Balanced Literacy Approach in Teaching Turkish as a Second Language: Reciprocal Teaching Model

Öz

The aim of this study is to determine the role of the Balanced Literacy Approach (BLA), Reciprocal Teaching Model in developing Turkish as a second language learners' reading skills and solving the problems they experience in comprehending what they read. In this study, qualitative research method, action research design was used. The action research design was preferred in order to develop the basic language skills of students who learn Turkish as a second language in a balanced way and to plan practices to ensure that they use their language skills in a balanced and efficient way. The study group consisted of ten international students learning Turkish at Kilis 7 Aralık University, Kilis TÖMER and two field experts. Data collection tools were observations, interviews and documents (video recordings, researcher's diary, student work that emerged from the activities and various evaluation forms). The data obtained in the study were initially analyzed without reference to any particular topic. The content analysis technique was preferred in order to analyze these data in depth based on the possibility of unanticipated headings or groupings. Various measures were taken to increase the validity and reliability of the study. Before the implementation of the action plans, preliminary interviews were conducted with the participants and it was determined that the students had difficulties especially in some skills and some skills were neglected in their Turkish learning processes. It was determined that almost all of the students had not been informed about any methods, strategies and techniques in their educational processes so far, and that they had no experience in practices that facilitate their educational processes. Based on the pre-interview data, eight action plans based on reading skills were implemented according to the work schedule and the data collected in this process were analyzed. After the eight action plans were implemented and completed, final interviews were conducted with the participants, and their feelings and thoughts about the interactive teaching model used in the process, the difference/differences of the text processing process carried out with the activities reciprocal teaching model from the classical text processing process, the role of strategies on language skills, and the role of the model on the participants' participation in the activities were taken.  Within the scope of the findings, it was determined that the reading comprehension processes carried out through the strategies of the interactive teaching model enabled the participants to focus on the text and motivated them to the text by arousing interest and curiosity. In addition, it was determined that the strategies that can be utilized before, during and after reading contribute to students' integrated use of language skills.

Anahtar Kelimeler

• Balanced literacy approach
• interactive teaching model
• teaching Turkish as a second language

Türkçenin İkinci Dil Olarak Öğretiminde Dengeli Okuma Yazma Yaklaşımı: Etkileşimli Öğretim Modelinin Uygulanması

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen öğrencilerin okuma becerilerini geliştirmede ve okuduklarını anlamada yaşadıkları sorunların çözümünde Dengeli Okuma Yazma Yaklaşımı (DOYY), Etkileşimli Öğretim Modelinin rolünü belirlemektir. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemi, eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen öğrencilerin okuduklarını anlamada, yorumlamada yaşadıkları sorunları çözmek, okuma becerilerini geliştirmek için uygulamaların planlanması amacıyla eylem araştırması deseni tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Kilis TÖMER'de Türkçe öğrenen uluslararası on öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama araçları gözlem, görüşme ve dokümanlardır (video kayıtlar, araştırmacı günlüğü, etkinliklerde ortaya çıkan öğrenci çalışmaları). Çalışmada elde edilen veriler başlangıçta herhangi bir başlık referans alınmadan incelenmiştir. Önceden tahmin edilmeyen başlıklar veya gruplandırmalar olma ihtimalinden hareketle bu verileri derinlemesine analiz edebilmek amacıyla içerik analizi tekniği tercih edilmiştir. Çalışmanın geçerliğini ve güvenirliğini artırmak amacıyla çeşitli tedbirler alınmıştır. Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen öğrencilerin Etkileşimli Öğretim Modeli stratejilerini kullanarak okuduklarını daha iyi anlayıp yorumlayabildikleri, gerçekleştirilen metin işleme süreçlerinde daha aktif oldukları, okuma anlamada gelişme kaydettikleri tespit edilmiştir. Öğrencilerin, okuma becerisi temelinde gerçekleştirilen etkinliklerde diğer dil becerilerini de işe koştukları, öğretici ve akranlarıyla iletişime geçtikleri saptanmıştır.  Bulgular kapsamında Etkileşimli Öğretim Modeli stratejileri aracılığıyla gerçekleşen okuma süreçlerinin, öğrencilerin metne odaklanmalarını sağladığı, ilgi ve merak uyandırarak onları metne güdülediği, okuma öncesi, sırası ve sonrasında yararlanılabilecek stratejilerin öğrencilerin dil becerilerini bütünleşik olarak kullanabilmelerine katkı sağladığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dengeli okuma yazma yaklaşımı
• etkileşimli öğretim modeli
• Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi

Kaynakça

1. Amina, A. (2025). The impact of flipped instruction and reciprocal teaching on reading comprehension skills. Turkish Academic Research Review, 10(2), 349-361. https://doi.org/10.30622/tarr.1463321
2. Ahmed, E., Abdellatief, H., & Mohammed, R. (2025). Exploring teachers' perspectives on the use of reciprocal teaching in reading comprehension. Journal of Learning and Development Studies, 5(1), 12-21. https://doi.org/10.32996/jlds.2025.5.1.2
3. Alyılmaz, S. ve Şengül, K. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dil öğrenme stratejilerine dayalı etkinliklerin okuma becerilerine yönelik başarıya ve kalıcılığa etkisi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(1), 361-383.
4. Arif, A. (2014). Increasing the students' reading comprehension by using repicrocal teaching strategy. Jurnal Pendidikan Bahasa 3(1), 1-14.
5. Bağcı, H. ve Baz, D. (2019). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin okuma kaygıları. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 195-210. https://doi.org/10.17556/erziefd.459424
6. Barut, A. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen üniversite öğrencilerinin kullandıkları dil öğrenme stratejileri üzerine bir değerlendirme (Tez No. 395386) [Yüksek Lisans, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
7. Baştuğ, M., Hiğde, A., Çam, E., Örs, E. ve Efe, P. (2019). Okuduğunu anlama becerilerini geliştirme stratejiler, teknikler, uygulamalar. Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786052415504
8. Baydık, B. (2011). Okuma güçlüğü olan öğrencilerin üstbilişsel okuma stratejilerini kullanımı ve öğretmenlerinin okuduğunu anlama öğretim uygulamalarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 36(162), 301-319.

9. Bayezit, H. (2013). Yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce ders kitaplarındaki öğrenme stratejilerinin kullanımı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
10. Baz, D. (2019). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin kullandıkları dil öğrenme stratejileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
11. Bülbül, F. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuduğunu anlama becerisinin kavram haritası aracılığıyla geliştirilmesi: bir eylem araştırması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
12. Büyükikiz, K. K. (2014). Yabancılara Türkçe öğretimi alanında hazırlanan lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 203-213.
13. Cavkaytar, S. (2009). Dengeli okuma yazma yaklaşımının Türkçe öğretiminde uygulanması: İlköğretim 5. sınıfta bir eylem araştırması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
14. Clark, K. F. ve Graves, M. F. (2005). Scaffolding students' comprehension of text. The Reading Teacher, 58(6), 570–580. https://doi.org/10.1598/RT.58.6.6
15. Cooper, J. D. (1997). Literacy: helping children construct meaning (3. baskı). Houghton Mifflin.
16. Çelebi, C., Ergül, E., Usta, B. ve Mutlu. M. (2019). Türkiye'de yabancılara Türkçe öğretimi alanında hazırlanmış lisansüstü tezler üzerine bir meta-analiz çalışması. Temel Eğitim Dergisi, 1(3), 39- 52.
17. DeGraaf, A. A. (2021). Building teachers’ instructional capacity in a balanced literacy framework. [Yayımlanmamış doktora tezi], The University of Wisconsin.
18. Demir, K. ve Özdemir, A. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanındaki bilimsel makalelere bakış. Turkish Studies, 12(14), 105-120. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.11713
19. Demir, T. T., Güler Yıldız, A. ve Peler, M. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında nitel araştırma yöntemleri kullanılarak yapılan lisansüstü tezlerdeki eğilimler. Çocuk, Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 5(1), 59-82. https://doi.org/10.47935/ceded.1027744
20. Diehl, H. L. (2005). The effects of the reciprocal teaching framework on strategy acquisition of fourth -grade struggling readers (Tez No. 3170910) [Yayımlanmamış doktora tezi]. West Virginia University
21. Dündar, S. A. (2016). Bilişsel okuma stratejilerinin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerde okuduğunu anlama becerisine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Mustafa Kemal Üniversitesi.
22. Epçaçan, C. (2009). Okuduğunu anlama stratejilerine genel bir bakış. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(6), 207-223.
23. Fox-Stanford, D. (2001). The impact of balanced literacy on third -grade students' achievement in reading [Yayımlanmamış doktora tezi]. The University of Mississippi
24. Frey, B., Lee, S., Tollefson, N., Pass, L. ve Massengill, D. (2005). Balanced Literacy in an urban school district. Journal of Educational Research, 98 (5), 272-280. https://doi.org/10.3200/JOER.98.5.272-280
25. Gerami, M. H. ve Baighlou, S. M. (2011). Language learning strategies used by successful and unsuccessful Iranian EFL students. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 29, 1567-1576. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.11.399
26. Geuke, N. (2022). An effective balanced literacy approach to elementary literacy instruction. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], University of Wyoming.
27. Göçer, A. (2018). Metin işleme süreçli-mikro öğretim uygulama örnekli-Türkçe öğrenme ve öğretim yaklaşımları (3. baskı). Pegem Akademi.
28. Göçer, A. (2022). Eğitimde soru kullanımının yeri ve işlevleri: Türkçe eğitimi alanı örneği. International Journal of Language Academy, 10(1), 56-87. https://doi.org/10.29228/ijla.57379
29. Göçer, A. ve Kılıç, B. S. (2022). Türkçeyi ikinci/yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin dil becerilerini etkili ve verimli kullanma durumları. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi 6(1), 94-114.
30. Griffiths, C. (2003). Patterns of language learning srtategy use. System, 31(3), 367-383. https://doi.org/10.1016/S0346-251X(03)00048-4
31. Günaydın, Y. (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde etkileşimli okumanın konuşma becerisine etkisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
32. Gündüz, O. ve Şimşek, T. (2011). Anlama teknikleri 1: Uygulamalı okuma eğitimi. Grafiker.
33. Gürgür, H. (2017). Eylem araştırması. A. Saban ve A. Ersoy (Ed.), Eğitimde nitel araştırma desenleri içinde (s. 31-80). Anı.
34. İşeri, K. ve Şen, E. (2017). Yabancılara Türkçe öğretimi alanında Türkçe yazılan bilimsel metinlerin incelenmesi. International Journal of Languages Education and Teaching, 5(1), 434-446. https://doi.org/10.18298/ijlet.1694
35. Jacobs Hogan, J. (2022). Reciprocal teaching as a reading comprehension ınstructional strategy to support the ıntegration of science literacy into the middle school science classroom [Yayımlanmamış doktora tezi]. City University of Seattle
36. Jeon, K. (2017). Güney Kore üniversitelerinde yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin okuma becerisinde karşılaştıkları sorunlar. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
37. Johnson, J. C. (2002). Providing the toolbox: reading comprehension strategy instruction to fourth grade students [Yayımlanmamış doktora tezi]. University of Minnesota
38. Johnson, P. A. (2015). Eylem araştırması el kitabı (2. Baskı) (Y. Uzuner ve M. Özten Anay, Çev.) Anı.
39. Keskin, F. ve Okur, A. (2018). Okuma eğitimi. M. Durmuş ve A. Okur (Ed.), Yabancılara Türkçe öğretimi el kitabı içinde (s. 295-310). Grafiker Yayınları.
40. Maden, S. ve Önal, A. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili lisansüstü tezlerin araştırma eğilimleri. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi,7(1), 42-56. https://doi.org/10.47714/uebt.878270
41. Mafarja, N., Mohamad, M. M., Zulnaidi, H., & Fadzil, H. M. (2023). Using of reciprocal teaching to enhance academic achievement: a systematic literature review. Heliyon, 9(7). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e18269
42. Memiş, M. R. (2019). Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenenlerin okuduğunu anlama yeterliklerinin eş değerliği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 253-265.
43. Mendi, H. B. (2009). Yabancı dil öğreniminde okuma stratejileri kullanımı, motivasyon ve okuma test performansı arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
44. Özden, M. (2019). Okuma ve sınıf içi uygulama örnekleri. F. Topçuoğlu Ünal (Ed.), Türkçe öğrenme ve öğretim yaklaşımları içinde (s. 105-120). Nobel.
45. Özer, H. (2019). Yabancılara Türkçe öğretimi konusunda Türkçe yayımlanmış bilimsel çalışmaların bibliyografyası ve doktora tezlerinin diller için Avrupa ortak başvuru metni bağlamında analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
46. Palincsar, A. S. ve Brown, A. L. (1984). Reciprocal teacging of comprehension-fostering and comprehension-monitoring activities. Cognition and Instruction, 1(2), 117-175. https://doi.org/10.1207/s1532690xci0102_1
47. Piggot‐Irvine, E. (2006). Establishing criteria for effective professional development and use in evaluating an action research based programme. Journal of in-Service Education, 32(4), 477-496. https://doi.org/10.1080/13674580601024432
48. Reed, T. T. (2018). Evaluating a balanced literacy approach to increase literacy performance for students in grades kindergarten through fifth [Yayımlanmamış doktora tezi]. Capella University.
49. Rief, S. F. ve Heimburge, J. A. (2007). How to reach and teach all children through balanced literacy: user friendly strategies, tools, activities, and read to-use materials. Jossey-Bass.
50. Saldaña, J. (2022). Nitel araştırmacılar için kodlama el kitabı (3. baskı) (Aysel T. ve Süleyman Nihat Ş., Çev.). Pegem Akademi.
51. Snow, C. E., Burns, S. M. ve Griffin, P. (Eds.). (1998). Preventing reading difficulties in young children. National Academy Press.
52. Sönmez Genç, N. (2015). Okuma stratejilerinin öğretimi ve strateji kullanımı üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
53. Spörer, N., Brunstein, J. C. ve Kieschke, U. (2009). Improving students' reading comprehension skills: effects of strategy instruction and reciprocal teaching. Learning and Instruction, 19(3), 272–286.
54. Şahin, A. (2010). Avrupa dil gelişim dosyası bağlamında yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuma becerisini geliştirmeye yönelik malzeme oluşturma (Tez No. 265538) [Yüksek Lisans, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
55. Şen, E. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuma becerisini geliştirmek üzere “bellek stratejilerinin” kullanımı. E-Dil Dergisi, 4, 64-83.
56. Şengül, K. (2016). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dil öğrenme stratejilerine dayalı etkinliklerin anlama becerileri ile dil bilgisine yönelik başarıya, kalıcılığa ve Türkçeye yönelik tutuma etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
57. Tabak, G. (2017). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dijital öykü kullanımı [Yayımlanmamış doktora tezi]. Erciyes Üniversitesi.
58. Tompkins, G. E. (2002). Struggling readers are struggling writers, too. Reading and Writing Quarterly, 18(2), 175-193. https://doi.org/10.1080/10573560252808530
59. Türkben, T. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında yapılan lisansüstü çalışmaların değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2464-2479. https://doi.org/10.7884/teke.4254
60. Uysal, N. M. (2011). Öğrenme stillerine dayalı okuma stratejileri eğitiminin okuduğunu anlama becerisi üzerine etkileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
61. Yaylı, D. (2014). Anadilinde ve yabancı dilde okuma. Yaylı, D. ve Bayyurt, Y. (Ed.), Yabancılara Türkçe öğretimi politika yöntem ve beceriler içinde (s. 53-65). Anı Yayıncılık.
62. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık. https://doi.org/10.18020/kesit.1279
63. Zengin, B. ve Seven, M. A. (2007). İkinci dil öğrenme stratejileri ve algılama farklılıkları. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 99-109.