Derleme

Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA

Cilt: 48 Sayı: 2 11 Şubat 2026
PDF İndir
EN TR

Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA

Öz

Bu derleme, hücre dışı (hd) DNA ve hdRNA biyobelirteçlerine odaklanarak bunların diyabet ve çeşitli kanserlerde kullanımına ilişkin gelişmeleri açıklamaktadır. Diyabet ve kanser hastalıklarının ortak patofizyolojik yolları olarak kronik inflamasyon, oksidatif stres ve epigenetik değişiklikler sayılabilir. Bu değişikliklerin saptanmasında yaygın olarak kullanılan kan ve diğer vücut sıvıları sıvı biyopsi olarak adlandırılmıştır. hdDNA, köken dokunun çeşitli moleküler özelliklerini örneğin, metilasyonunu yansıtır. hdRNA biyobelirteçleri olarak haberci(m)RNA, mikro(mi)RNA, dairesel RNA, uzun kodlamayan RNA gibi moleküller RNA'ların transkripsiyon sonrası değişikliklerini ve ekspresyon özelliklerini gösterir. Son yıllarda dolaşımdaki hdDNA metilasyonu, mRNA ve miRNA’lar potansiyel kanser biyobelirteçleri olarak tanımlanmaktadır. hdDNA inceleme çalışmalarında, polimeraz zincir reaksiyonu temelli tek lokus analizleri yanı sıra genom çapında yeni nesil dizileme gibi çeşitli yöntemler ve teknolojiler de kullanılmaktadır. Kan veya idrardan izole edilen dolaşımdaki tümör (t)DNA’sı, tümörün biyolojik davranışını anlamak ve tedaviye yanıtı izlemek için invaziv olmayan moleküler tanı yöntemi olarak önerilmektedir. Dolaşımdaki metillenmemiş insülin DNA'sı insan β hücre ölümü ile ilişkili olduğundan diyabet hastalığının biyobelirteci olarak düşünülmektedir. Sıvı biyopsiler, dokuya özgü patolojilerin minimal invaziv tespiti konusunda umut vaat etmekte ve çeşitli potansiyel klinik uygulamalar sunmaktadır. Teknoloji ilerledikçe ve daha fazla kanıt ortaya çıktıkça, serbest nükleik asitler kanser ve diyabetin yenilikçi bir şekilde teşhis ve kişisel tedavisi için tercih edilen yöntemler haline gelebilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Suzuki N, Kamataki A, Yamaki J, Homma Y. Characterization of circulating DNA in healthy human plasma. Clin Chim Acta. 2008;387(1-2):55-8.
  2. 2. Eibl RH, Schneemann M. Cell-free DNA as a biomarker in cancer. Extracell Vesicles Circ Nucl Acids. 2022;3:195-215.
  3. 3. Su JY, Wang YL, Hsieh YT, Chang YC, Yang CH, Kang Y, et al. Multiplexed assays of human disease-relevant mutations reveal UTR dinucleotide composition as a major determinant of RNA stability. Elife. 2025;13:RP97682.
  4. 4. De Sota RE, Quake SR, Sninsky JJ, Toden S. Decoding bioactive signals of the RNA secretome: the cell-free messenger RNA catalogue. Expert Rev Mol Med. 2024;26:e12.
  5. 5. https://health.uconn.edu/pepper-center/wp-content/uploads/sites/272/2023/12/BEST-Biomarkers-EndpointS-and-other-Tools-Resource.pdf
  6. 6. Guo CJ, Xu G, Chen LL. Mechanisms of long noncoding RNA nuclear retention. Trends Biochem Sci. 2020;45(11):947-960.
  7. 7. Dennis Lo YM, Diana S, Jiang P, Chiu WK. Epigenetics, fragmentomics, and topology of cell-free DNA in liquid biopsies. Science 2021;372(6538).
  8. 8. Akirav EM, Lebastchi J, Galvan EM, Henegariu O, Akirav M, Ablamunits V, et al. Detection of β cell death in diabetes using differentially methylated circulating DNA. 2011; 108 (47) 19018-19023.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tıbbi Genetik (Kanser Genetiği hariç)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

11 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

24 Eylül 2025

Kabul Tarihi

5 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 48 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Bolkent, S. (2026). Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA. Osmangazi Tıp Dergisi, 48(2), 408-415. https://doi.org/10.20515/otd.1790136
AMA
1.Bolkent S. Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA. Osmangazi Tıp Dergisi. 2026;48(2):408-415. doi:10.20515/otd.1790136
Chicago
Bolkent, Sema. 2026. “Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA”. Osmangazi Tıp Dergisi 48 (2): 408-15. https://doi.org/10.20515/otd.1790136.
EndNote
Bolkent S (01 Şubat 2026) Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA. Osmangazi Tıp Dergisi 48 2 408–415.
IEEE
[1]S. Bolkent, “Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA”, Osmangazi Tıp Dergisi, c. 48, sy 2, ss. 408–415, Şub. 2026, doi: 10.20515/otd.1790136.
ISNAD
Bolkent, Sema. “Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA”. Osmangazi Tıp Dergisi 48/2 (01 Şubat 2026): 408-415. https://doi.org/10.20515/otd.1790136.
JAMA
1.Bolkent S. Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA. Osmangazi Tıp Dergisi. 2026;48:408–415.
MLA
Bolkent, Sema. “Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA”. Osmangazi Tıp Dergisi, c. 48, sy 2, Şubat 2026, ss. 408-15, doi:10.20515/otd.1790136.
Vancouver
1.Sema Bolkent. Diyabet ve Kanser Biyobelirteçleri: Hücre Dışı DNA ve RNA. Osmangazi Tıp Dergisi. 01 Şubat 2026;48(2):408-15. doi:10.20515/otd.1790136


13299        13308       13306       13305    13307  1330126978