Sağlık Kurtarma Görevlileri için Afet Dayanıklılık Ölçeği: Türkçe Geçerlik-Güvenirlik Çalışması

Öz

Amaç: Afet yaşamış topluluklara bakım ve tedavi hizmeti sunan sağlık kurtarma görevlileri, travmatik olaylara sıklıkla maruz kalmakta ve afetlerin hem doğrudan hem de dolaylı etkilerini yaşamaktadırlar. Bu çalışmada, “Sağlık Kurtarma Görevlileri için Afet Dayanıklılığı Ölçüm Aracı”nın Türkçe geçerliğini ve güvenirliğini değerlendirmek amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Bu metodolojik tipteki çalışma, Kasım 2023–Nisan 2024 tarihleri arasında 247 sağlık kurtarma görevlisi ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, “Kişisel Bilgi Formu”, “Connor-Davidson Dayanıklılık Ölçeği” ve “Sağlık Kurtarma Görevlileri için Afet Dayanıklılığı Ölçeği-Türkçe Form” kullanılarak elde edilmiştir. Bulgular: Psikometrik değerlendirmeler sonucunda, ölçeğin 19 maddeden ve dört faktörden oluşan yapısının geçerli ve güvenilir olduğu doğrulanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi öncesinde KMO değeri 0,876 olarak hesaplanmış ve Bartlett küresellik testi anlamlı bulunmuştur; dört faktörlü yapı toplam varyansın %68,67'sini açıklamıştır. Doğrulayıcı faktör analizinde 19 madde ve dört faktörden oluşan yapıya ilişkin standartlaştırılmış faktör yüklerinin tamamının 0,53'ün üzerinde olduğu belirlenmiş; uyum indeksleri CMIN/DF=1,892, RMSEA=0,050, SRMR=0,061, GFI=0,903, AGFI=0,865 ve CFI=0,892 olarak bulunmuştur. CFI dışındaki indeksler kabul edilebilir sınırlar içinde yer almış, CFI ise ölçüt değerin altında kalmıştır. Ölçeğin genel Cronbach alfa katsayısı 0,93; toplam puana ilişkin sınıf içi korelasyon katsayısı ise 0,824 (%95 GA: 0,380-0,927) olarak hesaplanmıştır. Sonuç: Sonuç olarak, “Sağlık Kurtarma Görevlileri için Afet Dayanıklılığı Ölçüm Aracı – Türkçe Formu” afetlerde görev yapan sağlık kurtarma personelinin dayanıklılığını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araçtır. Ancak beklenen değerin altında kalan CFI değeri ve zamana ilişkin istikrar için geniş güven aralığı, bulguların daha büyük ve bağımsız örneklemlerde doğrulanması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet dayanıklılığı
• geçerlilik
• güvenilirlik
• sağlık kurtarma görevlileri

Etik Beyan

Çalışma, İstanbul Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Tarih: 15.11.2023, karar no: 2254916). Bu araştırma, "Helsinki Bildirgesi"nde ortaya konulan etik standartlara uygun olarak yürütülmüştür. Katılımcılara, anketin başında çevrimiçi bir bilgilendirilmiş onam formu sunulmuştur. Ankete yalnızca bilgilendirilmiş onam veren bireylerin erişimi sağlanmıştır.

Disaster Resilience Scale for Health Rescue Workers: Turkish Validity-Reliability Study

Öz

Objective: Healthcare rescuers providing care and treatment to disaster survivors are frequently exposed to traumatic events and experience both direct and indirect impacts of disasters. This study aimed to evaluate the reliability and validity of the “Disaster Resilience Measuring Tool (DRMT)” for healthcare rescuers in Türkiye. Materials and Methods: A methodological design was employed, involving 247 healthcare rescuers between November 2023 and April 2024. Data were collected using the "Personal Information Form," the "Connor-Davidson Resilience Scale," and the "Disaster Resilience Measuring Tool for Healthcare Rescuers – Turkish Form." Results: Exploratory factor analysis (KMO=0.876; Bartlett's test of sphericity, p<0.001) supported a four-factor solution accounting for 68.67% of the total variance. Confirmatory factor analysis of the 19-item, four-factor structure yielded standardised factor loadings above 0.53 and the following fit statistics: CMIN/DF=1.892, RMSEA=0.050, SRMR=0.061, GFI=0.903, AGFI=0.865, and CFI=0.892. Although the CFI was marginally below the conventional threshold, other indices indicated an acceptable model fit. The overall Cronbach's alpha coefficient was 0.93, and the intraclass correlation coefficient for the total scale was 0.824 (95% CI: 0.380-0.927). Conclusions: In conclusion, “Turkish version of the Disaster Resilience Measuring Tool for Healthcare Rescuers” demonstrates adequate validity and reliability for assessing resilience among healthcare rescuers in disaster settings. However, the CFI value, which fell below the conventional cut-off, and the wide confidence interval for temporal stability indicate that these findings require confirmation in larger, independent samples.

Anahtar Kelimeler

• Disaster resilience
• healthcare rescuers
• reliability
• validity

Etik Beyan

The study was approved by the Istanbul University Social and Humanities Ethics Committee (Date: 15.11.2023, decision no: 2254916). This research adhered to the ethical standards set forth in the “Helsinki Declaration”. Participants were presented with an online informed consent form at the outset of the survey. Only individuals who provided informed consent were granted access to the survey.

Kaynakça

1. 1. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies-IFRC. 2021 Annual Report. https://www.ifrc.org/our-work/disasters-climate-and-crises/what-disaster. Accessed September 13, 2025.
2. 2. Benaben F, Sakurai M, Tapia A. Introduction to the minitrack on disaster information, technology, and resilience in digital government. Proceedings of the 53rd Hawaii International Conference on System Sciences. 2020;2155-2156. https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/b3e48bfc-d52e-4c09-8610-68b1ec5e1161/content. Accessed September 17, 2025.
3. 3. Centre for Research on The Epidemiology of Disasters-CRED. Disasters in Numbers 2022-2023. https://cred.be/sites/default/files/2022_EMDAT_report.pdf. Accessed September 19, 2025.
4. 4. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/afet-istatistikleri. Accessed September 13, 2025.
5. 5. Palteki T, Salimi S, Younas A, Taylan S, Aydın E. Understanding patient safety during earthquakes: a phenomenological study of disaster response. BMJ Quality & Safety. 2025 doi:10.1136/bmjqs-2024-018115
6. 6. Çobanoğlu A, Oğuzhan H. The relationship between the psychological resilience levels and ruminative thought styles of nurses providing care for earthquake victims: 2023 earthquake in Kahramanmaraş, Türkiye. Current Psychology. 2024;43(42):32873-32882. doi:10.1007/s12144-024-06803-x
7. 7. Saeed SA, Gargano SP. Natural disasters and mental health. International Review of Psychiatry. 2022;34(1):16-25. doi:10.1080/09540261.2022.2037524
8. 8. Mao X, Fung OWM, Hu X, Loke AY. Psychological impacts of disaster on rescue workers: A review of the literature. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2018;27:602-617. doi:10.1016/j.ijdrr.2017.10.020

9. 9. Guo C, Li S, Chan SS. Long-term effects of disaster exposure on health care workers’ resilience: A comparison of the Wenchuan earthquake-exposed and unexposed groups. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2022;67:102658. doi:10.1016/j.ijdrr.2021.102658
10. 10. Gim J, Shin S. Disaster vulnerability and community resilience factors affecting post-disaster wellness: A longitudinal analysis of the Survey on the change of life of disaster victim. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2022;81:103273. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2022.103273
11. 11. Mao X, Chen K, Hu X, Wen X, Loke AY. Establishment of the psychometric properties of a disaster resilience measuring tool for healthcare rescuers in China: A cross-sectional study. International Journal of Disaster Risk Science. 2021;12:381-393. doi:10.1007/s13753-021-00342-w
12. 12. Mao, X, Fung, OW, Hu, X, Loke, AY. Characteristics of resilience among disaster rescue workers: A systematic review. Disaster Medicine and Public Health Preparedness. 2022;16(1):380-389. doi:10.1017/dmp.2020.192
13. 13. Huang W, Li L, Zhuo Y, Zhang J. Analysis of resilience, coping style, anxiety, and depression among rescue nurses on EMTs during the disaster preparedness stage in Sichuan, China: A descriptive cross-sectional survey. Disaster Medicine and Public Health Preparedness. 2023;17:e268. doi:10.1017/dmp.2022.225
14. 14. Palmer J, Ku M, Wang H, et al. Public health emergency and psychological distress among healthcare workers: A scoping review. BMC Public Health. 2022;22(1):1396. doi:10.1186/s12889-022-13761-1
15. 15. Cai H, Lam NS, Qiang Y, Zou L, Correll RM, Mihunov V. A synthesis of disaster resilience measurement methods and indices. International Journal of Disaster Risk Reduction. 2018;31:844-855. doi:10.1016/j.ijdrr.2018.07.015
16. 16. Esin MN. Veri toplama yöntem ve araçları & veri toplama araçlarının güvenirlik ve geçerliği. In: Erdoğan S, Nahcivan N, Esin MN, ed. Hemşirelikte Araştırma Süreç, Uygulama ve Kritik. 3rd ed. Istanbul, Nobel Medical Bookstores; 2018.
17. 17. Büyüköztürk Ş, Çokluk Ö, Köklü N. Sosyal Bilimler için İstatistik. 2nd ed. Istanbul, Pegem Citation Index; 2018.
18. 18. Karaırmak Ö. Establishing the psychometric qualities of the Connor– Davidson Resilience Scale (CD-RISC) using exploratory and confirmatory factor analysis in a trauma survivor sample. Psychiatry Research. 2010;179(3):350-356. doi:10.1016/j.psychres.2009.09.012
19. 19. Hajjar ST. Statistical analysis: Internal-consistency reliability and construct validity. International Journal of Quantitative and Qualitative Research Methods. 2018;6(1):27-38.
20. 20. Shrestha N. Factor analysis as a tool for survey analysis. American Journal of Applied Mathematics and Statistics. 2021;9(1):4-11. doi:10.12691/ajams-9-1-2
21. 21. Hayran O, Özbek H. Research and Statistical Methods in Health Sciences. 2nd ed. Istanbul, Nobel Medical Bookstores; 2017.
22. 22. Kanbay Y, Yalap O. SPSS ile Temel Veri Analizleri. 1st ed. Ankara, Akademisyen Kitabevi; 2022.