Selçuklu Devleti’nin Kuruluşunda ve Yıkılışında Oğuzların Rolü: Kınık Boyundan Sultan Sancar’a

Selçuklular, Oğuzlar tarafından kurulmuş ve nihayetinde yine onların eliyle tarih sahnesinden silinmiştir. Bu sürecin temelinde, devletin kuruluşundan itibaren Oğuzlara yönelik izlenen politikanın belirleyici bir rol oynadığı görülmektedir. Oğuz/Türkmen politikası başarılı bir şekilde yürütüldüğünde Selçuklu Devleti’nin sınırları genişlemiş; ancak etkisiz kaldığında ise devletin karşı karşıya kaldığı en büyük tehditlerden biri hâline gelmiştir. Tuğrul Bey döneminde bu politika ustalıkla yönetilmiş, serbest dolaşan Türkmenler gelen şikâyetler doğrultusunda belirli bölgelere yönlendirilerek gazaya teşvik edilmiştir. Böylece hem Türkmenlerin savaşçı karakteri tatmin edilmiş hem ganimet elde edilerek ekonomik kazanç sağlanmış hem de bu fetihler sayesinde devletin sınırları genişletilmiştir. Alparslan döneminde de benzer bir strateji benimsenmiş, özellikle Kutalmışoğullarının Anadolu’ya gönderilmesiyle bölgenin Türkleşme süreci hızlanmıştır. Ancak Melikşah sonrası dönemde Oğuz/Türkmen politikası olumsuz bir seyir izlemeye başlamış ve daha belirgin bir hâl almıştır. Özellikle Berkyaruk ve Tapar arasındaki taht mücadeleleri sırasında Türkmenler, zaman zaman taraf değiştirerek devlet içindeki siyasal mücadelelerin seyrini belirleyen bir aktöre dönüşmüştür. Söz konusu politikanın en belirleyici ve aynı zamanda en yıkıcı olduğu dönem ise Sultan Sancar devri olmuştur. Onun yönetimi altında Türkmenlerle kurulan bağ giderek zayıflamış, artan huzursuzluk nihayetinde büyük bir isyana dönüşerek Selçuklu Devleti’nin çöküş sürecini hızlandıran temel etkenlerden biri olmuştur.