Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri
Öz
Çağatay Türkçesi, Türk coğrafyalarının geniş bir bölümünü etkisi altına alarak uzun bir dönem boyunca kullanılmış yazı dilidir. Bu yazı dili, tarihte Orta Asya’da inkişaf eden devletlerin resmi dili olarak da kullanılmış, sanatçılar tarafından çok sayıda edebi ürünler ortaya konulmuş ve çeşitli Türk topluluklarını etkisi altına almıştır. Bu Türk toplumlarından biri de Türkmenlerdir. Türkmen Türkçesi, Türkçenin Oğuz grubunun doğu kolunda yer almaktadır. Başta Türkmenistan coğrafyası olmak üzere Orta Asya’nın çeşitli bölgelerinde ve Anadolu’ya uzanan geniş bir coğrafyada konuşulmaktadır. Türkmen Türkçesinin, tarihte Çağatay Türkçesinin yazı dili olarak hakim olduğu sahada bulunması, iki lehçe arasında art zamanlı bazı ortaklıkların veya farklılıkların gelişmesine neden olmuştur. Çağatay Türkçesi ile Türkmen Türkçesi arasında çok sayıda gerek ses bakımından gerekse anlam bakımından Türkçe kökenli ortak sözcükler bulunmaktadır. Bu ortak sözcüklerin ünlü sesler bazındaki fonetik değişmelerin durumu, Çağatay Türkçesiyle arasındaki fonetik ilişkinin aydınlatılması gerekmektedir. Bu doğrultuda, Türkmen Türkçesinin standart dilinden hareket ederek Çağatay Türkçesi ile arasındaki ortak söz varlığındaki ünlü değişmeleri karşılaştırılarak incelenecektir. Çalışmada ünlü sesleri; kalınlaşma-incelme, genişleme-daralma, yuvarlaklaşma-düzleşme biçimlerindeki ses hadiseleriyle başlıklar altında ele alınacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abik, A. D. (1993). Ali Şir Nevayi'nin risaleleri Tarih-i Enbiya ve Hükema, Tarih-i Müluk-i Acem, Münşeat: Metin gramatikal indeks - sözlük. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
- Akar, A. (2020). Düşünen Türkçe. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
- Akar, A. (2023). “Tarihî Türkçe Metinlerde Diyalektolojik Sorunlar”. Dil Araştırmaları, 33: 1-14.
- Altayev, S., Atayev, G., Açılova, G., Mesgudov, V. ve Meretgeldiyev, A. (2023). “Enedilim”. 2.12.2023. https://enedilim.com/sozluk
- Banguoğlu, T. (2015). Türkçenin Grameri. Ankara: TDK Yayınları.
- Baskakov, N. A., Gaydarci, G. A., Koltsa, E. K. vd. (1991). Gagavuz Türkçesinin Sözlüğü. (Akt.: İsmail Kaynak ve Mecit Doğru). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
- Başdaş, C. (2006). “Türkiye Türkçesinde Asli Uzunluk Belirtileri”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 52(2004/2): 19-30.
- Buran, A. ve Alkaya, E. (2017). Çağdaş Türk Lehçeleri. Ankara: Akçağ Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Tarihi Coğrafya
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
5 Temmuz 2024
Gönderilme Tarihi
4 Aralık 2023
Kabul Tarihi
14 Ocak 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 8 Sayı: 1
APA
Şahin, S., & Pehlivan, B. (2024). Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 8(1), 28-55. https://izlik.org/JA33YL89UJ
AMA
1.Şahin S, Pehlivan B. Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri. OTAD. 2024;8(1):28-55. https://izlik.org/JA33YL89UJ
Chicago
Şahin, Savaş, ve Berkay Pehlivan. 2024. “Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri”. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi 8 (1): 28-55. https://izlik.org/JA33YL89UJ.
EndNote
Şahin S, Pehlivan B (01 Temmuz 2024) Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi 8 1 28–55.
IEEE
[1]S. Şahin ve B. Pehlivan, “Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri”, OTAD, c. 8, sy 1, ss. 28–55, Tem. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33YL89UJ
ISNAD
Şahin, Savaş - Pehlivan, Berkay. “Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri”. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi 8/1 (01 Temmuz 2024): 28-55. https://izlik.org/JA33YL89UJ.
JAMA
1.Şahin S, Pehlivan B. Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri. OTAD. 2024;8:28–55.
MLA
Şahin, Savaş, ve Berkay Pehlivan. “Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri”. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, c. 8, sy 1, Temmuz 2024, ss. 28-55, https://izlik.org/JA33YL89UJ.
Vancouver
1.Savaş Şahin, Berkay Pehlivan. Çağatay Türkçesi İle Türkmen Türkçesinin Ortak Söz Varlığındaki Ünlü Değişmeleri. OTAD [Internet]. 01 Temmuz 2024;8(1):28-55. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33YL89UJ