Kronik Solunum Hastalığı Olan Bireylerde Nefes Darlığı, Yorgunluk ve Uyku Kalitesi Düzeyleri ile Anksiyete ve Depresyon Arasındaki İlişki

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 2, 284 - 295, 25.03.2026

Canan Bozkurt Duman , Büşra Dağcı Günal , Hülya Bulut

https://doi.org/10.38108/ouhcd.1540287

https://izlik.org/JA96MG25GD

Öz

Amaç: Bu çalışma kronik solunum hastalığı olan bireylerin nefes darlığı, yorgunluk ve uyku kalitesi düzeyleri ile anksiyete ve depresyon düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem: Bir Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde yatarak tedavi gören, kronik obstrüktif akciğer hastalığı veya astım tanısı almış 400 birey üzerinde kesitsel bir çalışma olarak yürütülmüştür. Veriler 25 Ekim – 29 Aralık 2023 tarihleri arasında; Birey Tanılama Formu, Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı ve Astım Yorgunluk Ölçeği, Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeği, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Analizler istatistiksel olarak %95 güven aralığı ve p<0.05 anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların %67.5’i Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı tanılı olup %51'i anksiyete (≥10p), tamamı ise depresyon riski (≥7p) altında olduğu belirlendi. Yaş ortalaması 66.17±8.38 (47-87) olup %70.3'ü erkektir. Bireylerin %38’i “sıklıkla” nefes darlığı yaşadığını belirtti. Ortalama puanlar yorgunluk için 67.06±20.58, uyku kalitesi için 51.05±18.24 bulundu. Nefes darlığı yaşama sıklığı ve uyku kalitesinin anksiyeteyi açıklama gücü %23.3 (Adjust R2:0.233); nefes darlığı yaşama sıklığı, uyku kalitesi ve yorgunluğun depresyonu açıklama gücü ise %17.4 bulundu (Adjust R2:0.174) (p<0.001).
Sonuç: Anksiyete ve depresyon riskinin pozitif yordayıcıları nefes darlığı yaşama sıklığının fazla olması ve düşük uyku kalitesiydi. Yorgunluk ise anksiyetenin yordayıcısı olarak bulunmadı ancak yüksek yorgunluk depresyon için bir yordayıcıydı. Hemşirelerin hastaneye ilk yatıştan itibaren bu semptomları değerlendirmesi, tamamlayıcı yöntemlerle semptomların yönetilmesi ve hastaların tedaviye uyumunun desteklenmesi ile anksiyete ve depresyon riskinin azaltılabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kronik solunum hastalığı , anksiyete , depresyon , yorgunluk , uyku kalitesi

Etik Beyan

BANDIRMA ONYEDİ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ GİRİŞİMSEL OLMAYAN ARAŞTIRMALAR ETİK KURULUNDAN 18.10.2023 Tarihli 2023-152 numaralı etik kurul izni ile İzmir İl Sağlık Müdürlüğü İzmir Dr. Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesinden 13.04.2023 tarihli 7. EPK toplantısında 1. karar numarası ile ön kurum izni alınmıştır.

Destekleyen Kurum

yok

Teşekkür

yok

The Relationship Between Breathlessness, Fatigue and Sleep Quality Levels with Anxiety and Depression in People with Chronic Respiratory Diseases

https://izlik.org/JA96MG25GD

Öz

Objective: This study was conducted to examine the relationship between breathlessness, fatigue and sleep quality levels with anxiety and depression levels in people with chronic respiratory disease.
Method: It was conducted as a cross-sectional study in 400 people diagnosed with chronic obstructive pulmonary disease or asthma who were hospitalized in a Chest Diseases and Surgery Training and Research Hospital. Data were collected between October 25 and December 29, 2023 by face-to-face interviews using the Individual Identification Form, Chronic Obstructive Pulmonary Disease and Asthma Fatigue Scale, Asthma and Chronic Obstructive Pulmonary Disease Sleep Scale, Hospital Anxiety and Depression Scale. Analyses were statistically analyzed with 95% confidence interval and p<0.05 was considered significant.
Results: 67.5% of participants were diagnosed with COPD, 51% were at risk for anxiety (≥10p) and all were at risk for depression (≥7p). The mean age was 66.17±8.38 years (47-87) and 70.3% were male. The mean scores were 67.06±20.58 for fatigue and 51.05±18.24 for sleep quality. The power of frequency of shortness of breath and sleep quality to explain anxiety was 23.3% (Adjusted R2: 0.233); the power of frequency of shortness of breath, sleep quality and fatigue to explain depression was 17.4% (Adjusted R2: 0.174) (p<0.001).
Conclusions: The positive predictors of anxiety and depression risk were high frequency of shortness of breath and poor sleep quality. Fatigue was not found to be a predictor of anxiety, but high fatigue was a predictor of depression. It is thought that the risk of anxiety and depression can be reduced by nurses assessing these symptoms from the first hospital admission, using complementary methods to manage symptoms, and helping patients to adhere to treatment.
Keywords: Chronic respiratory diseases, anxiety, depression, fatigue, sleep quality

Anahtar Kelimeler

Chronic respiratory diseases , anxiety , depression , fatigue , sleep quality

Kaynakça

• Aldabayan YS. (2023). Mental health and sleep quality among patients with asthma and COPD. Frontiers in Medicine, 10, 1181742.
• Arslan S, Öztunç G. (2013). Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı ve Astım Yorgunluk Ölçeği’nin geçerlilik ve güvenirliği. Hemşirelikte Araştırma ve Geliştirme Dergisi, 15(1), 48-60.
• Arslan S, Bozkurt C, Arslan M, Bulut H. (2023). Effects of adherence to the Mediterranean diet on fatigue and activities of daily living in geriatric individuals with COPD. Clinical Nutrition ESPEN, 54, 436-442.
• Asnaashari AM, Talaei A, Baghban Haghighi M. (2012). Evaluation of psychological status in patients with asthma and COPD. Iranian Journal of Allergy, Asthma and Immunology, 11(1), 65-71.
• Aydemir O. (1997). Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirliği. Turkish Journal of Psychiatry, 8, 187-280.
• Ayhan E. (2011). Astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı uyku ölçeğinin kronik obstrüktif akciğer hastalığında geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü İç Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, Erzurum.
• Bozkurt C, Akay B, Sinmaz T. (2020). Kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan bireylerde yorgunluk düzeyi ile uyku kalitesinin ilişkisi. Osmangazi Journal of Medicine, 42(6), 627-638.
• Cunha MS, Amaral R, Pereira, AM, Almeida R, Alves-Correia M, Loureiro CC, et al. (2023). Symptoms of anxiety and depression in patients with persistent asthma: A cross-sectional analysis of the INSPIRERS studies. British Medical Journal (BMJ) Open, 13, e068725.
• Dural G, Sarıtaş SÇ. (2019). Kronik obstrüktif akciğer hastalığı olan bireylerde uyku kalitesi ile anksiyete ve depresyon arasındaki ilişki. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 247-252.
• Finnerty J, Paszek, G, Sehgal N. (2017). Prevalence of anxiety and depression in patients with severe asthma. Thorax, 72(Suppl 3), A193.
• Global Burden of Disease Study [GBD] 2017 (2018). Causes of Death Collaborators. Global, regional, and national age-sex-specific mortality for 282 causes of death in 195 countries and territories, 1980–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet 392,10159,1736-1788.
• Global Initiative for Asthma (GINA). (2024). Global strategy for asthma management and prevention. Erişim tarihi: 01.08.2024, https://ginasthma.org/2024 -report/
• Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). (2024). Global strategy for the prevention, diagnosis, and management of COPD. Erişim tarihi: 01.08.2024, https://goldcopd.org/2024-gold-report/
• Günaydın FE, Ediger D, Erbay M. (2021). Fatigue: A forgotten symptom of asthma. Clinical Respiratory Journal, 15(7), 741-752.
• Homętowska H, Klekowski J, Świątoniowska-Lonc N, Jankowska-Polańska B, Chabowski M. (2022). Fatigue, depression, and anxiety in patients with COPD, asthma, and asthma-COPD overlap. Journal of Clinical Medicine, 11(24), 7466.
• James SL, Abate D, Abate KH, Abay SM, Abbafati C, Abbasi N, et al. (2018). Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories, 1990–2017: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet, 392(10159), 1789-1858.
• Jiang M, Qin P, Yang X. (2014). Comorbidity between depression and asthma via immune inflammatory pathways: A meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 166, 22-29.
• Labaki WW, Han MK. (2020). Chronic respiratory diseases: A global view. The Lancet Respiratory Medicine, 8(6), 531-533.
• Lomper K, Chudiak A, Uchmanowicz I, Rosińczuk J, Jankowska-Polańska B. (2016). Effects of depression and anxiety on asthma-related quality of life. Advances in Respiratory Medicine, 84(4), 212-221.
• Martínez-Gestoso S, García-Sanz MT, Carreira JM, Salgado FJ, Calvo-Álvarez U, Doval-Oubiña L, et al. (2022). Impact of anxiety and depression on the prognosis of COPD exacerbations. BMC Pulmonary Medicine, 22(1), 169.
• Martínez-Rivera C, Costan-Galicia J, Alcázar-Navarrete B, García-Polo C, Ruiz-Iturriaga LA, Herrejón A,et al. (2016). Factors associated with depression in COPD: a multicenter study. Lung, 194(3), 335–343.
• Miravitlles M, Molina J, Quintano JA, Campuzano A, Pérez J, Roncero C. (2014). Factors associated with depression and severe depression in patients with COPD. Respiratory Medicine, 108(11), 1615–1625.
• Omachi TA, Blanc PD, Claman DM, Chen H, Yelin EH, Julian L, et al. (2012). Disturbed sleep among COPD patients is longitudinally associated with mortality and adverse COPD outcomes. Sleep Medicine, 13(5), 476–483.
• Özdemir Ü, Taşçı S. (2013). Kronik hastalıklarda psikososyal sorunlar ve bakım. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1(1), 57-72.
• Özer Z, Turan GB, Aksoy M. (2021). The effects of yoga on dyspnea, sleep and fatigue in chronic respiratory diseases. Complementary Therapies in Clinical Practice, 43, 101306.
• Pokrzywinski RF, Meads DM, McKenna SP, Glendenning GA, Revicki DA. (2009). Development and psychometric assessment of the COPD and Asthma Sleep Impact Scale (CASIS). Health and Quality of Life Outcomes, 7, 98
• Rask-Andersen A, Leander M, Sundbom F, Lampa E, Oudin A, Leynaert B, et al. (2022). Health-related quality of life as associated with asthma control, psychological status and insomnia. Uppsala Journal of Medical Sciences, 127, e8967.
• Revicki DA, Meads DM, McKenna SP, Gale R, Glendenning GA, Pokrzywinski RF. (2010). COPD and asthma fatigue scale (CAFS): Development and psychometric assessment. Health Outcomes Research in Medicine, 1(1), e5-e16.
• Soriano JB, Kendrick P, Paulson K, Gupta, V, Vos T. (2020). Prevalence and attributable health burden of chronic respiratory diseases, 1990–2017: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet Respiratory Medicine, 8, 585-596.
• Stubbs MA, Clark VL, Cheung, MMY, Smith L, Saini, B, Yorke J. (2021). The experience of living with severe asthma, depression and anxiety: A qualitative art-based study. Journal of Asthma and Allergy, 14, 1527-1537.
• Stubbs MA, Clark VL, Gibson PG, Yorke J, McDonald VM. (2022). Associations of symptoms of anxiety and depression with health-status, asthma control, dyspnoea, dysfunctional breathing and obesity in people with severe asthma. Respiratory Research, 23, 341.
• ten Brinke JP, Sterk AM, Masclee AAM, Spinhoven JT, Schmidt AH, Zwinderman AH, et al. (2005). Risk factors of frequent exacerbations in difficult-to-treat asthma. European Respiratory Journal, 26(5), 812-818. World Health Organization (WHO) (2024a). Chronic respiratory diseases. Erişim tarihi: 01.08.2024, https://www.who.int/health-topics/chronic-respiratory-diseases#tab=tab_3
• World Health Organization. (2024b). Global alliance against chronic respiratory diseases (GARD). Erişim tarihi: 01.08.2024, https://www.who.int/groups/ global-alliance-against-chronic-respiratory-diseases-(gard)
• Xie M, Liu X, Cao X, Guo M, Li X. (2020). Trends in prevalence and incidence of chronic respiratory diseases from 1990 to 2017. Respiratory Research, 21, 1-13.
• Yohannes AM, Murri MB, Hanania NA, Regan EA, Iyer A, Bhatt SP, et al. (2022). Depressive and anxiety symptoms in patients with COPD: A network analysis. Respiratory Medicine, 198, 106865.
• Zigmond AS, Snaith, RP. (1983). The hospital anxiety and depression scale. Acta Psychiatrica Scandinavica, 67(6), 361-370.