerçevesinde incelemektedir: mekân tahsisi, muallim temini ve ders materyallerinin sağlanması. Arşiv belgeleri ile dönemin süreli yayınlarına dayanan çalışma, rüşdiye mekteplerinin başlangıçta mevcut yapıların dönüştürülmesi yoluyla açıldığını, ancak zamanla büyük ölçüde mahallî katkılarla finanse edilen müstakil okul binalarına dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Muallim ihtiyacı, ilk aşamada mahallî imkanlar dâhilinde çoğu kez muallim-i sânî (ikinci/yardımcı muallim) tayinleriyle karşılanmıştır. İlerleyen süreçte ise merkez tarafından atanan muallim-i evvel (başmuallim) uygulaması yaygınlık kazanmıştır. Ders kitapları ve diğer öğretim materyalleri ise çoğunlukla taşradan merkeze iletilen talepler doğrultusunda gönderilmiştir. Makale, Osmanlı taşrasında rüşdiye mekteplerinin kurumsallaşmasının, merkezî otoritenin yeknesak bir modeli doğrudan ve sorunsuz biçimde tatbik etmesi yahut tamamen mahallî bir teşebbüs olarak gelişmesi şeklinde açıklanamayacağını ileri sürmektedir. Aksine, bu süreç merkez ile taşra aktörleri arasında süreklilik arz eden müzakere, uyarlama ve karşılıklı etkileşimlerle şekillenen çok katmanlı bir dinamik olarak tezahür ettiğini savunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Yazar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.
Etik Beyan
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.
Rüşdiye Schools in the Ottoman Provinces: Policies on Allocation of Premises, Teacher Recruitment, and Provision of Instructional Materials [1848–1876]
Öz
This article examines the organizational and institutional efforts that shaped modern schooling in the Ottoman provinces between 1848 and 1876, focusing on three policy domains: the allocation of premises, the recruitment of teachers, and the provision of instructional materials. Drawing on archival sources and contemporary periodicals, the study shows that schools initially opened by converting existing structures but increasingly moved into purpose-built facilities financed through local contributions. Teacher shortages were first addressed locally—through the appointment of muallim-i sânî (second/assistant teachers)—and later by centrally appointed muallim-i evvel (head teachers). Textbooks and other materials were dispatched from the center largely in response to requests from the provinces. The article argues that the institutionalization of rüşdiye (modern middle) schools in the provincial context was neither a seamless imposition of a uniform model nor a purely local initiative; rather, it emerged from a multilayered process of continuous negotiation and adaptation between central authority and local actors.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
The author declared that this study has no financial support.
Etik Beyan
I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.