Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler

İsmail Çetintaş; Melahat Akgün Kostak; Nuray Macuncu

doi:10.38108/ouhcd.1641283

TR EN

Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler

Öz

Amaç: Bu çalışma, ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve çocukluk çağı aşıları hakkındaki tutumları arasındaki ilişki ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı tipteki araştırma 15/01/2024-20/06/2024 tarihlerinde bir devlet hastanesinin çocuk polikliniğine başvuran 246 çocuğun ebeveynleri ile yürütülmüştür (n=246). Veriler, "Çocuk ve Aile Bilgi Formu", "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" ve "Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği" ile toplanmıştır. Bulgular: Ebeveynlerin "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" ve "Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği" puanları arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p>0.05). Annelerin eğitim düzeyi ile "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" sıra ortalamaları arasında anlamlı fark belirlenmiştir (p<0.05). Araştırmaya katılan ebeveynlere göre, "Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği" sıra ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Ebeveynlerin ücretli aşılardan haberdar olma durumları ile "Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" ve "Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Ebeveynlerin Tutumları Ölçeği" sıra ortalamaları arasında fark belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç: Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve çocukluk çağı aşıları hakkındaki tutumları arasında ilişki belirlenmemiştir. Üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip anneler, ilköğretim mezunu annelere göre daha yüksek düzeyde sağlık okuryazarlığına sahipti. Annelerin aşı tereddüt düzeyi, babalara göre daha yüksekti. Ücretli aşılardan haberdar olan ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı daha yüksek düzeyde, aşı tereddütleri ise daha düşük düzeydeydi. Konu ile ilgili yapılacak müdahale çalışmalarında ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı ve aşı tereddüt düzeylerini etkileyen faktörlerin (anne eğitim düzeyi, ebeveynin anne ya da baba olması, ücretli aşılardan haberdar olma durumları vb.) dikkate alınması önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn, sağlık okuryazarlığı, çocukluk çağı aşıları, tutum

Relationship and Affecting Factors Between Parents’ Health Literacy Levels and Their Attitudes About Childhood Vaccines

Öz

Objective: This study was conducted to determine the relationship and influencing factors between parents' health literacy levels and their attitudes towards childhood vaccines. Methods: A descriptive study was conducted with the parents of 246 children who applied to the pediatric outpatient clinic of a state hospital between 15/01/2024 and 20/06/2024 (n=246). Data were collected using the "Descriptive Information Form", "Health Literacy Scale" and "Parent Attitudes About Childhood Vaccines Scale". Results: There was no significant relationship between the parents' "Health Literacy Scale" and "Parents' Attitudes About Childhood Vaccines Scale" scores (p>0.05). There was a significant difference between the mothers' education level and the mean ranks of "Health Literacy Scale" (p<0.05). According to the parents who participated in the study, a significant difference was found between the mean ranks of the parents on the "Parent Attitudes About Childhood Vaccines Scale" (p<0.05). A difference was found between the parents' knowledge about paid vaccines and the mean ranks of both scales (p<0.05). Conclusion: There was no relationship between parents' health literacy levels and their attitudes towards childhood vaccinations. Mothers with university or higher education had higher levels of health literacy than mothers with primary school education. Mothers had higher levels of vaccine hesitancy than fathers. Parents who were informed about paid vaccines had higher health literacy levels and lower vaccine hesitancy. In intervention studies to be conducted on the subject, it is important to take into account the factors that affect parents' health literacy and vaccine hesitancy levels.

Anahtar Kelimeler

Parent, health literacy, childhood vaccinations, attitude

Kaynakça

Abd Halim H, Abdul-Razak S, Md Yasin M, Isa MR. (2020). Validation study of the Parent Attitudes About Childhood Vaccines (PACV) questionnaire: the Malay version. Human Vaccines & İmmunotherapeutics, 16(5), 1040–1049. https://doi.org/10.1080/21645515.2019.167 4112
Alp S, Oral Kara N. (2023). Ebeveyn sağlık okuryazarlığı ile pediatri hizmetleri kullanımını incelemeye yönelik bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), 1-19.
Aras Z, Bayık Temel A. (2017). Evaluation of validity and reliability of the Turkish version of health literacy scale. Florence Nightingale Journal of Nursing, 25(2), 85-94. https://doi.org/10.17672/fnhd.94626
Balaban Başçı F. (2024). Ebeveynlerin çocukluk dönemi aşıları konusunda tereddüt ve davranışlarının değerlendirilmesi (Tez No: 864580) [Tıpta Uzmanlık tezi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
Bertizlioğlu EA, Gümüştakım RŞ, Karabekiroğlu B. (2023). Bir üniversite hastanesine başvuran çocukların ebeveynlerinin sağlık okuryazarlık düzeyi. Güncel Pediatri Dergisi, 21(3), 235-249. https://doi.org/10.4274/jcp.2023.79058
Brandstetter S, Atzendorf J, Seelbach-Göbel B, Melter M, Kabesch M, Apfelbacher C, et al. (2020). Sociodemographic factors associated with health literacy in a large sample of mothers of newborn children: cross-sectional findings from the KUNO-Kids birth cohort study. European Journal of Pediatrics, 179(1), 165–169. https://doi.org/10.1007/ s00431-019-03483-9
Campbell H, Edwards A, Letley L, Bedford H, Ramsay M, Yarwood J. (2017). Changing attitudes to childhood immunisation in English parents. Vaccine, 35(22), 2979-2985. https://doi.org/10.1016/j.vaccine .2017.03.089
Ceylan SS, Turan T, Erdoğan Ç. (2022). Ebeveynlerin aşılara olan güvenleri ile aşı e-sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 154-164.
Çam C, Ünsal A, Arslantas D, Kılınç A, Emiral GÖ. (2021). Erişkinlerin bağışıklama bilgi yeterlilik düzeylerinin, tutum ve davranışları ile sağlık okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Osmangazi Tıp Dergisi, 43(1), 7-19.
Çay B, Göl İ. (2023). Ebeveynlerin çocukluk dönemi aşıları ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarının incelenmesi. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 45-54. https://doi.org/10.53493/avrasyasbd.1232002

Çevik C, Güneş S, Ersan İ, Özdemir A, Sultan E. (2019). Balıkesir il merkezindeki iki ASM bölgesindeki 0-14 yaş çocuğu olan ebeveynlerin aşı tereddüdü, aşıya ilişkin bilgi, tutum ve davranışları ve etkili faktörler. Paper presented at the 3. International 21. National Public Health Congress.
Çevik C, Güneş S, Eser S. (2020). Psychometric characteristics of Turkish version of parental attitudes towards childhood vaccines (PACV) scale. The Journal of Current Pediatrics, 18(2), 153-167. https://doi.org/10.4274/jcp.2020.0015
Çoşansu G. (2015). Verilerin Analizi ve Yorumlanması. Hemşirelikte Araştırma, Süreç, Uygulama ve Kritik. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri.
Dağlı E, Topkara N. (2023). The effect of parents' health literacy level on the attitudes and behaviors of childhood vaccinations. Black Sea Journal of Health Science, 6(1), 47-56. https://doi.org/10.19127/ bshealthscience.1167822
Dubé È, Ward JK, Verger P, MacDonald NE. (2021). Vaccine hesitancy, acceptance, and anti-vaccination: trends and future prospects for public health. Annu Rev Public Health, 42(1), 175-91.
Enlow E, Gray MM, Wallace-Keeshen S, D'Agostino JA, Abbasi S, Lorch SA. (2019). Health literacy of parents of very preterm infants at NICU admission and discharge: a prospective cohort study. Journal of perinatology: official journal of the California Perinatal Association, 39(6), 866–875. https://doi.org/10.1038/s41372-019-0340-y
Ertuğrul B, Albayrak S. (2021). Ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı düzeyinin çocukluk dönemi aşılarına yönelik tutum ve davranışlarıyla ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8(2), 186-195. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.966461
Hadjipanayis A, D. van Esso S, del Torso HJ, Dornbusch K, Michailidou N, Minicuci R, et al. (2020). “vaccine confidence among parents: large scale study in eighteen European countries”. Vaccine, 38(8): 1505-1512, https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2019.11.068
Korkmaz Ü. (2024). Annelerin çocukluk çağı aşılarına karşı tutumlarının belirlenmesi ve sağlık okuryazarlık durumu ile ilişkisinin incelenmesi. (Tez No: 877916) [Yüksek Lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
Mbengue MAS, Sarr M, Faye A, Badiane O, Camara FBN, Mboup S, et al. (2017). Determinants of complete immunization among senegalese children aged 12-23 months: evidence from the demographic and health survey. BMC public health, 17(1), 630. https://doi.org/10.1186/s12889-017-4493-3
Merle T, Jeannot E. (2020). Surveillance of vaccination coverage in 5-6- and 13-14-years-old schoolchildren in Geneva. Archives De Pediatrie: Organe Officiel De La Societe Francaise De Pediatrie, 27(6), 292–296. https://doi.org/10.1016/j.arcped.2020.06.009
Mutlu M, Cayir Y, Kasali K. (2023). Validity and reliability of the Turkish version of the parent attitudes about childhood vaccines (pacv) scale. Journal Of Healthcare Quality Research, 38(1), 11–19. https://doi.org/10.1016/j.jhqr.2022.06.002
Opel DJ, Taylor JA, Mangione-Smith R, Solomon C, Zhao C, Catz S, et al. (2011). Validity and reliability of a survey to identify vaccine-hesitant parents. Vaccine, 29(38), 6598–6605. https://doi.org/10.1016 /j.vaccine.2011.06.115
Özkan F. (2024). Bir eğitim araştırma hastanesi pediatri polikliniğine başvuran 0-6 yaş çocukların ebeveynlerinin özel aşılar ile ilgili bilgi ve sağlık okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi (Tez No: 873590). [Tıpta Uzmanlık tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
Özlem A. (2020). Çocukluk çağı aşılarında aşı reddine veya aşı tereddütüne yol açan sebeplerin araştırılması (Tez No:658481). [Tıpta Uzmanlık Tezi Sağlık Bilimleri Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
Özümit D, Sarı HY. (2021). Adaptation of Attitudes Towards to Vaccine Scale to Turkish, investigation of validity and reliability. Çocuk Enfeksiyon Dergisi, 15(3), 167-176.
Sağlık Bakanlığı (SB). (2024). T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü aşı genel bilgileri. Erişim tarihi:15.03.2024, https://asi.saglik.gov.tr/ genel-bilgiler
Seror V, Cortaredona S, Ly EY, Ndiaye S, Gaye I, Fall M. (2020). Vaccination card availability and childhood immunization in Senegal. BMC Public Health 20, 658. https://doi.org/10.1186/s12889-020-08792-5
Sørensen K, Van den Broucke S, Pelikan JM, Fullam J, Doyle G, Slonska Z, et al. (2013). Measuring health literacy in populations: illuminating the design and development process of the European Health Literacy Survey Questionnaire (HLS-EU-Q). BMC Public Health, 13, 948. https://doi.org/10.1186/1471-2458-13-948
Soysal G, Akdur R. (2022). İnvestigating vaccine hesitancy and refusal among parents of children under five: a community-based study. The Journal of Current Pediatrics, 20(3), 339-348. https://doi.org/ 10.4274/jcp.2022.01488
Şit S. (2024). Çocukluk dönemi aşılarına yönelik ebeveynlerin tutumları ve aşı tereddütü durumlarının belirlenmesi (Tez No: 873810) [Yüksek Lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
Tan K, Karakas SA. (2022). The health literacy and self-efficacy levels of parents of patients with spinal muscular atrophy. International Journal of Caring Sciences, 15(2), 763-772.
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) (2018). Erişim tarihi: 15.03.2024 http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/08/TNSA2018_ana_Rapor.pdf
Toçi E, Genc B, Sorensen K, Jerliu N, Ramadani N, Roshi E, et al. (2013). Health literacy and socioeconomic characteristics among older people in transitional Kosovo. British Journal of Medicine and Medical Research, 3(4), 1646–1658. https://doi.org/10.9734 /BJMMR/2013/3972
Turan FD. (2022). Ulusal aşılama programında yer alan çocukluk çağı aşılarına yönelik ebeveynlerin tutumları: Aksaray örneği. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 4(3), 239-250. https://doi.org/10.54061 /jphn.1183177
World Health Organization. Ten threats to global health in 2019. Erişim tarihi: 21.01.2024 https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats -to-global-health-in-2019
Yang Q, Yu S, Wang C, Gu G, Yang Z, Liu H, et al. (2021). Health literacy and its socio-demographic risk factors in Hebei: A cross-sectional survey. Medicine, 100(21), e25975. https://doi.org/10.1097/MD.00000 00000025975
Yıldızeli F, Alabaz D, Gözüyeşil E. (2021). Ebeveynlerin çocukluk çağı aşılarının kabulünün sağlık okuryazarlığı ile ilişkisi. Çocuk Enfeksiyon Dergisi, 15(2), 91-99.
Yüksel GH, Topuzoğlu A. (2019). Aşı redlerinin artması ve aşı karşıtlığını etkileyen faktörler. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 4(2), 244-258. https://doi.org/ 10.35232/estudamhsd.525983

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İsmail Çetintaş ^*
0000-0002-9449-8801
Türkiye

Melahat Akgün Kostak
0000-0003-0507-9638
Türkiye

Nuray Macuncu
0000-0001-5407-0248
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

17 Şubat 2025

Kabul Tarihi

5 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.38108/ouhcd.1641283

IZ

https://izlik.org/JA82AE42UE

APA

Çetintaş, İ., Akgün Kostak, M., & Macuncu, N. (2026). Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 9(3), 425-436. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1641283

AMA

1.Çetintaş İ, Akgün Kostak M, Macuncu N. Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler. Ordu University J Nurs Stud. 2026;9(3):425-436. doi:10.38108/ouhcd.1641283

Chicago

Çetintaş, İsmail, Melahat Akgün Kostak, ve Nuray Macuncu. 2026. “Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler”. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi 9 (3): 425-36. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1641283.

EndNote

Çetintaş İ, Akgün Kostak M, Macuncu N (01 Haziran 2026) Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi 9 3 425–436.

IEEE

[1]İ. Çetintaş, M. Akgün Kostak, ve N. Macuncu, “Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler”, Ordu University J Nurs Stud, c. 9, sy 3, ss. 425–436, Haz. 2026, doi: 10.38108/ouhcd.1641283.

ISNAD

Çetintaş, İsmail - Akgün Kostak, Melahat - Macuncu, Nuray. “Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler”. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi 9/3 (01 Haziran 2026): 425-436. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1641283.

JAMA

1.Çetintaş İ, Akgün Kostak M, Macuncu N. Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler. Ordu University J Nurs Stud. 2026;9:425–436.

MLA

Çetintaş, İsmail, vd. “Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler”. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, c. 9, sy 3, Haziran 2026, ss. 425-36, doi:10.38108/ouhcd.1641283.

Vancouver

1.İsmail Çetintaş, Melahat Akgün Kostak, Nuray Macuncu. Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler. Ordu University J Nurs Stud. 01 Haziran 2026;9(3):425-36. doi:10.38108/ouhcd.1641283

Ebeveynlerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyleri ve Çocukluk Çağı Aşıları Hakkında Tutumları Arasındaki İlişki ve Etkileyen Faktörler

Öz

Anahtar Kelimeler

Relationship and Affecting Factors Between Parents’ Health Literacy Levels and Their Attitudes About Childhood Vaccines

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster