Yerel İktidar ve Şikâyet Mekanizması Bağlamında Osmanlı Taşrasında Merkezileşmenin Sınırları: İspir Kazası Örneği [1800–1864]
Öz
Bu makale, 1800-1864 yılları arasında İspir Kazası’nda yerel iktidar, idarî çatışma ve şikâyet mekanizmasının işleyişini incelemektedir. Çalışma, başta Osmanlı arşivlerinde yer alan mahzarlar, umumî şikâyet dilekçeleri ve resmî yazışmalar olmak üzere birincil kaynaklara dayanarak, Tanzimat öncesi ve Tanzimat döneminde taşra idaresinde merkezî otoritenin yetki ve vesayet alanının yerel aktörlerle nasıl müzakere edildiğini analiz etmektedir. Bu bağlamda, XIX. yüzyılın ilk çeyreğinde Memioğlu Hüseyin Ağa ve Nuhoğlu Salih Ağa gibi voyvodalar etrafında şekillenen yerel iktidar yapıları ile Tanzimat sonrasında ortaya çıkan Nuhoğlu Esad Ağa ve Mustafa Ağa gibi kaza müdürlerinin temsil ettiği idarî düzen karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Makalede, merkezileşmenin doğrusal ve tek yönlü bir süreç olmadığı; aksine Tanzimat reformlarının yerel iktidar yapılarının ortadan kaldırılmasından ziyade, bu yapıları yeniden biçimlendirdiği ileri sürülmektedir. İspir örneğinde, kaza müdürleri, resmî bürokratik yetkileri yerel ittifaklar, zor kullanımı ve gayriresmî ilişkilerle birleştiren aracı elitler olarak hareket etmişlerdir. Rakip yerel gruplar ise, taleplerini meşrulaştırmak amacıyla umumî mahzarları yoğun biçimde kullanmış; böylece şikâyet mekanizmaları, yerel siyasal mücadelenin başlıca araçlarından biri hâline gelmiştir. Altmış yılı aşkın bir zaman diliminde süregelen bu çatışmalar izlenerek, Osmanlı merkezileşmesinin taşrada müzakere, çekişme ve seçici müdahaleler yoluyla işlediği ortaya konulmakta; böylece XIX. yüzyıl Osmanlı taşra reformlarının sınırları ve çelişkileri mikro-tarihsel bir perspektiften değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Yazar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.
Etik Beyan
Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.
Limits of Centralization in the Ottoman Provinces in the Context of Local Power and Complaint Mechanism: The Case of İspir District [1800–1864]
Öz
Bu This article examines the functioning of local power, administrative conflict, and complaint mechanisms in the Ispir District between 1800 and 1864. Drawing primarily on Ottoman archival sources such as mahzars, collective petitions of complaint, and official correspondence, it analyzes how the scope of central authority’s power and tutelage in provincial administration was negotiated with local actors during both the pre-Tanzimat and Tanzimat periods. In this context, the study compares local power structures that coalesced around voyvodas such as Memioglu Hüseyin Aga and Nuhoglu Salih Aga in the first quarter of the nineteenth century with the administrative order represented by district governors like Nuhoglu Esad Aga and Mustafa Aga after the Tanzimat. The article argues that centralization was not a linear or one-directional process; rather, Tanzimat reforms reshaped local power structures instead of eliminating them. In the Ispir case, district governors acted as intermediary elites who combined formal bureaucratic authority with local alliances, coercion, and informal relations. Rival local groups, meanwhile, made intensive use of collective mahzars to legitimize their demands, thereby turning complaint mechanisms into one of the principal instruments of local political struggle. By tracing these conflicts over more than six decades, the study demonstrates that Ottoman centralization in the provinces operated through negotiation, contestation, and selective interventions, thereby evaluating the limits and contradictions of nineteenth-century Ottoman provincial reforms from a micro-historical perspective.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
The author declared that this study has no financial support.
Etik Beyan
I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.
