The contact of the West with the Ottomans occurred in two ways. One of these is the contact established as a result of the geographic juxtaposition of the two cultural basins. This interaction has enabled identical cultures to be influenced by each other. There is no hegemonic effect since there is no superior party in this kind of cultural contact. The second contact form is the encounter of the West as a superior culture with other societies. This kind of encounter has led to different reactions in different societies. This has led to the emergence of different forms of modernization in non-Western societies. The modernization of the Ottoman Empire, Russia, Japan and other non-Western societies of the world can be given as an example. It is possible to say that the first kind of contact in the Ottoman Empire continued until the 16th century. However, with the realization of backwardness since the last quarter of the 16th century, we can say that the second type of contact, that is, the encounter between a superior culture and a backward culture, has begun to appear. Intellectuals emerging from the Ottoman society examined and interpreted this second process in different ways. The traces of these interpretations are found in Siyasetnames, Sefaretnames, Seyahatnames and layihas. It is possible to say that the thematic analysis of these early texts had a special importance in understanding the Ottoman modernization. The daily life, technological and scientific developments, and the state system in the West were the issues of interest for Ottoman intellectuals. In this study, we want to determine how "Western knowledge" was included in the first texts mentioning the West. Within this framework, we have determined as an example Hasan el Kafi's work called Usûl'l-hikem fi-nizâmü'l-âlem, published in 1596, and Usûl'ül-hikem fî Nizâmü'l-ümem, published by İbrahim Müteferrika in 1732. and Reisü'l-kuttap Atıf Efendi's statement written in 1798, we want to analyze thematically. Determining the approach of these and similar works to the West will make important contributions to understanding the basic codes of the Westernization adventure of the Ottoman Empire.
Usulü'l-hikem Western İnfluence Hasan El Kafi Müteferrika Atıf Efendi
Batı’nın Osmanlı ile teması iki şekilde olmuştur. Bunlardan birisi iki kültür havzasının coğrafi olarak yan yana gelmesinin bir sonucu olarak kurulan temastır. Bu etkileşim denk kültürlerin birbirinden etkilenmesini sağlamıştır. Bu tür kültürel temasta üstün olan taraf olmadığından hegemonik bir etki yoktur. İkinci temas biçimi, üstün bir kültür olarak Batı’nın diğer toplumlarla karşılaşmasıdır. Bu tür karşılaşma farklı toplumlarda farklı tepkilerin oluşmasına neden olmuştur. Bu da Batı dışı toplumlarda farklı modernleşme biçimlerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Osmanlı’nın, Rusya’nın, Japonya’nın ve dünyanın diğer Batı dışı toplumlarının modernleşmesi buna örnek olarak verilebilir. Osmanlı’da birinci tür temasın 16. Yüzyıla kadar devam ettiğini söylemek mümkündür. Ancak, 16. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren geri kalmışlığın farkedilmesiyle birlikte, ikinci tür temasın yani üstün bir kültürle geri kalmış bir kültürün karşılaşmasının görülmeye başladığını söyleyebiliriz. Osmanlı toplumu içinden çıkan entelektüeller bu ikinci süreci inceleyerek değişik biçimlerde yorumlamışlardır. Siyasetnâmeler, sefaretnâmeler, seyahatnâmeler ve layihalarda bu yorumların izlerine rastlanmaktadır. Osmanlı modernleşmesini anlayabilmek için bu ilk metinlerin tematik analizlerinin özel bir önemi olduğunu söylemek mümkündür. Batıdaki gündelik hayat, teknolojik ve bilimsel gelişmeler ve devlet sistemi Osmanlı entelektüellerinin ilgilendikleri konular olmuştur. Biz bu çalışmamızda Batı’dan bahseden ilk metinlerde “Batı bilgisi”nin nasıl yer aldığını tespit etmek istiyoruz. Bu çerçevede örnek olarak belirlediğimiz Hasan el Kafi’nin 1596’da yayımladığı Usûl’l-hikem fi-nizâmü’l-âlem adlı eserini, İbrahim Müteferrika’nın 1732’de yayımladığı Usûl’ül-hikem fî Nizâmü’l-ümem adlı eserini ve Reisü’l-küttap Atıf Efendi’nin 1798’de yazdığı layihasını tematik olarak analiz etmek istiyoruz. Bu ve benzeri eserlerin Batı’ya yaklaşımının tespit edilmesi, Osmanlı’nın Batılılaşma serüveninin temel kodlarının anlaşılması açısından önemli katkılar sağlayacaktır.
Usulü'l-hikem Batı Etkisi Hasan El Kafi Müteferrika Atıf Efendi
Birincil Dil | Türkçe |
---|---|
Bölüm | Araştırma Makaleleri |
Yazarlar | |
Yayımlanma Tarihi | 15 Ekim 2020 |
Gönderilme Tarihi | 21 Ağustos 2020 |
Kabul Tarihi | 6 Eylül 2020 |
Yayımlandığı Sayı | Yıl 2020 Cilt: 6 Sayı: 11 |
İndeksler / Indexes
SCOPUS, TÜBİTAK/ULAKBİM TR DİZİN [SBVT]
INDEX COPERNİCUS [ICI], ISAM, SOBIAD ve Scilit tarafından dizinlenmektedir.
Dergimizde yayımlanan makaleler, aksi belirtilmediği sürece, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) ile lisanslanır. Dergiye yayımlanmak üzere metin yollayan tüm yazar ve çevirmenlerin, gönderdikleri metnin yegâne telif sahibi olmaları ya da gerekli izinleri almış olmaları beklenir. Dergiye metin yollayan yazar ve çevirmenler bu metinlerin CC BY 4.0 kapsamında lisanslanacağını, aksini sayı editörlerine en başında açıkça beyan etmedikleri müddetçe, peşinen kabul etmiş sayılırlar.