Prison Staff in the Ottoman Empire: The Case of Payas Central Prison

Öz

In the early Islamic states, particular attention was paid to the selection of prison personnel. Prisons employed officials such as directors, police officers, and guards. Although the Ottoman State sought to demonstrate the same level of care in selecting prison staff, the financial difficulties it faced during its final century significantly hindered these efforts. In 1880, to ensure uniformity in prison administration and practices, a draft regulation on prisons was issued. Around the same period, Payas Prison, originally functioning as a fortress prison, was converted into a public prison (hapishane-i umumi). In 1886, a decision was made to appoint a prison director to Payas Prison and to increase the number of prison guards. Despite these measures, prison directors struggled with security problems, unhealthy physical conditions, and overcrowding. Some officials engaged in irregular practices, while others faced conflicts with local administrators. The insufficient number of guards and soldiers, combined with the frequent appointment of unqualified personnel, led to serious security issues within the prison. Moreover, prison guards and soldiers responsible for maintaining security faced persistent financial hardship. Physicians working in the prison encountered similar difficulties; while some fulfilled their duties conscientiously, others were involved in corrupt practices. This study examines the working conditions and professional qualifications of the staff employed at Payas General Prison within the broader context of Ottoman prison administration.

Anahtar Kelimeler

• Prison Guard
• Gendarmerie
• Prison Director
• Payas Prison
• Physician

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü bünyesinde Münferit Bilimsel Araştırma Projesi (Münferit BAP) kapsamında (BTÜBAP-2024-FED-01) desteklenmiştir. Projeye verdiği destekten ötürü Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü'ne müteşekkirim.

Proje Numarası

BTÜBAP-2024-FED-01

Etik Beyan

I declare that this study is original; that I have acted by the principles and rules of scientific ethics at all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes in the data used, and that I comply with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE). I hereby declare that if a situation contrary to my statement regarding the study is detected, I agree to all moral and legal consequences that may arise.

Teşekkür

I am grateful to the Batman University Scientific Research Coordination Office for their support of this project.

Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumi Çalışanları: Payas Hapishane-i Umumisi Örneği

Öz

İlk İslam devletlerinde hapishane görevlilerinin seçimine dikkat edilirdi. Hapishanede müdür, polis ve bekçi gibi görevliler bulunurdu. Osmanlı Devleti de hapishane çalışanlarının seçiminde aynı özeni göstermek istese de, son yüzyılda devletin içerisine düştüğü mali zorluklar buna engel oldu. Hapishanelerde uygulama birliğini sağlamayı hedefleyerek 1880 yılında hapishanelerle ilgili bir nizamname layihası yayımladı. Aynı yıllarda bir kale hapishanesi olan Payas Hapishanesi hapishane-i umumiye dönüştü. 1886’da buraya müdür atanması ve gardiyan sayısının artırılması kararı çıktı. Hapishane müdürleri asayiş problemleri, sağlıksız yapılar ve izdihamla boğuştular. Aralarında usulsüzlük yapanlar, yerel yöneticilerle çekişmeler yaşayanlar oldu. Gardiyan ve asker sayısının yetersizliği ve bunların genellikle ehil olmayanlardan seçilmesi asayiş problemlerine yol açtı. Ayrıca gardiyanlar ve hapishaneyi korumakla görevli askerler geçim sıkıntılarıyla mücadele ettiler. Tabipler de aynı şeylerden dert yandılar. Tabipler arasında duyarlı olanlar olduğu gibi yolsuzluk yapanlar da oldu. Bu çalışmada, Payas Hapishane-i Umumisi görevlilerinin çalışma koşulları ve nitelikleri üzerinde durulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Gardiyan
• Jandarma
• Müdür
• Payas Hapishanesi
• Tabip

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü bünyesinde Münferit Bilimsel Araştırma Projesi (Münferit BAP) kapsamında (BTÜBAP-2024-FED-01) desteklenmiştir. Projeye verdiği destekten ötürü Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü'ne müteşekkirim.

Proje Numarası

BTÜBAP-2024-FED-01

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Teşekkür

Projemize verdiği destek için Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü'ne teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi[BOA]
2. BOA, BEO, 1814-136045; 1883-141174/1-2; 1889-141638.
3. BOA, DH. MKT, 237-67; 546-48/1-2; 551-16; 597-48; 757-53; 799-9; 909-88; 991-63; 1059-35; 1124-16; 1163-35; 1366-10; 1373-112; 1461-108; 1468-118; 1470-32; 1718-84; 2009-13; 2100-99; 2108-130; 2194-138; 2212-20; 2398-105; 2203-116; 2496-4; 2556-123; 2669-2; 2770-21; 2783-90; 2802-68; 2859-48.
4. BOA, DH. TMIK, 385-64.
5. BOA, DH. TMIK. S, 13-38; 12-36; 33-15; 38-14; 68-3; 73-66.
6. BOA, İ. AZN, 50-39; 87-13.
7. BOA, İ. HUS, 98-76.
8. BOA, MB. HPS, 6-25.

9. BOA, ŞD, 2217-12.
10. Kitap, Makale ve Tezler
11. Akpınar, Özlem. “Meşrutiyetten Cumhuriyete Konya Hapishaneleri (1876-1922).” Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2017.
12. Arslan, Recep. “20. Yüzyılın Başlarında Osmanlı Hapishaneleri: Bartın Hapishanesi Örneği.” Belgi Dergisi 2:19 (2020): 2116-2140.
13. Aslan, Taner. “II. Meşrutiyet Dönemi Genel Af Uygulamaları.” Gazi Akademik Bakış 3:5 (2009), 41-60.
14. Artuk, Mehmet Emin & Mehmet Emin Alşahin. “Hapis Cezalarının ve Cezaevlerinin Tarihi Gelişimi.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 25:2 (2015), 147–185.
15. Bardakoğlu, Ali. “Hapis”, TDV İslam Ansiklopedisi, XVI (İstanbul, 1997), ss. 54-64.
16. Çoban, Halil. “Osmanlı Devleti’nde Hapishanelerin Islah Çalışmalarına Dair Bir İnceleme: Ergani Madeni Umumi Hapishanesi (1860-1920).” Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23:2 (2023), 537–562.
17. Daşcıoğlu, Kemal. “Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre Bodrum Kalesi ve Hapishanesi,” SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi Prof.Dr. Bayram KODAMAN’a Armağan Özel Sayısı 1 (2010): 213-226.
18. Demirel, Fatmagül, "Osmanlı Hapishanesinin Gardiyanları," Hukuk ve Adalet Eletirel Hukuk Dergisi 9 (2007), 257-264.
19. Demirkol, Kurtuluş. “II. Meşrutiyet Döneminde Edirne Vilayeti Hapishaneleri.” Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2012.
20. Demirkol, Kurtuluş. “Edirne Vilayeti Örneğinde Osmanlı Hapishanesi Çalışanları,” Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi 6:1 (2017), 79-107.
21. Demiryürek, Halim. Osmanlı Hapishaneleri (1913-1914). İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılığı, 2019.
22. Deve, Gözde. “Osmanlı Devleti’nin Son Dönemlerinde Manisa Hapishanesi (1890-1918).” Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar Üniversitesi, 2022.
23. Dinç, Uğur. “Osmanlı Devletinde Bir Toplumsal Gözetim ve Denetim Aracı Olarak 1880 Hapishaneler Nizamnamesi Layihası,” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 8 (2023): 75-87.
24. Durmuş, Efe. “Memluklar Zamanında Halep Naipliği’ne Bağlı Bir Şehir: “Birecik,” Turkish Studies 9:4 (2014), 413-427.
25. Karlangıç, Osman. “Kuruluşundan Lağvedilişine Kadar Cebel-i Bereket Sancağının İdari Yapısı [1879-1933].” Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 15 (Ekim 2019), 79-98.
26. Müderrisoğlu, M. Fatih. “16.Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda İnşa Edilen Menzil Külliyeleri.” Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, 1993.
27. Özcan, Abdulkadir. “Baba Câfer Zindanı”, TDV İslâm Ansiklopedisi, IV, (İstanbul, 1991), ss. 366-367.
28. Özçelik, Ayfer & Veysel Çolaker, “19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Selanik Hapishanesi.” Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi. 6:1 (2022). 203-238.
29. Öntuğ, M. Murat, Banu Yılmaz, “XIX. Yüzyılın Sonları-XX. Yüzyıl Başlarında Rize Hapishanesi’nin Genel Durumu,” Karadeniz Araştırmaları XVIII: 69 (2021), 57-69.
30. Pakalın, Mehmet Zeki, “Zindan”, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü III, (İstanbul, MEB Yayınları, 2004), ss.663.
31. Schull, Kent. “Tutuklu Sayımı: Jön Türklerin Sistematik Bir Şekilde Hapishane İstatistikleri Toplama Çalışmaları ve Bunların 1911-1918 Hapishane Reformu Üzerine Etkileri,” Osmanlı'da Asayiş, Suç ve Ceza, der. Noemi Levy ve Alexandre Toumarkıne. İstanbul: Tarih Vakfi Yurt Yayınları, 1986, 212-238.
32. Şahin, Naci. “20.Yüzyıl Başlarında (H. 1329-M.1913/H.1338 M.1922) Yılları Arasında Afyonkarahisar’da Hapishaneler (Hapishanelerde İyileştirme Çalışmaları).” Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 5:1 (2015), 21-45.
33. Şimşek, Eyyub. “XX. Yüzyıl Başlarında Trabzon Hapishanesi (1900-1914).” Karadeniz İncelemeleri Dergisi 23 (2017), 163-196.
34. Turan, Osman. Selçuklular zamanında Türkiye tarihi. bs. 5., İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1996.
35. Uyanık, M. Zeki. “Batı ve Doğu Kültüründe Hapishane.” Mizanü'l-Hak İslami İlimler Dergisi 4 (2017), 87-134.
36. Uygur, “Türker. Şebânkâreler ve Selçuklular Zamanında Fars Bölgesindeki Faaliyetleri.” Selçuklu Araştırmaları Dergisi 14, (2021), 195-230.
37. Yıldız, Gültekin. Mapûshane Osmanlı Hapishanelerinin Kuruluş serüveni (1839-1908). İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2012.
38. Yıldız, Özgür. “Osmanlı Hapishaneleri Üzerine Bir Değerlendirme: Karesi Hapishanesi Örneği.” Gazi Akademik Bakış. 9:17 (2015), 91-111.
39. Yılmaz, Banu. “Trabzon Vilayeti’nde Asayiş, Suç, Suçlu ve Hapishaneler (1876-1915).” Doktora Tezi, Uşak Üniversitesi, 2020.
40. Yılmaz, İbrahim. “Osmanlı Devleti Son Döneminde Adana Hapishanesi.” Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 21/4 (2019). 1411-1431.
41. Yılmaz, Metin. “İslâm Tarihinin İlk Üç Asrında Hapishanelere ve Mahkûmların Durumlarına İnsan Hakları Bağlamında Genel Bir Bakış.” Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 12/12-13 (2001). 539-581.