KAMU MALİ YÖNETİMİNDE BİR DÖNÜŞÜM ARACI OLARAK DEVLET MUHASEBESİ STANDARTLARI: DENETİM, ŞEFFAFLIK VE HESAP VEREBİLİRLİK İLİŞKİSİ

Yıl 2026, Cilt: 18 Sayı: İYİ KAMU MALİ YÖNETİMİ (GOOD FISCAL GOVERNANCE): MALİ DEVLET, MALİ YURTTAŞLIK, MALİ DENETİM, MALİ SAYDAMLIK, MALİ HESAP VERME SORUMLULUĞU, ÖRTÜLÜ ÖDENEK, 1 - 13, 11.01.2026

Oğuz Kuyumcu , Osman Bayri

Öz

Kamu mali yönetiminde son yıllarda yaşanan paradigma değişimi, devleti sadece egemenlik haklarını kullanan bir otorite olmaktan çıkarıp, vatandaşlarına hesap veren ve şeffaf bir yapıya dönüştürmeyi hedeflemektedir. Bu dönüşümün merkezinde yer alan Yeni Kamu Yönetimi anlayışı ve Türkiye’de 5018 sayılı Kanun ile hayata geçirilen reformlar; mali disiplin, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerini zorunlu kılmıştır. Bu çalışmanın amacı; kamu mali yönetiminin teknik altyapısını oluşturan Devlet Muhasebesi Standartları’nın (DMS), sadece bir kayıt sistemi olmanın ötesinde, mali kuralların işleyişini, denetim kalitesini ve hesap verebilirlik mekanizmasını nasıl şekillendirdiğinin incelenmesidir. Çalışmada, geleneksel nakit esaslı muhasebe sisteminin yarattığı "mali illüzyon" ve bilgi asimetrisi sorunları tartışılmış; uluslararası standartları (IPSAS) referans alan tahakkuk esaslı DMS uygulamasının bu sorunlara getirdiği çözümler analiz edilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda; DMS’ye uygun raporlamanın, devletin varlık ve yükümlülüklerini gerçeğe uygun yansıtarak mali şeffaflığı sağladığı, Sayıştay ve iç denetim birimlerine objektif bir denetim zemini sunduğu ve yöneticilerin hesap verme sorumluluğunu yerine getirmesinde stratejik bir araç olduğu görülmektedir. Sonuç olarak DMS, demokratik ve güvenilir bir kamu mali yönetiminin inşasında vazgeçilmez bir kurumsal reform aracı olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kamu Mali Yönetimi , Hesap Verebilirlik , Mali Şeffaflık , Devlet Muhasebesi Standartları (DMS) , Mali Denetim.

Kaynakça

• 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu. (2003). T.C. Resmî Gazete (25326, 24.12.2003).
• 6085 Sayılı Sayıştay Kanunu. (2010). T.C. Resmî Gazete (27789, 18.12.2010).
• Acar, D., Öztürk, M. S., & Usul, H. (2016). Dijital Ortamda Denetim: Sürekli Denetim. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(Muhasebe Denetimi Özel Sayısı), 1561-1571.
• Akgün, A. İ. (2020). Financial Statement Analysis. Bursa: Ekin Yayınevi.
• Akgün, A. İ. (2022). Mali Tablolarda Sunum ve Raporlama İlkeleri (Kamu Sektöründe Dış Raporlama). G. Kurt, A. Alagöz, & S. Önce (Ed.), Kamu Sektör Muhasebe Standartları IPSAS/DMS Örnek Uygulamaları içinde (1. Baskı). Ankara: Gazi Kitapevi.
• Akpelu, A. E., & Obiah, M. E. (2020). Building Accountability and Inclusive Institutions Through IPSAS for Entrepreneurial Sustainable Development in Developing World. African Scholar Journal of African Sustainable Development, 19(2), 217-236.
• Aksoy, M. (2022). Kamu Mali Yönetiminde Kamu Zararına İyi Yönetim İlkeleri Bağlamında Farklı Bakmak. Y. Alieva & K. K. Abdiraim (Ed.), XII. Uluslararası Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Konferansı Tam Metin Kitap içinde (ss. 173-192).
• Akyel, R. (2010). Türkiye’de İç Kontrol Kavramı, Unsurları ve Etkinliğinin Değerlendirilmesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 17(1), 83-97.
• Arı, Z. (2019). Anonim Şirketlerin Denetimi. Bursa: Ekin Yayınları.
• Aslan, B. (2010). Bir Yönetim Fonksiyonu Olarak İç Denetim. Sayıştay Dergisi, (77), 63-86.
• Aydın, O. (2018). Devlet Muhasebe Standartlarının Çeşitli Ülkelerde Uygulanması ve Türkiye Uygulamasının Değerlendirilmesi (Doktora Tezi). Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Baş, H. (2005). Hesap Verme Sorumluluğu ve Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu. 20. Türkiye Maliye Sempozyumu Türkiye’de Yeniden Mali Yapılanma Bildiriler Kitabı içinde (ss. 400-417). Denizli: Pamukkale Üniversitesi Yayınları.
• Bayrakcıoğlu, S. (2019). Tahakkuk Esaslı Muhasebe Sisteminde Dönemiçi Nakit Akışlarından Nakit Akış Tablosunun Hazırlanabilirliği Üzerine Bir Uygulama (Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
• Berger, T. M.-M. (2018). IPSAS Explained: A Summary of International Public Sector Accounting Standards. West Sussex, United Kingdom: John Wiley & Sons.
• Bovens, M. (2007). Analysing and Assessing Accountability: A Conceptual Framework. European Law Journal, 13(4), 447-468
• Brinkerhoff, D. W. (2001). Taking Account of Accountability: A Conceptual Overview and Strategic Options. Draft Report, US Agency for International Development, Center for Democracy and Governance, Implementing Policy Change Project, Phase 2. Washington, DC.
• Christiaens, J., Vanhee, C., Manes-Rossi, F., Aversano, N., & van Cauwenberge, P. (2015). The Effect of IPSAS on Reforming Governmental Financial Reporting: An International Comparison. International Review of Administrative Sciences, 81(1), 158-177.
• Çapın, M. A. (2022). Hesap Verebilirlik Bağlamında İç Kontrol ve İç Denetim Süreçlerinin İşleyişi (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Demirel, D. (2013). Hesap Verebilirlikte Denetimin Yeni Rolü. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 361-378.
• Demirhan, H. (2017). Etkin Bir Mali Yönetim Aracı Olarak Kamuda Hesap Verme Sorumluluğu ve Kültür İlişkisi: Türkiye Açısından Bir Analiz (Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Ela, M., & Türkyener, C. M. (2015). Türkiye’de Sayıştayın Düzenlilik Denetimi: Genel Bir Bakış. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (602), 25-42.
• Ercan, H. (2021). Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebe Sisteminin Yeni Kamu Mali Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(39), 983-1000.
• Erol, M., & Aslan, M. (2017). Uluslararası Muhasebe ve Denetim Standartlarının Gelişmesi. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, (12), 55-86.
• Ertan, S. (2023). Devlet Muhasebesi Standartlarına Göre Hazırlanan Finansal Tabloların Kamu Sektöründe Hesap Verebilirliğe Etkisi (Doktora Tezi). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
• Hastürk, M., & Topkaya, A. (2020). Türkiye’de Devlet Muhasebesindeki Tarihsel Dönüşümler ve Devlet Muhasebe Standartları. Kamu Sektörü Muhasebe Standartları (Ulusal ve Uluslararası Boyutuyla Genel Bakış) içinde (1. Baskı, ss. 149-170). Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Hood, C. (1991). A Public Management for All Seasons? Public Administration, 69(1), 3-19.
• Hood, C. (1995). The “New Public Management” in the 1980s: Variations on a Theme. Accounting, Organizations and Society, 20(2), 93-109.
• Karaarslan, E. (2002). Kamu Mali Yönetimi ve Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebesi. Maliye Dergisi, (140), 76-109.
• Karaarslan, E. (2005). Devlet Muhasebesi Olgusu ve Ülkemizde Devlet Muhasebesi Standartları. TÜRMOB Yayınları, 11, 95.
• Karaarslan, E. (2014). Devlet Muhasebesi (C. 2). Antalya: BEKAD Yayınları.
• Karabınar, S. (2022). Kamu Sektöründe Genel Amaçlı Finansal Raporlamanın Kavramsal Çerçevesi. G. Kurt, A. Alagöz, & S. Önce (Ed.), Kamu Sektör Muhasebe Standartları IPSAS/DMS Örnek Uygulamaları içinde (1. Baskı). Ankara: Gazi Kitapevi.
• Kesik, A. (2005). 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Bağlamında ve AB Sürecinde Türk Kamu İç Mali Kontrol Sistemi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (9), 94-114.
• Klitgaard, R. (1988). Controlling Corruption. Univ. of California Press.
• Koppell, J. G. (2005). Pathologies of Accountability: ICANN and the Challenge of “Multiple Accountabilities Disorder”. Public Administration Review, 65(1), 94-108.
• Kuyumcu, O. (2021). Bağımsız Denetimde Verinin Önemi: Kurumlar Arası Veri İletişim Modeli Önerisi. Türkiye Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi (5), 79-89.
• Kuyumcu, O. (2022). Türkiye’de Devlet Muhasebesi ve Standartlaşma Süreci. Z. Karacagil ve M. Bulut (Ed.), Sosyal Bilimlerinde Güncel Tartışmalar 10 içinde (1. Baskı, ss. 429-440). Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
• Küçükaycan, D. (2020). Mali Saydamlık ve Hesap Verebilirlik Aracı Olarak: Türk Sayıştayı’nın Performans Denetimi. Denetişim, (20), 35-54.
• Merchant, K. A., & Otley, D. T. (2006). A Review of the Literature on Control and Accountability. Handbooks of Management Accounting Research, (2), 785-802.
• Montero, A. G., & Le Blanc, D. (2019). The Role of External Audits in Enhancing Transparency and Accountability for the Sustainable Development Goals. Department of Economic & Social Affairs, (157), 1-29.
• Sezer, Ö., & Büyükpınar, R. (2021). Yeni Kamu Yönetimi Anlayışı ve Türkiye’de Yerelleşme Politikaları. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(1), 80-105.
• T.C. Anayasası. (1982). T.C. Resmî Gazete (17863 Mükerrer, 09.11.1982).
• Tutar, H., & Altınöz, M. (2017). Hesap Verebilirlik Bağlamında İç Denetim ve Sorun Alanları: Eleştirel bir Analiz. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(15), 225-248.
• Yücel, E. (2021). Forensic Audit Practices to Reduce Financial Frauds. Handbook of Research on Theory and Practice of Financial Crimes içinde (ss. 218-235). IGI Global.