Osmanlı Eğitim Sisteminde Teftiş

Öz

Osmanlı Devleti’nde eğitimin ıslahı ve yaygınlaştırılmasında teftiş mekanizması önemli bir yere sahiptir. Çeşitli maarif memurları ve müfettişleri vasıtasıyla bir teftiş zinciri kurulmaya çalışılmıştır. İlk defa Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi ile teftiş müessesesinden beklenen görevler saptanmıştır. İlerleyen yıllarda bu görevi yerine getirecek memurların görev ve sorumluluklarına yönelik resmî düzenlemeler yapılmış, böylece tüm imparatorlukta ortak bir denetim sistemi oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada Osmanlı eğitim sistemindeki teftiş müesesesinin gelişimi, yayınlanan talimatnâme ve nizamnâmeler doğrultusunda ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Teftiş
• denetim
• müfettiş
• maarif müdürü

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri – Başbakanlık Osmanlı Arşivi
2. İrade Dahiliye (İ.DH)
3. İrade Maarif (İ.MF)
4. İrade Şurâ-yı Devlet (İ.ŞD)
5. Maarif Nezâreti Heyet-i Teftişiye Kalemi (MF. HTF)
6. Maarif Nezâreti Mektubî Kalemi (MF. MKT)
7. Maarif Nezâreti, İstanbul Maarif Müdüriyeti (MF. İMF)
8. Şurâ-yı Devlet (ŞD)

9. Gazeteler:
10. Sabah Gazetesi
11. Takvim-i Vekayi
12. Tanin Gazatesi
13. Resmî Yayınlar
14. Devlet Salnamesi, sene: 1299, 1300, 1305, 1310
15. Düstur, I. Tertip C. 1–3
16. Düstur, II. Tertip, C. 2, 4, 6
17. Düstur Zeyli, 1–4
18. Salnâme-i Maarif-i Umumiye, sene: 1316, 1321
19. Maarif Müdürleri İle Vilayet Maarif Müfettişlerinin Vezâifine Müteallik Talimat, İstanbul, Matbaa-i Amire 1326
20. Maarif-i Umumiye Nizamnâmesi, 1289
21. Mekâtib-i İbtidâiye Müfettişlerinin Vezâifine Müteallik Talimat, Matbaa-i Amire, İstanbul 1326
22. Tedrisât-ı İbtidâiye Müfettişlerinin Vezâifine Dair Talimatmâme, Matbaa-i Amire, İstanbul 1330
23. Maarif Müdürleri İle Vilayet Maarif Müdürlerinin Vezâifine Müteallik Talimat, İstanbul, Matbaa-i Amire 1326
24. Tedrisât-ı İbtidâiye Müfettişlerinin Vezâifine Dair Talimatmâme, Matbaa-i Amire, İstanbul 1330, madde: 8
25. Tahsil-i İbtidaîyi İdare ve Teftiş ile Muvazzaf Olan Memurînin Vezâifi Hakkında Nizamnâme, İstanbul 1326–1329
26. Maarif Müdürlerinin Vezâifine Dair Talimatnâme, Matbaa-i Amire, İstanbul 1330
27. Maarif-i Umumiye Nezâreti Teşkilatı Hakkında Nizamnâme, 19 Rebiülevvel 1330
28. Maarif-i Umumiye Nezâreti Teşkilatı Hakkında Nizamnâme, 7 Ramazan 1332
29. Tedrisât-ı İbtidâiye Kanun-ı Muvakkati, Matbaa-i Amire, İstanbul 1329
30. Vilayet Maarif Müfettişliğinin Vezâifine Dair Talimatnâme, İstanbul 1330
31. Kitaplar ve Makaleler
32. AKYÜZ, Yahya, Türk Eğitim Tarihi, İstanbul 2010
33. AKYÜZ, Yahya, “İlköğretim’in Yenileşme Tarihinde Bir Adım: Nisan 1847 Tâlimatı”, Osmanlı Tarihi Araştırmaları Merkezi Dergisi (OTAM), C.5, Ankara 1994
34. AYTEKİN, Halil, İttihâd ve Terakkî Dönemi Eğitim Yönetimi, Ankara 1991
35. BERKER, Aziz, Türkiye’de İlköğretim (1839–1908), MEB, Ankara 1945
36. BEYOĞLU, Süleyman, İki Devir Bir İnsan: Ahmet Faik Günday ve Hatıraları, İstanbul 2011
37. ERGÜN, Mustafa, II. Meşrutiyet Devrinde Eğitim Hareketleri (1908–1914), Ankara 1996
38. KODAMAN, Bayram, Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, TTK, Ankara 1991
39. Mahmud Cevad, Maarif-i Umûmiye Nezâreti Tarihçe-i Teşkilat ve İcraatı, haz. Mustafa Ergün, Tayyip Duman, Sebahattin Arıbaş, Hüseyin Dilaver, MEB, Ankara 2002
40. NURDOĞAN, Arzu, Osmanlı Modernleşme Sürecinde İlköğretim (1869–1922), İstanbul 2005, M.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enst., basılmamış doktora tezi, dan. Prof. Dr. Cemil Öztürk
41. SU, Kâmil, Türk Eğitiminde Teftişin Yeri ve Önemi, MEB, İstanbul 1974
42. TÜMER ERDEM, Yasemin, II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyete Kızların Eğitimi, İstanbul 2007, M.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enst., basılmamış doktora tezi
43. TÜMER ERDEM, Yasemin, “Osmanlı Devleti’nde Okulöncesi Eğitim: Ana Mektepleri”, Türklük Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Mücteba İlgürel’e Armağan II, S.20, İstanbul 2008
44. UNAT, Faik Reşit, Türkiye Eğitim Sisteminin Gelişmesine Tarihî Bir Bakış, Ankara 1964