ERAC Protocol for Caesarean Section: Current Evidence and Recommendations

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 162 - 170, 13.01.2026

Ezgi Keskin , İlkay Güngör Satılmış

https://doi.org/10.38108/ouhcd.1460077

Öz

Cesarean section is a surgical operation performed when the health of mother or baby is at risk. The World Health Organization and the Turkish Ministry of Health recommend vaginal delivery in cases where there is no risk. Nevertheless, the cesarean section rate is higher than that of vaginal delivery both in Türkiye and worldwide. The increase in the rate of cesarean delivery has made care and treatment before, during and after cesarean section important. In this context, Enhanced Recovery after Cesarean (ERAC) protocols adapted from Enhanced Recovery after Surgery (ERAS) protocols have been established. The purpose of creating these protocols is to increase the mother's comfort by meeting her care needs in the preoperative, operative, and postoperative periods and to facilitate earlier maternal discharge through effective care. In this process, the role of women’s health nurse, who provides primary care to the mother from admission to discharge, has gained importance. This review summarizes current evidence on ERAC protocol components specific to cesarean delivery and presents recommendations for healthcare professionals.

Anahtar Kelimeler

ERAC protocols , Nursing , Cesarean Delivery

Sezaryen Doğumda ERAC Protokolü: Güncel Kanıtlar ve Öneriler

Öz

Sezaryen doğum anne ve bebeğin sağlığının tehlike altında olduğu durumlarda kullanılan cerrahi bir operasyondur. Dünya Sağlık Örgütü ve Sağlık Bakanlığı, herhangi bir risk durumunun var olmadığı durumlarda vajinal doğumun tercih edilmesini önermektedir. Buna rağmen ülkemizde ve dünya genelinde sezaryen doğum oranı vajinal doğum oranına göre daha yüksektir. Sezaryen doğum oranında görülen artış sezaryen öncesi, sırası ve sonrasında bakım ve yönetimi önemli kılmıştır. Bu bağlamda da Cerrahi Sonrası Hızlandırılmış İyileşme (ERAS) protokollerinden bileşen alan Sezaryen Sonrası Hızlı İyileşme Protokolleri (ERAC) protokolleri oluşturulmuştur. Bu protokollerin oluşturulmasındaki amaç, annenin preoperatif dönem, operatif dönem ve postoperatif dönemlerde bakım ihtiyaçları karşılanarak konforunun arttırılması ve etkili bakım ile annenin daha erken taburcu olmasını sağlamaktır. Bu süreçte anneye primer bakım veren hastaneye kabulünden taburculuğa kadar geçen süreçte annenin yanında olan kadın sağlığı hemşiresinin rolü önem kazanmıştır. Bu derlemede, sezaryen doğuma özgü ERAC protokolü bileşenleri ile ilgili güncel kanıtlar hakkında bilgi verilerek sağlık profesyonellerine öneriler özetlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

ERAC Protokolleri , Hemşirelik , Sezaryen Doğum

Destekleyen Kurum

İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Hemşirelik Fakültesi

Kaynakça

• Arslan Özkan H. (2019). Hemşirelik ve Ebelik İçin Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Kitabı. Akademisyen Basın Yayıncılık, İstanbul, 493-499
• Bain E, Wilson A, Tooher R, Gates S, Davis L-J, Middleton P. (2014). Prophylaxis for venous thromboembolic disease in pregnancy and the early postnatal period. Cochrane Database Systematic Review, 2, CD001689.
• Benahmed N, Miguel L.S, Devos C, Niclas Fairon, N, and Christiaens W. (2017). Vaginal delivery: how does early hospital discharge affect mother and child outcomes? A Systematic Literature Review. BMC Pregnancy and Childbirth, 17(289), 1-14.
• Bianchini C, Pelucchi S, Pastore A, Feo CV, Ciorba A. (2014). Enhanced recovery after surgery (ERAS) strategies: possible advantages also for head and neck surgery patients? European Archives of Oto-Rhino-Laryngology, 271(3), 439-43.
• Chantry CJ, Nommsen Rivers LA. (2011). Excess weight loss in first-born breastfed newborns relates to maternal intrapartum fluid balance. Pediatrics, 127, 171–179.
• Cobb B, Cho Y, Hilton G, Ting V, Carvalho B. (2016). Active warming utilizing combined ıv fluid and forced-air warming decreases hypo- thermia and improves maternal comfort during cesarean delivery. A Randomized Control Trial. Anesthesia and Analgesia,122, 1490–1497.
• Dahabreh IJ, Steele DW, Shah N, Trikalinos TA. (2015). Oral mechanical bowel preparation for colorectal surgery: systematic review and meta-analysis. Diseases of the Colon & Rectum, 58, 698–707.
• Demirhan İ, Pınar G. (2014). Postoperatif iyileşmenin hızlandırılması ve hemşirelik yaklaşımları. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik E-Dergisi, 2(1), 43-53.
• Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi, (2018). T.C. Sağlık Bakanlığı. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Ankara: Kadın ve Üreme Sağlığı Dairesi Başkanlığı.
• ERAS Türkiye Derneği.(2024). Erişim tarihi: 25/10/2024 https://erassociety.org/guidelines/#filter=.obstetrics Ghavam S, Batra D, Mercer J, Et Al. (2014). Effects of placental transfusion in extremely low birth- weight infants: meta-analysis of long- and short- term outcomes. Transfusion, 54, 1192–1198.
• Haas DM, Morgan S, Contreras K. (2014). Vaginal preparation with antiseptic solution before cesarean section for preventing postoperative infections. Cochrane Database Systematic Review, 12, CD007892.
• Harper CM, Alexander R. (2006). Hypothermia and spinal anesthesia. Anaesthesia, 61, 612.
• Hüseyinoğlu Ü, Ülker K, Temur İ, Kütük M. (2011). Elektif sezaryen doğum sonrası postoperatif ağrı gideriminde meperidin ve tramadolün karșılaștırılması: Bir prospektif randomize çalıșma. Kafkas J Med Sci, 1(2), 53-56.
• Kaya Y, Şahin N. (2014). Postpartum idrar retansi̇yonu (postpartum urinary retention). Zeynep Kâmil Tıp Bülteni, 45(3), 106-112
• Kiliç, S. S. (2021). Cerrahi hastalarında istenmeyen perioperatif hipotermi ve termal algılarını etkileyen faktörlerin incelenmesi (Master's thesis, Hasan Kalyoncu Üniversitesi)
• Jalilian N, Ghadami MR. (2014). Randomized clinical trial comparing postoperative outcomes of early versus late oral feeding after cesarean section. Journal of Obstetrics and Gynaecology Research, 40, 1649–1652.
• Lis, Guop, Zouq, Hef, Xuf, Tanl. (2016). Efficacy and safety of plastic wrap for prevention of hypothermia after birth and during nıcu in preterm infants: A Systematic Review and Meta- Analysis. Plos One, 11,E0156960.
• Liu ZQ, Du WJ, Yao SL. (2020). Enhanced recovery after cesarean delivery: A Challenge for Anesthesiologists. Chinese Medical Journal (Engl), 133(5),590-596.
• Mackeen AD, Packard RE, Ota E, Berghella V, Baxter JK. (2014). Timing of intravenous prophylactic antibiotics for preventing postpartum infectious morbidity in women undergoing cesarean delivery. Database Systematic Reviews, 12, CD009516.
• Macones GA, Caughey AB, Wood SL, Wrench IJ, Huang J, Norman M, et al. (2020). Guidelines for postoperative care in cesarean delivery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) society recommendations (part 3). Obstetric Anesthesia Digest, 40(2), 69-70.
• Negrato CA, Mattar R, Gomes MB. (2012). Adverse pregnancy outcomes in women with diabetes. Diabetol Metabolic Syndrome, 4,41.
• Ong CK, Seymour RA, Lirk P, Merry AF. (2010). Combining paracetamol (acetaminophen) with nonsteroidal antiinflammatory drugs: A Qualitative Systematic Review of Analgesic Efficacy For Acute Postoperative Pain. Anesthesia Analgesia, 110, 1170–1179.
• Özkeçeci, F., & Yavan, T. (2020). Elektif sezaryen ameliyatlarında yapılan perioperatif uygulamaların ERAS protokolüne göre değerlendirilmesi. Cukurova Medical Journal, 45(4), 1607-1616.
• Paranjothy S, Griffiths JD, Broughton HK, Gyte GML, Brown HC, Thomas J. (2014). Interventions at caesarean section for reducing the risk of aspiration pneumonitis. Cochrane Database Of Systematic Review, CD004943.
• Perlman JM, Wyllie J, Kattwinkel J, Wyckoff MH, Aziz K, Guinsburg R, et al. (2015). Part 7: Neonatal resuscitation ınternational consensus on cardiopulmonary resuscitation and emergency cardiovascular care science with treatment recommendations. Circulation, 132(suppl1), S204–41.
• Ratwisch G, Çankaya S. (2020). The effect of reflexology on lactation and postpartum comfort in caesarean‐delivery primiparous mothers: A Randomized Controlled Study. International Journal of Nursing Practice. 26,1-12.
• Rollins M, Lucero J. (2012). Overview of anesthetic considerations for cesarean delivery. British Medical Bulletin, 101,105–25.
• Smith MD, McCall J, Plank L, Herbison PG, Soop M, Nygren J. (2014). Preoperative carbohydrate treatment for enhancing recovery after elective surgery. Cochrane Database Systematic Reviews, 8, CD009161.
• Tan M, Siu-Chun Law L, Joo Gan T. (2015). Optimizing pain management to facilitate enhanced recovery after surgery pathways Canadian Journal of Anaesthesia, 62, 203–18.
• Ulgu M. M, Birinci S, Ensari T. A, Gözükara M. G. (2023). Cesarean section rates in turkey 2018-2023. Overview of National Data by Using Robson Ten Group Classification System. Turkish Journal Of Obstetrics and Gynecology, 20(3), 191-198.
• Valent AM, Dearmond C, Houston JM, Reddy S, Masters HR, Gold A, et al. (2017). Effect of Postcesarean delivery oral cephalexin and metronidazole on surgical site infection among obese women: A Randomized Clinical Trial, Jama, 318, 1026–1034.
• Verpe H, Kjellevold M, Moe V, Smith L, Vannebo U.T, Stormark K.M, Søvik M.L, and Skotheim S, (2019). Early postpartum discharge: maternal depression, breastfeeding habits and different follow‐up strategies. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 33, 85– 92. DOI:10.1111/scs.12604
• Ulgu MM, Birinci S, Ensari TA, Gözükara MG. (2023). Cesarean section rates in Turkey 2018-2023. Overview of National Data by Using Robson Ten Group Classification System. Turkish Journal of Obstetrics and Gynecology, 20(3), 191.
• Wilson RD, Caughey AB, Wood SL, Macones GA, Wrench IJ, Huang J, et al. (2018). Guidelines for antenatal and preoperative care in cesarean delivery: Enhanced recovery after surgery society recommendations (Part 1). American Journal of Obstetrics and Gynecology, 219.6, 523-e1.
• World Health Organization caesarean section rates continue to rise amid growing inequalities in access, 16.06.2024
• Zanardo V, Soldera G, Volpe F, Giliberti L, Parotto M, Giustardi A, et al. (2016). Influence of elective and emergency cesarean delivery on mother emotions and bonding. Early Human Development, 99, 17-20.